Estes son os alcaldes que pasan do exame obrigatorio por lei do Consello de Contas

O conselleiro maior do Consello de Contas, Juan Carlos Aladro, entregou este venres ao presidente do Parlamento de Galicia, Miguel Ángel Santalices, o informe de fiscalización da conta xeral das entidades locais galegas correspondente ao exercicio 2024. 

O documento radiografía un sector público local formado por 438 entidades —313 concellos, 4 deputacións, 34 mancomunidades, 9 entidades locais menores e organismos autónomos, consorcios, sociedades mercantís e fundacións— e debuxa un panorama de cumprimento desigual, con algúns municipios acumulando varios anos consecutivos sen presentar a súa documentación contable, como é a súa obrigación legal.

Así, á data de peche do informe, o 5 de marzo de 2026, un total de 22 entidades locais —o 6% do conxunto do sector— non entregaran a súa conta xeral correspondente ao exercicio 2024. Seis delas son concellos: Ourense, Cambre, Culleredo, Narón, Verín e Rois e outras dúas entidades locais menores —Bembrive e Vilasobroso— .

Os catorce restantes son mancomunidades: Augas de Rua-Petin, Augas dos Concellos de Carnota e Muros, Comarca Compostela, Concellos Serra do Barbanza, Intermunicipal Voluntaria dá Baixa Limia, Ribeira Sacra, Servizos Vertedoiro de Residuos Sólidos Urbanos de Pontevedra e Sanxenxo, Terras do Navea-Bibei, Vales do Ulla e Umia, Xallas-Tines-Tambre, Concellos Galegos do Camiño Francés, O Carballiño-Maside, Concellos do Tambre e Terras de Pontevedra Dinamización Produto Turístico. Ningunha destas entidades fixo declaracións públicas respecto diso por agora.

Hai que ter catro mancomunidades —Baixa Limia, Ribeira Sacra, Pontevedra e Sanxenxo, e Xallas-Tines-Tambre— argüen que non teñen actividade para xustificar a non presentación das súas contas, argumento que o Consello de Contas rexeita expresamente, lembrando que a obrigación persiste mentres a entidade conserve a súa personalidade xurídica.

O problema non é novo nin illado. O informe constata que aínda están pendentes de recibir 12 contas do exercicio 2023, 10 do exercicio 2022 e 11 do exercicio 2021, co que o organismo fiscalizador advirte de "importantes niveis de reiteración no incumprimento". Seis mancomunidades —Augas de Rua-Petin, Augas dos Concellos de Carnota e Muros, Comarca Compostela, Concellos Serra do Barbanza, Terras do Navea-Bibei e Vales do Ulla e Umia— levan catro exercicios consecutivos sen render contas. No caso das entidades locais menores, Bembrive acumula tamén catro exercicios sen presentar a documentación, mentres que Vilasobroso ten pendentes os exercicios 2024 e 2020.

Consecuencias sen persecución penal

O Consello de Contas é o órgano estatutario de control externo do sector público da Comunidade Autónoma de Galicia. A súa función principal é fiscalizar a xestión económica, financeira e contable das entidades públicas galegas e elevar as súas conclusións ao Parlamento. Con todo, as súas competencias son de natureza fiscalizadora e de control, non sancionadora nin penal: o organismo non ten capacidade para perseguir criminalmente aos responsables políticos ou técnicos que incumpran a obrigación de render contas. Pode, iso si, remitir as súas conclusións á fiscalía. 

En todo caso, como non é un delito pasar do Consello de Contas, moitos alcaldes e mandatarios locais pasan de cumprir coa súa obrigación legal.

O que si contempla o ordenamento xurídico son consecuencias administrativas e económicas para as entidades incumplidoras. É dicir, son os cidadáns os que poden acabar pagando o pato. 

Desde 2007, e de maneira máis sistemática desde o Decreto 193/2011, a Xunta de Galicia esixe que as entidades locais haxan cumprido coa rendición de contas ante o Consello de Contas como requisito previo para acceder a subvencións autonómicas. 

Na práctica, isto supón que un concello ou mancomunidade que non presente as súas contas en prazo pode quedar fóra de convocatorias de financiamento da Comunidade Autónoma. O propio informe, no entanto, sinala que esta regulación "mostrou limitacións que aconsellan a súa modificación para garantir o cumprimento pleno" da obrigación.  É dicir, até a data ninguén se quedou sen subvención por incumprir a lei, algo que non estimula ao seu cumprimento, precisamente.

Finanzas comprometidas e orzamentos tardíos

Máis aló do problema da rendición, o informe identifica 17 concellos e unha mancomunidade en situación financeira "comprometida", ao rexistrar cifras negativas tanto no remanente de tesouraría como no aforro neto do exercicio, o que "pode afectar á sustentabilidade dos seus gastos correntes". Trátase dos municipios da Cañiza, A Pobra de Trives, Boborás, Calvos de Randín, Cambados, Catoira, Cuntis, Guntín, Malpica de Bergantiños, Meira, Pol, Ribadeo, Salceda de Caselas, Trabada, Vilasantar, Viveiro e Xunqueira de Ambía, así como da Mancomunidade dá Comarca do Carballiño. Adicionalmente, 86 entidades locais incumpren coa estabilidade orzamentaria, o que evidencia que os seus ingresos non alcanzan para cubrir os gastos do exercicio.

O ciclo orzamentario presenta tamén importantes deficiencias. Só 86 entidades —apenas o 26% das que remitiron a conta xeral— aprobaron o seu orzamento dentro do prazo legalmente establecido. Para o Consello de Contas, esta demora sistémica desnaturaliza o orzamento como ferramenta de planificación e avaliación das políticas públicas. No lado positivo, o endebedamento financeiro por habitante sitúase en 191 euros, o nivel máis baixo entre todos os sectores locais das comunidades autónomas españolas.

En conxunto, o 94% das entidades locais galegas —338 sobre 360— presentaron a súa conta xeral do exercicio 2024, e o 72% fixérono dentro do prazo previsto na normativa. Un cumprimento maioritario que, con todo, convive con bolsas persistentes de incumprimento reiterado que o organismo fiscalizador leva anos documentando sen que as ferramentas dispoñibles haxan logrado erradicalo.