Santiago limitirá o prezo dos aquileres ao ser declarada zona tensionada

A conselleira de Vivenda, María Martínez Allegue, asinou este venres a polémica declaración da capital galega como zona de mercado residencial tensionado, ao amparo do artigo 18 da Lei 12/2023, do 24 de maio, polo dereito á vivenda. A cidade convértese así na segunda de Galicia en acceder a esta figura de control de prezos, tras A Coruña.

Ollo, a firma da declaración non ten efecto inmediato sobre os contratos de arrendamento. A súa aplicación práctica quedará supeditada á publicación no Boletín Oficial do Estado da resolución do Ministerio de Vivenda e Axenda Urbana que recolla a declaración. A partir do día seguinte a esa publicación, e durante un período de tres anos, poderanse impor topes máximos aos prezos do aluguer na cidade. 

A conselleira comunicou persoalmente a aprobación á alcaldesa de Santiago, Goretti Sanmartín, nunha chamada telefónica esta mesma mañá. Suponse que o Goberno de Santiago, que leva anos pelexando porque a Xunta aprobe a declaración, tentará aplicar as medidas canto antes. 

O segundo intento de Raxoi

O camiño até este venres non foi sinxelo. O Concello de Santiago presentara por primeira vez a solicitude en 2025, pouco despois de que a figura de zona tensionada quedase habilitada a nivel estatal, pero a Xunta rexeitouna entón por «deficiencias documentais e técnicas» na documentación achegada. Tras corrixir os problemas detectados, o consistorio rexistrou unha nova solicitude o pasado 10 de marzo, que finalmente obtivo o visto e prace do Instituto Galego dá Vivenda e Solo, o organismo autonómico competente na materia.

Coa declaración asinada, o Concello de Santiago dispón agora de dous meses para aprobar un plan específico que conteña as medidas necesarias para corrixir os desequilibrios detectados no mercado residencial, xunto cun calendario concreto para polas en marcha. 

Para que unha zona sexa declarada como tensionada debe cumprir polo menos unha de dúas condicións: que o custo do aluguer ou hipoteca máis subministracións supere o 30% dos ingresos medios dos fogares, ou que o prezo suba máis de tres puntos por encima do IPC nos últimos cinco anos. Santiago cumpre eses limiares.

Que implica para propietarios e inquilinos?

Unha vez declarada a zona, as principais medidas de calado afectan tanto a propietarios como a arrendatarios. No caso dos pequenos propietarios, a renda nos novos contratos non poderá superar a do contrato anterior, salvo unha actualización limitada. 

Para os grandes tenedores —xeralmente quen posúen máis de cinco ou dez vivendas—, o prezo queda suxeito a un índice de referencia oficial. Os inquilinos, pola súa banda, poderán solicitar prórrogas anuais de até tres anos ao terminar o seu contrato e nas mesmas condicións. A normativa tamén contempla incentivos fiscais no IRPF para os propietarios que baixen o prezo do aluguer ou arrienden a persoas novas. 

A experiencia da Coruña, un espello con luces e sombras

O impacto real da medida é, con todo, unha incógnita. A experiencia da Coruña, primeira cidade galega en aplicar esta figura, ofrece un balance aínda difuso. Aínda que se rexistraron algúns reaxustes á baixa nos prezos, que o Concello cifra nun 10 por cento, a oposición dos propietarios tivo un efecto colateral relevante: desde xullo do ano pasado formalizáronse 300 contratos de aluguer menos, segundo os datos de fianzas recollidos no Observatorio de Vivenda. Menos oferta no mercado pode traducir en máis dificultade para atopar piso, aínda que os prezos se conteñan.

O panorama catalán, onde a figura leva máis tempo funcionando, tamén arroxa resultados mixtos. O Goberno central e a Generalitat apuntan a unha contención ou baixada de prezos en 2025, mentres que portais inmobiliarios e observatorios independentes advirten dunha redución da oferta de aluguer de longa duración, con Barcelona concentrando un terzo desa caída a nivel nac 

Posicións políticas atopadas

A declaración de Santiago como zona tensionada conta co respaldo dos partidos que integran o goberno municipal. O #BNG defende que é unha medida que funciona para moderar os prezos e criticou con dureza á Xunta polo que considera un bloqueo político ao proceso durante o primeiro intento. O PSOE, pola súa banda, impulsou a proposta no pleno municipal baixo o argumento de garantir o acceso a unha vivenda digna ante a escalada de prezos. Compostela Aberta tamén apoia a iniciativa como resposta necesaria á emerxencia habitacional que vive a cidade.

Desde a oposición, o Partido Popular mantén o seu rexeitamento á medida. Os populares sosteñen que a declaración de zona tensionada «non soluciona o problema» de fondo e denuncian o que consideran inacción do goberno local noutras políticas de vivenda.