A Xustiza absolve ao exdirectivo de Adif polo accidente do Alvia ante a indignación das vítimas

Trece anos despois do sinistro en Angrois, que causou 80 mortos e 143 feridos, o tribunal coruñés mantén a condena ao maquinista, Francisco Garzón, e exonera ao exresponsable de seguridade de Adif, Andrés Cortabitarte. A plataforma de vítimas lamenta unha sentenza que cualifica de “terrible” e denuncia unha xustiza “politizada”.

A Audiencia Provincial da Coruña confirmou este venres a condena ao maquinista do tren Alvia, Francisco José Garzón Amo, e absolveu ao exdirector de seguridade na circulación de Adif, Andrés Cortabitarte, polo accidente de Angrois ocorrido en xullo de 2013. Na traxedia morreron 80 persoas e outras 143 resultaron feridas, cando o tren descarrilou nunha curva á entrada de Santiago de Compostela debido ao exceso de velocidade.

A sentenza ratifica a responsabilidade penal do condutor por 79 homicidios por imprudencia profesional grave —a xuíza instruyente contabilizou un falecido menos ao producir tempo despois— e mantén a súa inhabilitación. Pola contra, o tribunal considera que non hai probas suficientes para soster a culpabilidade penal do alto cargo de Adif, que fora sinalado polas deficiencias na avaliación de riscos da liña Ourense-Santiago.

As vítimas critican a falta de independencia xudicial

A Plataforma de Vítimas do Alvia 04155 expresou a súa “desolación” pola decisión xudicial. O seu portavoz, Jesús Domínguez, cualificou o fallo como “unha noticia terrible, non só para as familias das vítimas, senón para toda a sociedade”. “Volveu a suceder e volverá pasar”, advertiu, vinculando a falta de rendición de contas co recente descarrilamento do tren en Adamuz (Córdoba), que o pasado domingo deixou 45 falecidos.

Domínguez lamentou que España siga sen unha investigación técnica “independente” sobre o sinistro, como esixiu no seu día a Comisión Europea tras cuestionar o informe elaborado pola Comisión de Investigación de Accidentes Ferroviarios (CIAF). A Comisión Europea ditaminou que o Estado español incumpriu a súa obrigación de realizar unha investigación imparcial, unha deficiencia que, segundo as vítimas, impide coñecer con claridade as causas e evitar novas catástrofes.

Críticas pola “politización” da xustiza

O portavoz do colectivo denunciou ademais que o fallo reflicte “unha xustiza totalmente politizada”, cun Consello Xeral do Poder Xudicial “bloqueado e dominado polos partidos maioritarios”. Ao seu xuízo, algúns maxistrados “pensan máis na súa carreira que en facer xustiza”, o que dificulta procesos que afectan ao propio Estado.

A pesar da súa decepción, Domínguez destacou a existencia dun voto particular na resolución da Audiencia que defende unha posición distinta á maioritaria, o que á súa entender evidencia que “non todos os xuíces son iguais”. Segundo fontes xudiciais, a votación da sentenza realizouse en decembro, aínda que o fallo se fixo público agora.

Contexto: a seguridade ferroviaria en debate

A resolución coincide cun momento de especial escrutinio sobre a seguridade ferroviaria en España, tras o accidente de Adamuz e os fallos detectados en diversas liñas de alta velocidade, asuntos actualmente baixo revisión polo Ministerio de Transportes e Adif. O fallo sobre Angrois reabre un debate que leva máis dunha década sen pechar, ao redor da responsabilidade institucional e á supervisión efectiva das liñas ferroviarias.

Nin Adif nin o Ministerio de Transportes pronunciáronse oficialmente tras coñecer a decisión da Audiencia da Coruña, que pode ser recorrida ante o Tribunal Supremo.

Cales foron os argumentos para condenar a Cortabitarte e por que se lle exculpa agora?

A primeira sentenza considerou a Cortabitarte culpable porque entendeu que, como máximo responsable de seguridade na circulación de Adif, non avaliou nin mitigou adecuadamente un risco “crítico” que xa se identificou: a brusca redución de velocidade antes da curva de Angrois sen sistemas automáticos que protexesen fronte a un posible descoido do maquinista. Agora a Audiencia da Coruña absólveo porque entende que non pode concretar que actuación específica estaba obrigado a realizar e omitió, e porque sostén que actuou coa información dispoñible e dentro dos estándar de seguridade vixentes nese momento.

Por que se lle condenou en 2022

A xuíza de primeira instancia concluíu que Cortabitarte tiña a obrigación de garantir unha avaliación completa de riscos na liña Ourense-Santiago antes da súa entrada en servizo. Considerou probado que a curva da Grandeira presentaba un risco evidente pola forte redución de velocidade e que a seguridade se deixou “en mans do maquinista” ao desconectar o sistema ERTMS sen introducir medidas alternativas, como balizas adicionais ou controis automáticos de velocidade.

Segundo esa sentenza, o director de Seguridade na Circulación era “garante” do sistema e debía detectar ese risco e ordenado medidas para eliminalo ou reducilo. Por iso atribuír imprudencia profesional grave e impuxéronselle dous anos e medio de prisión, a mesma pena que ao maquinista, ademais da obrigación de indemnizar ás vítimas xunto a Renfe e as aseguradoras.

Por que agora se lle absolve

A Audiencia da Coruña considera que non se pode fixar unha conduta concreta que Cortabitarte estivese obrigado a realizar e que, ao non facelo, causase o accidente. O tribunal subliña que non recibiu “ningunha advertencia, nin xeral nin específica” sobre o perigo concreto nesa curva e que outros responsables xa certificaran a seguridade da liña dentro dun sistema ferroviario complexo e dividido en subsistemas.

As maxistradas entenden que, coa normativa e os criterios de aceptación do risco vixentes en 2013, non era exixible adoptar medidas adicionais ás que se aplicaron e que Cortabitarte non tivo intervención nin capacidade de decisión directa en cambios crave, como a modificación do proxecto ou a desconexión do ERTMS. Por iso conclúen que non hai imprudencia penalmente relevante pola súa banda e que a causa do sinistro vincúlase exclusivamente á desatención do maquinista, que non freou a tempo tras recibir unha chamada do interventor.

O voto particular discrepante

Unha das maxistradas asina un voto particular que sostén que si existe unha “clara responsabilidade” de Cortabitarte. Defende que era exixible unha avaliación de riscos completa e que, como garante da seguridade, debía valorar o perigo da curva e adoptar medidas para neutralizalo.​

Esta xuíza considera que Cortabitarte certificou a seguridade sen comprobar que se cumprisen as condicións necesarias e mesmo autorizou a desconexión do ERTMS, polo que se mostra partidaria de manter a condena ditada en primeira instancia. Segundo este criterio minoritario, os recursos de Fiscalía, Adif e defensa non rebaten de forma suficiente a argumentación da xuíza que o condenou en 2022.​