Nunha xogada que mestura xustiza, teatro político e realpolitik da máis rancia, o goberno de Donald Trump anunciou a imputación formal contra Raúl Castro pola derriba das avionetas de Irmáns ao Rescate en 1996, mentres o Departamento de Xustiza enumera cargos de conspiración para asasinar cidadáns estadounidenses, destrución de aeronaves e asasinato; con todo, detrás desta ofensiva xudicial xorde unha pregunta incómoda que transcende o caso concreto: con que autoridade moral un mandatario que exhibiu reiteradamente tendencias autoritarias eríxese en xuíz universal de ditadores alleos?

O autoritarismo non sempre chega con uniforme; ás veces viste de traxe, fala de liberdade e asina ordes de persecución. Para entender o movemento, hai que mirar máis aló do discurso de xustiza: Trump faio, en primeiro lugar, por cálculo electoral, buscando consolidar o voto cubanoamericano en Florida, estado clave para calquera aspirante á Casa Branca; faio tamén como distracción estratéxica, desviando a atención mediática dos seus propios procesos xudiciais e das crises domésticas que atravesa; faio para reforzar a súa imaxe de "home forte" que non teme confrontar a réximes comunistas, alimentando a narrativa mesiánica que o presenta como o único capaz de restaurar a orde global; faio, ademais, para compracer aos sectores máis duros do exilio cubano e aos falcóns do seu gabinete, que ven nesta acusación un paso simbólico cara á caída do réxime; e faio, finalmente, como advertencia xeopolítica a outros líderes que Washington considera adversarios, enviando a mensaxe de que ninguén está a salvo da xustiza estadounidense si crúzase no seu camiño.

A xustiza non é unha arma de conveniencia, pero en Washington parece haber convertido nunha extensión do poder executivo. A acusación contra un Raúl Castro de 94 anos, por feitos ocorridos hai tres décadas, expón serias dúbidas sobre a súa oportunidade política, especialmente cando se proclama que "si matas a estadounidenses, perseguiranche sen importar quen sexas", un principio en teoría que choca frontalmente coa práctica selectiva da xustiza estadounidense: mentres se mobiliza maquinaria xudicial contra un ancián residente na Habana, cuxa extradición é practicamente imposible, brillan pola súa ausencia investigacións similares sobre responsabilidades propias en conflitos onde tamén morreron civís inocentes, o que revela que a xustiza non pode ser unha arma xeopolítica que só se activa cando convén aos intereses de Washington.

Non se trata de si Raúl Castro merece ou non ser xulgado, senón de quen ten a lexitimidade moral para facelo sen hipotecar o dereito. O máis paradoxal desta ofensiva é que Trump, ao celebrar a imputación como unha vitoria para a liberdade, reproduce o mesmo guion autoritario que di combater, pois a súa linguaxe mesiánica, o seu desprezo polos contrapesos institucionais, a súa tendencia a personalizar o poder e a presentar calquera crítica como unha conspiración son trazos que calquera observador obxectivo recoñecería nos réximes que afirma denunciar; cando se desprega poder militar no Caribe case simultaneamente ao anuncio xudicial, envíase unha mensaxe clara: a lei e a forza son dúas caras da mesma moeda, e esta fusión de xustiza e coerción é precisamente a característica definitoria dos réximes autoritarios que Washington di rexeitar. Cando a xustiza se converte en escenografía política, as vítimas son as primeiras en perder o sentido do proceso.

Que o goberno cubano cualifique a imputación de acción política sen fundamento xurídico, aínda que predicible, non anula unha verdade incómoda: a acusación chega nun momento de máxima tensión, con sancións endurecidas e unha retórica belicista que lembra épocas escuras, o que obriga a preguntar si o obxectivo real é facer xustiza polas vítimas de 1996 ou si trátase de construír unha coartada para unha intervención máis agresiva, sospeita que se alimenta ao instrumentalizar casos xudiciais como ferramentas de presión internacional. Ninguén nega que a derriba de 1996 foi un crime, pero a xustiza internacional non pode funcionar como un instrumento de presión selectiva, e se Estados Unidos aspira a liderar co exemplo, debe aplicar os seus principios con coherencia: investigar violacións de dereitos humanos con independencia do bando, respectar o dereito internacional e rexeitar a dobre vara de medir.

A democracia non se defende con espellos distorsionados, senón con regras que se aplican a todos por igual. Mentres tanto, a imaxe dun mandatario celebrando ante as cámaras a persecución dun ancián nonagenario, mentres acumula procesos xudiciais propios e ataca á prensa libre no seu país, non proxecta autoridade moral, senón a caricatura dun caudillo que confunde o poder coa xustiza. Este episodio non debería servir para defender a figuras históricas polémicas, senón para esixir que a xustiza sexa verdadeiramente universal, imparcial e desvinculada dos ciclos electorais.

Nun mundo onde os autoritarismos avanzan, a resposta non pode ser outro autoritarismo con outro pasaporte, porque a democracia se defende con máis democracia: con institucións fortes, con respecto ao dereito internacional e cunha ética de coherencia que, até agora, brilla pola súa ausencia nesta cruzada xudicial contra A Habana. Trump non pode seguir campando ás súas anchas; alguén debería pararlle os pés. Non é un demócrata, é un ditador que quere que se faga o que el di. Iso do respecto nin o sabe, nin o practica.