Papeis en regra, dereitos en pé? Por que regularizar é un acto de xustiza e memoria histórica

Estes días, a clase política española está en plena ebulición. O Goberno aprobou, mediante real decreto de urxencia, unha regularización extraordinaria que afectaría a medio millón de persoas sen permiso de residencia. Unha medida técnica, si, pero sobre todo ética e humana. Porque detrás dos expedientes hai rostros, familias e vidas marcadas pola incerteza. Persoas que traballan, pagan indirectamente impostos, coidan aos nosos maiores ou recollen as nosas colleitas, pero que o fan co medo constante a ser detidas, explotadas ou separadas dos seus fillos. A irregularidade administrativa non anula a realidade social; só a invisibiliza e convértea en caldo de cultivo para a precariedade e o abuso laboral.

Regularizar non é un capricho ideolóxico. É unha ferramenta de xustiza social e de eficiencia económica. Quen obtén os seus papeis en regra pode cotizar, acceder ao sistema público de saúde, solicitar créditos bancarios e, sobre todo, vivir sen a tensión tóxica da ilegalidade. Os seus fillos, moitos deles nados en España e escolarizados desde primaria, deixarán de cargar co estigma do “ilegal” cando, de facto, xa son parte deste país. A regularización, ademais, blinda as arcas públicas: saca do sumidoiro da economía mergullada por centos de miles de contribuíntes potenciais e reduce a competencia desleal que hoxe sofren os traballadores ilegais.

Resulta especialmente paradoxal que se cuestione unha medida así cando España, máis que un país de acollida, é un país que sabe o que é emigrar. Ao longo do século XX, millóns de españois cruzaron o Atlántico fuxindo da miseria, a guerra e a ditadura. América Latina recibiunos coas portas abertas, ofreceulles traballo, respecto e, en moitos casos, a cidadanía. A reciprocidad non é un favor; é un principio moral básico. Como di o refrán, “é de ben nado ser agradecido”. Hoxe, cando se afirma que os emigrantes veñen quitar “ o pan ou os servizos aos españois”, ignórase a realidade demográfica e laboral do país: España envellece, necesita man de obra en sectores esenciais e depende, en gran medida, de quen cobren postos que a poboación autóctona non ocupa. 

A emigración non é un problema; é unha solución estrutural á que a política ás veces négase a pór nome.

Este dobre moral non é nova. O escritor galego Celso Emilio Ferreiro, exiliado en Venezuela, denunciouno con crueza en Viaxe ao país dous ananos (Viaxe ao país dos ananos). Alí retratou a unha parte da emigración galega que, lonxe de manter a solidariedade coa terra de orixe, reproduciu no exilio as mesmas estruturas caciquiis e o afán de poder que deixaran atrás. “Os caciques tamén emigran”, escribiu. A súa obra non é só un retrato literario; é un espello incómodo. Hoxe, quen claman por unha “prioridade nacional” que sitúe aos españois por encima dos emigrantes no acceso a dereitos básicos, esquecen que a identidade española construíuse, precisamente, con cruzamentos, préstamos e acollidas. A exclusión non defende a patria; a empobrece.

E, con todo, é a extrema dereita a que capitaliza o medo. Vox, e con el sectores do PP que pactan en comunidades como Aragón, Castela e León ou Estremadura, promoven discursos que fracturan a convivencia. Falar de “prioridade nacional” en servizos públicos é, na práctica, un eufemismo de discriminación. A Constitución española e a normativa europea non establecen xerarquías de dereitos segundo a orixe; establecen igualdade. Cando un partido político preséntase como defensor das institucións, pero impulsa medidas que as baleiran de contido democrático, non está a protexer a ninguén: está instrumentalizando a inseguridade para gañar votos.

A democracia non se mide por quen grita máis forte, senón por quen garante dereitos a todos, mesmo aos que non teñen papeis. Legalizar a quen xa viven, traballan e contribúen a este país non é un acto de condescendencia. É un deber de coherencia histórica, de xustiza social e de madurez democrática. Á ultradereita, que cada vez confunde máis autoridade con autoritarismo e orde con exclusión, gústalle lembrar os deberes, pero esquece que os dereitos son indivisibles. Regularizar é, no fondo, recoñecer unha verdade sinxela: ninguén é ilegal. E España, que tanto sabe de éxodos e de acollidas, non pode permitir o luxo de esquecer a súa propia historia.