Galicia na vangarda da loita contra o cancro: desenvolvemento de terapias celulares

O Centro de Fabricación de Terapias Avanzadas, situado no Campus Sur da Universidade de Santiago de Compostela (USC), é  un dos centros onde se efectúan estudos en terapias de vangarda contra o cancro en Galicia. Este centro, situado concretamente no Monte dá Condesa, funciona como punto central para a produción e validación de medicamentos de terapia celular. Esta investigación non se desenvolve de forma illada na Universidade compostelá, senón que se articula a través dunha rede pública onde se interrelacionan o laboratorio compostelán cos grandes complexos hospitalarios do Sergas: o Clínico de Santiago (CHUS), o Complexo Hospitalario Universitario da Coruña (CHUAC) e o de Vigo (CHUVI). Mentres o centro da USC encárgase do desenvolvemento e a fabricación "académica", os hospitais actúan como nodos de administración e seguimento clínico dos pacientes. Ademais, existe unha estreita colaboración coas universidades de Vigo e Santiago para explorar novas aplicacións en tumores sólidos mediante nanotecnoloxía.

TERAPIA CELULAR

A terapia celular contra o cancro, e especificamente o tratamento con células CAR-T (Chimeric Antigen Receptor T-cells), representa unha revolución na inmunoterapia. Segundo explica a investigadora Lorena Boquete, directora do centro de fabricación en Santiago, estas son terapias celulares autólogas: utilízanse os propios linfocitos T do paciente —as células encargadas da defensa inmunitaria— e modifícanse xeneticamente no laboratorio para que "aprendan" a recoñecer e atacar ás células tumorais.

Fenda detalla que o proceso é complexo e require unha infraestrutura de alta precisión. Todo comeza coa linfoaféresis no hospital, onde se extraen os linfocitos do paciente. Estas células envíanse ao centro produtor en Santiago, onde se cultivan en máquinas deseñadas especificamente para a súa modificación xenética. Unha vez "reprogramadas", se reinfunden ao paciente para que combatan o cancro de forma selectiva, cunha toxicidade moito menor que a quimioterapia tradicional ao atacar de forma específica ao obxectivo terapéutico.

A creación deste circuíto foi un reto loxístico e normativo. Lorena Boquete destaca que o primeiro gran paso foi a adecuación das instalacións no antigo Instituto de Ortopedia, transformándoas en laboratorios limpos parala produción farmacéutica con estritos controis de esterilidad. Este desenvolvemento contou cun firme apoio institucional: a Xunta de Galicia investiu máis de 20 millóns de euros nestas terapias desde 2019, sumando recentemente un compromiso de case 100 millóns de euros adicionais para a adquisición de novos fármacos CAR-T como Abecma e Carvykti.

PRODUCIÓN PROPIA
 

Até a data, os avances son tanxibles: preto de 180 pacientes galegos xa foron tratados con terapias CAR-T nos hospitais do Sergas desde 2019. Os resultados en cancros hematolóxicos, como linfomas e leucemias, son moi positivos, logrando remisións en persoas que non responderan a tratamentos convencionais.

As expectativas actuais céntranse en dúas frontes:

Produción propia: O centro de Santiago participa na validación do modelo CAR-T ARI-0003 (desenvolvido en colaboración co Hospital Clínic de Barcelona) para fabricar terapias "académicas" sen patentes industriais, o que reduciría custos e tempos de espera.

Novas fronteiras: Investígase xa a aplicación destas células en tumores sólidos (páncreas ou estómago) e en terapias con linfocitos T naturais contra virus.

A demanda destas terapias é crecente e xa existen protocolos claros para os solicitantes. O acceso realízase a través de ensaios clínicos ou pautas médicas específicas para pacientes con enfermidades oncohematológicas resistentes a tratamentos previos. Co novo investimento de 100 millóns, o Goberno galego prevé atender a máis de 250 persoas adultas con mieloma múltiple nos próximos anos.