Esta semana, pasado xa o maratón electoral, a actualidade política viuse sacudida pola imputación do expresidente José Luís Rodríguez Zapatero. Un caso que pode dar lugar a unha reflexión de calado e que fai referencia á relación entre legalidade e ética políticas: sobre si poden camiñar separadas ou deben ir xuntas. Pero antes entremos no detalle do caso Plus ultra.

Si para analizar con fundamento o expediente xudicial apoiámonos na opinión de xuristas de prestixio, atopamos as seguintes avaliacións. “Un auto buxán, moito ruído e poquísimas noces, non hai nada”, afirma Javier Pérez Royo, catedrático de Dereito Constitucional na Universidade de Sevilla, “para que exista o tráfico de influencias, tense que demostrar no auto que hai unha influencia irresistible sobre o funcionario público que ten que tomar esa decisión. Neste caso o funcionario é o Consello de Ministros, que é quen aproba a norma mediante a cal se regulan as axudas ás empresas nese momento, e non hai unha soa referencia no auto de ningún funcionario público, nin sequera a SEPI, sobre o cal se actuou por parte de Zapatero dunha maneira irresistible para que se concedesen os préstamos a Air Europa”, polo que estamos “ante un auto xuridicamente buxán”.

Pola súa banda, Joaquim Bosch —que fose portavoz de Xuízas e Xuíces para a Democracia— apuntaba que “hai marxe de defensa. É importante lembrar que nun Estado de Dereito os elementos indiciarios que serven para unha imputación non sempre son suficientes para que se abra un xuízo. De feito, ás veces arquívase antes do xuízo. E os elementos que serven para abrir un xuízo non sempre son suficientes para que haxa unha condena”.

Finalmente, José Antonio Martín Pallín —maxistrado emérito do Tribunal Supremo— dicía respecto diso: “A min asómbrame que a estas alturas a xente non se leu a sentenza do Tribunal de Xustiza da Unión Europea, que ratifica a decisión da Comisión Europea que afecta a todas as aerolíneas europeas. E é que en España non só rescatouse unha soa compañía —a palabra rescate parece que non é moi correcta porque é un préstamo—, senón que aí están Air Europa, Plus ultra, Air Nostrum e Volotea... Eu aí non vexo actividade delituosa algunha”.

Amparado na opinión de tan ilustres xuristas, penso que hai razóns suficientes para afirmar que non está nada claro que José Luís Rodríguez Zapatero cometese algo ilegal e menos que fose “ou presunto líder dunha estrutura estable e jerarquizada de tráfico de influencias” para “a obtención de beneficios económicos”. Que hai que concederlle, cando menos, o dereito á presunción de inocencia e que todos deberiamos esperar tanto ás declaracións do imputado como a ver que información saca a UDEF da documentación retirada dos despachos daquel e das súas fillas.

Se agora deixamos o campo da legalidade e pasámonos ao da ética e a moral políticas, atopámonos con que, se aquela (tanto a nivel nacional como internacional) autorízalle a expresidentes a realización dunha serie de prácticas privadas, estas, aínda sendo legais, con frecuencia deixan moitas dúbidas sobre a súa ética e moralidade.

Temos así o caso das portas xiratorias que lle permiten a moitos exjefes de goberno —González, Aznar, Schröder, Blair...— entrar en postos directivos, fabulosamente pagos, de empresas que reciben grandes favores (a modo de axudas ou medidas legais) por parte dos gobernos. En España temos o caso paradigmático das eléctricas, que contan con numerosos exdirigentes políticos (maioritariamente do PP e do PSOE) e mesmo exmagistrados nos seus consellos de dirección. Os seus abusos e atropelos aos consumidores son continuos, así como vemos que gozan dos privilexios de rescates, axudas públicas sen conto e medidas legais moi favorables, polo que nos fan pensar que o seu enorme poder de influencia política vese favorecido por esa vía.

Está tamén o caso dos lobbies desde os que antigos dirixentes políticos, tamén a cambio de zumentas remuneracións, “asesoran e defenden” a empresas privadas ante as administracións públicas aproveitando os seus numerosos contactos e o seu poder de influencia. Un non ten máis que ir a Bruxelas e a Luxemburgo e pasear polos corredores da Comisión Europea e do Parlamento Europeo para ver ao exército de lobistas que pulula por eles, así como comprobar o seu enorme poder de influencia que logo ten reflexo nas directivas comunitarias. Tamén se dá o caso de políticos, retirados e en activo, que a nivel individual utilizan o seu poder de influencia para obter de “gobernos e administracións amigas” zumentos contratos públicos; algo especialmente ferinte cando se trata de políticos que se din de esquerdas e de gobernos dubidosa ou escasamente democráticos.

Estamos así ante prácticas que, sendo legais, deixan moitas dúbidas sobre a súa ética e moralidade, tal que nos levan a pensar que, como sinalamos no titular, “a legalidade e as ética políticas non sempre van da man”. Algo disto pode estarlle pasando a José Luís Rodríguez Zapatero.

Pero non quero terminar este artigo sen apuntar que, vistas as informacións que nos van chegando, é moi posible que tanto a aquel como a Pedro Sánchez os “poderes ocultos” estean a pasarlles factura polas súas posicións políticas que, en defensa do dereito internacional, son críticas coas actuacións do vigía de Occidente e os seus aliados (ataques a Venezuela e Irán, xenocidio en Gaza, bloqueo a Cuba...): “Roma non paga a traidores”.