Se eles amenten, por que eu non? O perigoso exemplo da clase política

O espectáculo xudicial dos últimos meses non é un catálogo de casos illados. É un diagnóstico. Kitchen, Koldo, a familia Pujol… non son anomalías. Son síntomas. E o que revelan non é só corrupción ou neglixencia, senón un colapso ético que xa non se esconde: a mentira pasou de ser un recurso táctico a converter na moeda de cambio dunha boa parte da clase política.

O máis grave non é que mintan. É que o fan coa tranquilidade do que sabe que non haberá consecuencias. Testemuñas que perden a memoria no estrado, declarantes que xuran en falso e tribunais que, en ocasións, miran para outro lado. E a cidadanía? Normalízao. Aí está a verdadeira fractura: cando a sociedade acepta que mentir en sede xudicial é “parte do xogo”, asinou a súa propia rendición ante a impunidade.

A psicoloxía e a neurociencia confírmano: a mentira é unha estratexia conductual antiga, mesmo evolutiva. Pero en política deixa de ser instinto para converter en cálculo. Un proceso xudicial, aínda que termine en absolución, pode afundir unha carreira. A mentira aparece entón como un mecanismo de control narrativo, un escudo contra o dano reputacional ou unha aposta para gañar tempo. En sistemas polarizados, o cálculo xa non é persoal: é estratéxico, colectivo e perfectamente coordinado. O problema non é que mintan. É que institucionalizaron a falsidade como ferramenta de supervivencia. Aquí a lei debe falar con voz clara. Exercer o dereito ao silencio ou á defensa técnica non é mentir. É un alicerce do Estado de dereito. Pero presentar feitos falsos, alterar documentos, inducir a erro a testemuñas ou declarar baixo xuramento sabendo que se falsea a realidade si o é. A liña entre protexer e corromper a xustiza non é difusa. Borrámola nós ao permitila.

Kant non deixaba marxe: a veracidade é un deber perfecto. Non admite excepcións, nin sequera por “filantropía” ou “razón de Estado”. Mentir destrúe a confianza universal que fai posible a vida en común. Arendt lembrounos que defender os feitos é defender a liberdade. Bok, que toda mentira debe someter ao escrutinio público. Non son adornos académicos. Son antídotos contra o cinismo que nos está devorando.

Cando un político falsea a verdade ante un xuíz, non só comete perjurio. Envía unha mensaxe corrosiva á rúa: a lei é flexible, a ética é negociable e o éxito xustifica os medios. Iso non é política. É demolición institucional. A exposición crónica a este relato xera dous males mortais para a democracia: a desconfianza estrutural (“xa ninguén cree na xustiza”) e a apatía cívica (“se todos amenten, o meu voto non serve”).

A responsabilidade non recae só en quen amente. Recae tamén en quen o xustifica, en quen o banaliza e en quen prefire a comodidade do “todos fan o mesmo” antes que esixir rendición de contas.  A mentira política non só transmite falsidades: fractura o tecido social e envenena o debate público.

O que vemos estes días nos tribunais non é un pulso entre partidos. É un test de supervivencia democrática. Se normalizamos a mentira en sede xudicial, estamos a aceptar que a verdade é opcional. E cando a verdade cae, a democracia séguea.

Esixir feitos, non relatos. Esixir consecuencias, non desculpas. Esixir que a xustiza sexa o que di ser: o último refuxio da verdade, non o escenario do seu enterro á democracia, sen falar da credibilidade política.