Hai unhas semanas en Galicia tivemos ocasión de comprobar o enorme poder político e xudicial, ademais do económico, que ten o oligopolio eléctrico en España. Un poder que vén de antigo e ao que non lle importa subvertir a democracia se o considera necesario para conservar, e mesmo incrementar, as súas enormes ganancias.

Neste marco é onde temos que situar o que acaba de pasar no TSXG (Tribunal Superior de Xustiza de Galicia) en relación co cambio de titulares da Sección Terceira da Sala do Contencioso-Administrativo do susodito tribunal. Algo que, en principio, non parecería relevante si non fose porque nesa sala era onde se exercía o control xudicial sobre a legalidade dos novos proxectos eólicos e atendíanse as demandas populares. Un control que viña sendo moi ben valorado pola cidadanía, xa que estaba a frear moitos dos continuos e reiterados abusos das eléctricas que, nestes mesteres, contaban co apoio da Xunta de Galicia, á que non parecía importarlle que non poucos deses proxectos quixésense instalar, por exemplo, en parques naturais ou áreas de especial relevancia ecolóxica. Unha vez máis, o poder do oligopolio eléctrico español pasa por encima do interese xeral para o que, neste caso, conta co apoio do goberno galego de quenda.

Sinalemos que, segundo a CNMC (Comisión Nacional dos Mercados e a Competencia), as operadoras eléctricas que dominan o sector en España son Endesa, Iberdrola, Naturgy e EDP. Casualmente esas mesmas operadoras (ás que teriamos que sumar Acciona, Eurovento e Enel Green Power, entre outras menores) son quen, á súa vez, están a levarse unha gran tallada dos parques eólicos en Galicia grazas a "concesións irregulares" por parte da Xunta de Galicia, nas que a Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático parecese actuar coma se formase parte dese oligopolio máis que como unha administración pública que vela polo interese xeral.

De onde lle vén ese enorme poder ao sector eléctrico español? En primeiro lugar, da súa condición de oligopolio. En segundo lugar, de que nos Consellos de Administración das principais eléctricas que o compoñen senta un número incontable de antigos gobernantes e dirixentes políticos (presidentes de goberno, ministros, directores xerais, conselleiros autonómicos) xenerosamente retribuidos. Unha práctica que se dispararía tras a liberalización do sector (1997) e que se coñece como "portas xiratorias". Como dato curioso a destacar, está o feito de que estas empresas, á hora de escoller as súas fichaxes, teñen gustos políticos diferentes: mentres que, por exemplo, Iberdrola escolle políticos de dereitas (#PP, PNV), Endesa non pon reparos ideolóxicos (#PP, PSOE, CiU), aínda que globalmente son o PP e o PSOE quen levan a parte do león.

Esta fluída comunicación co poder político —tamén co poder xudicial— é a que explica que este oligopolio poida cometer continuos abusos e gozar de incontables privilexios que pagamos os cidadáns. É unha situación que vén de bastante atrás, do franquismo, cando se fraguou o citado oligopolio que permitiría a un número reducido de empresas actuar á súa antollo. Unha situación que non cambiaría coa democracia; así, si no ano 1983 as eléctricas foron "rescatadas" con diñeiro público —rescate xustificado como "compensación" polos prexuízos derivados da moratoria nuclear—, nos anos seguintes a fixación de prezos da electricidade foi un rosario de continuos abusos: consumos sobrevalorados por fallos nos contadores, cobros polo "termo de potencia", fixación arbitraria e excesiva das tarifas eléctricas ou cobros abusivos polo aluguer dos contadores.

Estes abusos aumentaron coa liberalización do sector (1994-1997), cando se abriu a porta tanto a que este oligopolio chegase a controlar todas as fases e niveis do mercado eléctrico como a que continuasen, e mesmo se ampliasen, os abusos. Exemplo diso foi a imposición dos chamados "custos de transición á competencia" (1997), que foron un auténtico escándalo, ou a aprobación do "déficit de tarifa" (2000), un sistema maximalista de cálculo do prezo da luz que supuxo un novo privilexio para as eléctricas que controlan a oferta e demándaa almacenista. E poderiamos seguir, incluso citando certas prácticas mafiosas como as que puxo en marcha este oligopolio (ameazando cun peche "desordenado" das centrais nucleares) cando o goberno de Pedro Sánchez (2021) tentou frear unha subida desmesurada e inxustificada do recibo da luz.

Só cabe engadir que este poder de influencia sobre os gobernos de quenda e tamén sobre instancias do poder xudicial (grazas a ter a soldo a figuras relevantes de ambos os poderes) vese ampliado pola protección que lle achegan non poucos medios de información e comunicación, quen lles garanten a ausencia de críticas ou a posta en cuestión do seu comportamento abusivo e avaricioso.

Un poder de influencia que lle permite ao sector eléctrico español seguir gozando de inauditos privilexios que nada teñen que ver con razóns de mercado e que continúan coa expansión das enerxías renovables cando, como sinalaba antes, grazas ao apoio dos gobernos de quenda, volven gozar das vantaxes de ser un oligopolio. Vantaxes que, como estamos a ver agora, permítenlles forzar o desprazamento de maxistrados que, cumprindo coa súa obrigación profesional, tentan frear os seus abusos defendendo os dereitos da cidadanía.

Finalmente, quedaría agradecer a estes maxistrados da Sección Terceira da Sala do Contencioso-Administrativo do TSXG o seu valente defensa do interese público, que serve para sacar á luz os abusos do oligopolio eléctrico e para que moitos políticos, xuristas e xornalistas queden retratados.