Tres expresidentes, unha soa pregunta: xustiza ou selectividade?

 Por que José María Aznar e Mariano Rajoy, coas súas propias sombras, esquivaron até agora o banco dos acusados? Non se trata de pedir impunidade para ninguén. Trátase de esixir coherencia para todos.

A noticia xurdía este luns como unha bomba: José Luís Rodríguez Zapatero foi imputado no marco do caso Plus ultra, unha parte da opinión pública aplaude: por fin a xustiza chamaba á porta dun expresidente socialista. Outros, con todo, engurraron o ceño e lanzaron a pregunta incómoda: se Zapatero entra no punto de mira, por que José María Aznar e Mariano Rajoy, coas súas propias sombras, esquivaron até agora o banco dos acusados? Non se trata de pedir impunidade para ninguén. Trátase de esixir coherencia para todos. Como escribiu John Rawls, «a xustiza é a primeira virtude das institucións sociais». Cando esa virtude se racha, non basta con sinalar excepcións; hai que preguntar pola regra.

O caso de Zapatero é coñecido: o xuíz investiga si o expresidente e a súa contorna recibiron presuntamente 1,95 millóns de euros vinculados ao rescate público da aerolínea Plus ultra. Zapatero defendeu a súa inocencia con firmeza, e ten todo o dereito do mundo a facelo. A presunción de inocencia non é un favor; é un alicerce. Pero a política, ai, non se xulga só nos tribunais. Xúlgase na memoria colectiva, na percepción cidadá, nesa sensación difusa pero persistente de que a xustiza ten ritmos distintos segundo o apelido, o partido ou o momento.

Se Bárcenas sinalou directamente a Rajoy como coñecedor e beneficiario da operación, se existen axendas, mensaxes e testemuños que apuntan nesa dirección, por que o expresidente non está imputado?

E aquí é onde aparece Rajoy. En abril de 2026, o expresidente popular declarou como testemuña no xuízo do caso Kitchen, a trama de espionaxe ilegal contra Luís Bárcenas desde o Ministerio do Interior. Rajoy negou calquera implicación, asegurou que «non houbo unha operación política, senón policial», e defendeu a legalidade das actuacións. Pero a pregunta persiste: se Bárcenas sinalou directamente a Rajoy como coñecedor e beneficiario da operación, se existen axendas, mensaxes e testemuños que apuntan nesa dirección, por que o expresidente non está imputado? Por que se lle permite declarar como testemuña cando hai indicios que poderían situarlle noutra condición procesual? Como advertiu Montesquieu, «para que non se abuse do poder, é preciso que o poder deteña ao poder». Cando ese freo se afrouxa, a responsabilidade política dilúese en tecnicismos e a xustiza perde o seu horizonte.

Non é un reproche persoal. É unha esixencia democrática. Aznar, pola súa banda, navegou entre controversias —a guerra de Iraq, a xestión do 11-M, a opacidade no financiamento do PP— sen que a xustiza atope, até agora, motivos para sentarlle no banco. Casualidade? Quizais. Falta de probas directas?. Pero tamén é certo que a xustiza española ten memoria selectiva, que os tempos xudiciais non son os políticos e que os relatos mediáticos adoitan protexer a quen xa non ocupan o centro do taboleiro.

Repítese até a saciedade: á dereita perdóaselle todo, á esquerda non se lle pasa unha. Os estudos de comportamento político mostran que o votante progresista tende a castigar a corrupción coa abstención, mentres que o conservador adoita priorizar a estabilidade ou a identidade, amortecendo o impacto dos escándalos. Non é que a xustiza sexa parcial por ideoloxía; é que o castigo social é asimétrico. Ademais, cando a corrupción é sistémica e está enquistada nunha organización, dilúese na estrutura e resulta máis difícil imputar ás cúpulas; cando se personaliza, como ocorre en investigacións como a actual, se magnifica e convértese en relato. O resultado é o mesmo: desconfianza. Pero a narrativa, distinta. Como lembraba Platón, «nada é máis inxusto que a igualdade entre desiguais». E nada máis perigoso que unha xustiza que aplica a mesma vara a realidades procesuais e políticas distintas.

O verdadeiro problema non é si investígase a un socialista ou a un popular. O problema é que, case medio século despois da Transición, sigamos debatendo a corrupción como un partido de tenis en lugar de afrontala como una falla estrutural. A opacidade no financiamento de partidos, as portas xiratorias, a lentitude dos órganos de control, a politización da Fiscalía e a falta dunha cultura de transparencia no público alimentan a percepción dunha xustiza a dúas velocidades. E mentres non se reforme o sistema desde a raíz, calquera investigación, por moi lexítima que sexa, será lida como vinganza ou como impunidade.

Zapatero deberá responder ante os tribunais, se os indicios o esixen. Rajoy, se aparecen probas sólidas —a pesar da polémica desaparición de elementos crave, como os discos duros de Bárcenas— que o vinculen directamente á trama Kitchen, tamén debería facelo. Aznar, se xorden novos elementos que xustifiquen a súa imputación, igualmente. Hainos? Se se buscan, si. Non por equilibrio, senón por coherencia democrática. España non necesita que a xustiza castigue a uns para perdoar a outros; necesita que actúe coa mesma vara, sen présas mediáticas nin silencios cómodos.

Porque ao final, o que está en xogo non é o legado dun expresidente, senón a credibilidade dun sistema que, se quere sobrevivir, debe deixar de ser un espello roto e converter nun faro. Mentres tanto, a cidadanía ten dereito a non elixir entre a hipocrisía e o cinismo. Só esixe que a lei sexa, dunha vez, a mesma para todos. Como escribiu George Orwell, «en tempos de engano universal, dicir a verdade é un acto revolucionario». Hoxe, esa verdade debe ser institucional: que a xustiza non elixa as súas batallas.