María Xosé Queizán, referente do feminismo galego, académica de honra da RAG

A Real Academia Galega (RAG) aprobou este venres en sesión plenaria o ingreso de María Xosé Queizán como académica de honra. A decisión, tomada no pazo municipal de María Pita da Coruña, supón o recoñecemento institucional máis alto que pode recibir unha figura das letras galegas, e chega para unha escritora que comezou a súa carreira sendo aínda adolescente, cando publicaba artigos no xornal vigués El Pueblo Gallego. A propia RAG definiuna como "a voz que sentou as bases do pensamento feminista en Galicia".

Na mesma sesión, a institución tamén elixiu o escritor e xornalista Pere Tobaruela como académico correspondente. Tobaruela, nado en Barcelona en 1965, reside en Galicia desde hai máis de dúas décadas e exerce actualmente como secretario técnico da Asociación Galega de Literatura Infantil e Xuvenil (GALIX).

Unha figura que transcende a literatura

O nomeamento de Queizán non sorprendeu a ninguén nos círculos culturais galegos. Nada en Vigo en 1939, a súa traxectoria abrangue a narrativa, a poesía, o teatro, o ensaio e a tradución, sempre entrelazada cun compromiso político e feminista que a converteu en figura central do activismo pola igualdade en Galicia. A súa primeira novela, A orella do buraco, publicada en 1965, inscribiuse dentro da Nova Narrativa Galega e marcou un antes e un despois nas letras do país. A esa obra seguiríanlle ensaios fundamentais como A muller en Galicia (1977), considerado un texto clave para entender a articulación do feminismo galego contemporáneo.

A faceta activista de Queizán vai moito máis alá dos seus libros. Foi unha das fundadoras da Asociación Galega da Muller, tamén coñecida como Feministas Independentes Galegas (FIGA), da que asumiu a dirección en 1983. Ese mesmo ano impulsou e comezou a dirixir a revista Festa da Palabra Silenciada, unha publicación integrada exclusivamente por mulleres que se mantivo activa ata 2014 e que se converteu nun espazo de referencia para a literatura e o pensamento feminista en lingua galega.

O recoñecemento da RAG chega ademais nun momento especialmente emotivo: apenas catro días antes da aprobación do seu nomeamento, a institución dedicáralle o Día da Poesía 2026, cun recital celebrado no Museo de Arte Contemporánea de Vigo no que máis dunha ducia de escritores leron versos da súa autoría. O acto rematou coa propia Queizán no escenario xunto á cantante Uxía, interpretando Non, je ne regrette rien.

Galicia acolle un académico catalán

A escritora lerá o seu discurso de ingreso nunha cerimonia cuxa data aínda non foi anunciada pola RAG. Ese acto marcará a súa incorporación formal a unha institución fundada en 1905 e cuxo presidente desde abril de 2025 é Henrique Monteagudo. Queizán recibirá a condición de membro de honra, unha categoría reservada a aquelas personalidades cuxa contribución á cultura e á lingua galegas resulta especialmente destacada.

En canto a Pere Tobaruela, a súa elección como académico correspondente pon o foco nunha figura que, malia ser catalán de nacemento, construíu toda a súa carreira literaria en galego e desde Galicia. Con máis de medio centenar de títulos publicados, especialmente no ámbito da literatura infantil e xuvenil, Tobaruela é o creador da serie Formig4s e autor de obras premiadas como Mortos de ningures, Catro pedras vellas e Auga de lume. A súa vinculación coa GALIX reforza o seu papel como mediador entre a produción literaria para os máis novos e as institucións culturais galegas.

Nin Queizán nin Tobaruela emitiron declaracións públicas tras coñecerse o acordo da RAG, máis alá do recollido no comunicado oficial da institución.

Un recoñecemento que chega tarde para moitos

Para numerosas voces do mundo cultural galego, o nomeamento de Queizán supón unha débeda saldada, aínda que con décadas de atraso. A escritora acumula un longo historial de galardóns autonómicos, entre eles o Premio Voz da Liberdade do PEN Clube de Galicia en 2011, o Premio Irmandade do Libro da Federación de Libreiros de Galicia en 2013 pola súa traxectoria, ou o Premio de Igualdade Ernestina Otero en 2019, concedido polo propio Concello de Vigo. A cidade que a viu nacer tamén lle dedicou un parque en 1998.

A súa obra ensaística abordou campos tan diversos como a sociolingüística, establecendo paralelismos entre a discriminación das mulleres e a da lingua galega, ou a necesaria articulación entre ciencias e humanidades. Unha mirada propia e incómoda que, segundo a RAG, é precisamente a que xustifica a súa incorporación á academia como figura de honra.