A Caniza, Cangas do Morrazo e centos de parroquias cambian de nome polo Nomenclator 2026

O Consello da Xunta aprobou este luns o novo Nomenclátor de Galicia 2026, a primeira gran actualización do rexistro oficial de nomes de lugares desde que se elaborou o documento vixente en 2003. En total, modifícanse 2.530 denominacións —14 concellos, 182 parroquias e 2.335 lugares— e incorpóranse 1.655 novos topónimos, até alcanzar un censo de 42.909 rexistros. O cambio entrará en vigor en canto publíquese mediante decreto no Diario Oficial de Galicia (#DOG).

O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, presentou o acordo destacando que se trata do resultado de "un exhaustivo traballo" encargado en 2012 ao Seminario de Onomástica da Real Academia Galega (#RAG). Ese organismo revisou 4.398 topónimos por motivos lingüísticos e realizou 13.788 revisións de tipo xeográfico-administrativo, detectando problemas de localización ou categorización poboacional. O documento foi presentado á Comisión de Toponimia —integrada polo Goberno galego, a RAG, o Consello da Cultura Galega, o Instituto Pai Sarmiento e a Universidade de Santiago de Compostela— en xullo de 2025, e agora, oito meses despois, recibe o respaldo definitivo do Executivo autonómico.

Os doce concellos que cambian de nome

O cambio máis visible é o que afecta os municipios. Doce concellos galegos estrean denominación oficial a partir de agora: A Caniza —antes A Cañiza, recuperando a forma histórica documentada desde antigo—, A Ribeira de Piquín, Alfoz do Castrodouro —que recupera o seu nome histórico, xa que o municipio lucense de Alfoz incorpora o complemento que o identifica—, Cangas de Morrazo —que recupera o apelido que o distingue—, Cerdedo Cotobade, Mondariz Balneario, Ou Campo Lameiro, Ou Castro de Caldelas, Ou Porto do Son, Ou Riós, Oza Cesuras e Pastoriza.

Os cambios responden a tres tipos de correccións. En primeiro lugar, a restitución de formas históricas: así, Alfoz do Castrodouro e Cangas de Morrazo recuperan denominacións documentadas que quedaran truncadas co tempo.

En segundo lugar, a adaptación ás normas ortográficas do galego, que non admite guion nestes compostos: Oza Cesuras, Cerdedo Cotobade e Mondariz Balneario eliminan o guion que até agora separaba os seus partes. En terceiro lugar, e en maior número, a corrección do uso dos artigos: Ou Riós, Ou Porto do Son, Ou Campo Lameiro, A Ribeira de Piquín e Ou Castro de Caldelas incorporan o artigo que o uso popular leva séculos empregando, mentres que Pastoriza suprímeo.

Un problema estrutural: os artigos, o gran erro

A cuestión do artigo non é anecdótica: é o maior problema detectado en todo o Nomenclátor. Dos 2.531 topónimos con erros lingüísticos identificados polo Seminario de Onomástica, 1.519 requirían incorporar un artigo que faltaba, e en 427 casos había que eliminalo. É dicir, case tres de cada catro fallos lingüísticos do rexistro oficial vixente tiñan que ver con esta partícula, aparentemente menor pero decisiva na identidade sonora e escrita do galego.

O galego é unha lingua que usa o artigo con moita máis frecuencia que o castelán ante nomes propios de lugar, seguindo unha tradición que afunde as súas raíces no latín vulgar. A omisión ou inclusión incorrecta de artigos nos rexistros oficiais foi un dos efectos colaterais de séculos de castellanización administrativa, nos que os escribanos e funcionarios aplicaban criterios casteláns a nomes galegos, alterando a súa forma escrita. A RAG sinala que os criterios seguidos para decidir calquera modificación foron catro: a etimología, a documentación histórica escrita, a tradición gráfica consolidada nos últimos dous séculos e o uso oral e escrito da veciñanza.

Por que Galicia ten tantos topónimos

Que o nomenclátor galego inclúa case 43.000 rexistros para un territorio de pouco máis de 29.000 quilómetros cadrados non é casualidade. Galicia posúe unha das toponimias máis densas e antigas de Europa occidental. A combinación de varios factores explica esta extraordinaria riqueza: un poblamiento rural moi disperso, articulado historicamente en pequenos núcleos —aldeas, lugares, agros, casales— que nunca se agruparon en grandes pobos; unha lingua con continuidade desde o latín tardío que preservou denominacións milenarias; e un territorio montañoso e fragmentado que fomentou unha gran diversidade de microidentidades locais.

A iso súmase que Galicia é a única comunidade española que articula a súa estrutura administrativa en parroquias: 3.788 entidades que actúan como unidade de referencia básica entre o municipio e o lugar. Cada parroquia ten o seu propio nome e, na maioría dos casos, a advocación do santo ou santa titular. O novo Nomenclátor corrixe 128 problemas detectados nesas advocacións, dos que 80 estaban simplemente equivocadas e 45, castellanizadas.

Galicia Nomeada: a cidadanía tamén pon nome

Máis aló do traballo académico, a Xunta promove desde hai anos a implicación cidadá na recollida de microtopónimos —nomes de leiras, ríos, camiños, montes— a través de Galicia Nomeada, unha plataforma colaborativa que permite rexistrar eses nomes mediante unha aplicación. Até a data, hanse georreferenciado preto de 106.000 microtopónimos, e o visor público xa ofrece acceso a 545.724 topónimos galegos. O concello que máis topónimos novos incorpora ao nomenclátor actualizado é Foz, con 175 novas entradas, seguido de Lourenzá (56), Narón (53), Ourol (49) e Pontevedra (47).

Como afecto aos cidadáns

Na práctica, os cambios afectarán a documentos oficiais, carteis de estrada, rexistros do Catastro, bases de datos do INE e comunicacións administrativas. O proceso informativo xa se desenvolveu nos concellos implicados antes da aprobación final, e todos os topónimos actualizados poderán consultar no Portal dá Lingua, na web da Real Academia Galega e no sistema Toponimia de Galicia. A Xunta tamén realiza un programa divulgativo anual en municipios, colexios e asociacións culturais para explicar o valor cultural da toponimia e fomentar a súa recollida e preservación como parte da identidade galega.