O Goberno desbloquea 400 millóns para a vivenda en Galicia cun plan histórico que triplica o investimento

Galicia pode respirar aliviada, polo menos en parte. Tras meses de bloqueo institucional e críticas cruzadas entre a Xunta e o Goberno central, o Plan Estatal de Vivenda 2026-2030 chega finalmente ao Consello de Ministros este martes. A nova folla de ruta nacional triplica o investimento do plan anterior, até alcanzar os 7.000 millóns de euros para todo o Estado, dos que corresponderán a Galicia uns 399 millóns cofinanciados entre Madrid e a comunidade autónoma.

O plan organízase ao redor de cinco alicerces: o impulso á construción e compra de vivenda pública, a rehabilitación do parque existente, o apoio á emancipación xuvenil, a redución do esforzo financeiro dos fogares e a intervención en zonas de mercado tensionado. O 40% do orzamento destinarase a ampliar a oferta de vivenda protexida de forma permanente; outro 30%, a rehabilitación; e o 30% restante cubrirá axudas directas a colectivos vulnerables e zonas con maior presión inmobiliaria.

Unha das principais novidades é o principio de protección indefinida: as vivendas construídas ou adquiridas con fondos do plan quedarán cualificadas como protexidas para sempre, sen posibilidade de descualificación futura. O plan chegará ao BOE mediante Real Decreto, o que significa que non necesita pasar polo Congreso dos Deputados.

Galicia, á espera dos convenios bilaterais

Para Galicia, a aprobación chega tarde pero é benvida. O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, afirmou que "xa era hora" e celebrou que "por fin o van a aprobar", aínda que condicionou a súa valoración positiva a que o texto final recolla as alegacións presentadas polo Executivo galego. A comunidade estará entre as que máis fondos reciban: con 399 millóns de euros —cofinanciados ao 60% polo Estado e ao 40% pola Xunta—, Galicia sitúase como a quinta comunidade autónoma con maior dotación económica do plan. 

Con todo, a conselleira de Vivenda, María Martínez Allegue, denunciara semanas antes ante o Parlamento galego que a demora na aprobación do plan estaba a bloquear o investimento de 80 millóns de euros que correspondían a Galicia, e impedindo a convocatoria de axudas ao aluguer xuvenil, á rehabilitación ou á eficiencia enerxética. A Xunta, que aceptou a cofinanciación do 40% esixida polo Estado, xa tiña eses fondos consignados nos seus orzamentos desde o 1 de xaneiro, sen poder activalos pola ausencia do plan estatal. 

O atraso acumulado foi obxecto de crítica tamén desde o Parlamento autonómico. A cámara galega aprobou, co voto favorable do Grupo Popular e a abstención de PSdeG e BNG, unha iniciativa para instar á Xunta a que reclamase ao Goberno central a aprobación inmediata do plan con "diálogo real" coas comunidades autónomas. 

Axudas concretas para mozas e municipios con despoboamento

Entre as medidas máis relevantes para os galegos figuran as axudas a mozas para aluguer con opción a compra de vivendas protexidas de até 300.000 euros e subvencións de máis de 10.800 euros para quen adquiran ou constrúan a súa primeira vivenda en municipios con risco demográfico —unha realidade que afecta a boa parte do interior de Galicia—. O bono aluguer novo sobe de 250 a 300 euros mensuais, e créanse axudas de até 250 euros ao mes para o aluguer de vivenda habitual.

En materia de rehabilitación, o plan prevé axudas de até 8.000 euros por vivenda para actuacións estruturais, 13.000 euros para melloras de accesibilidade e 20.500 euros para eficiencia enerxética. As vivendas buxán que se rehabiliten e poñan en aluguer alcanzable durante un mínimo de cinco anos poderán recibir até 35.000 euros. E para os municipios de menos de 10.000 habitantes —maioría en Galicia—, o plan contempla axudas de até 85.000 euros para a construción de vivenda pública destinable á venda.

O esquema de financiamento, que eleva a achega autonómica do 25% ao 40% respecto ao plan anterior, foi un dos puntos máis polémicos. As once comunidades gobernadas polo PP expresaron o seu rexeitamento a un plan que consideran non negociado, ao afectar a unha materia de competencia autonómica como a vivenda. No entanto, Galicia non comparte esa obxección en canto á cofinanciación, xa que a Xunta afirma ter capacidade financeira para asumir ese desembolso de 159 millóns en cinco anos. 

Tensión entre administracións polo modelo

As críticas da Xunta centráronse principalmente noutros aspectos do deseño do plan. Segundo fontes da Consellería de Vivenda, o Executivo galego ha pedido maior flexibilidade nos procedementos de contratación e nas condicións técnicas das vivendas a construír. Ademais, a consellería ve con preocupación que as maiores axudas estatais a promotores en zonas tensionadas só beneficien á Coruña en todo o territorio galego, o que considera unha medida que "atenta contra a igualdade de todos os españois".

O texto, que incorpora achegas das comunidades autónomas, chega ao Consello de Ministros con case catro meses de atraso respecto dos prazos iniciais do Ministerio de Isabel Rodríguez. A súa aprobación como Real Decreto axilizará a entrada en vigor, pero os convenios bilaterais con cada comunidade autónoma —paso previo imprescindible para activar as convocatorias de axudas— poderían dilatar aínda máis o acceso efectivo dos galegos ás novas prestacións.

O PSdeG e o BNG non realizaron valoracións públicas sobre o plan aprobado este martes no momento de publicar esta información.