O médico da mutua poderá dar altas, dita a Xunta ante as protestas dos traballadores

Galicia lidera en España o ranking de baixas laborais. Cada día, unha media de 78.400 traballadores galegos auséntanse dos seus postos de traballo por incapacidade temporal, e a duración media desas baixas alcanza os 77 días, moi por encima da media nacional. É a comunidade con maior prevalencia deste tipo de procesos, e a tendencia non fai máis que crecer desde a pandemia. Con este pano de fondo, a Xunta optou por reformular o sistema e publicou no Diario Oficial de Galicia unha modificación do protocolo de xestión das baixas laborais que outorga maior protagonismo ás mutuas privadas no proceso de alta.

A resolución, asinada pola Secretaría Xeral Técnica da Consellería de Sanidade o pasado 20 de maio, modifica a instrución de 2019 que regulaba a xestión clínica e o seguimento da incapacidade temporal. O obxectivo declarado pola Xunta é conseguir que o proceso sexa «cada vez máis resolutivo», axilizando os trámites e dotándoos de maior carácter executivo, á vez que se reforza o papel das Unidades de Inspección e Control de Saúde Laboral.

Propostas de alta con peso xurídico

O cambio máis substancial afecto ás propostas de alta médica que as mutuas dirixen ás unidades de inspección. A partir de agora, esas propostas deberán ser aceptadas sempre que estean debidamente motivadas e completas, con diagnóstico actualizado, valoración clínica do proceso e fundamentación obxectiva sobre a aptitude do traballador para reincorporar.

A instrución anterior deixaba unha marxe maior ao criterio do inspector público. Se a proposta fose considerada insuficiente, o persoal inspector terá que convocar ao traballador a un recoñecemento médico presencial antes de emitir unha resolución. En caso de silencio do médico de cabeceira, a unidade de inspección poderá ditar o alta de maneira automática se a mutua acredita debidamente a súa proposta.

A Xunta xustifica o cambio con datos: en xaneiro de 2026, de 2.855 propostas de alta formuladas polas mutuas, apenas o 40 % derivou nun alta efectiva. Dos 1.137 procesos concluídos tras unha proposta de mutua, só 81 foron resultado da confirmación directa das unidades de inspección. Esas cifras, segundo a consellería, evidencian a necesidade de axilizar o sistema e darlle maior carácter resolutivo. Ao longo de 2025, as unidades de inspección tramitaron en total 38.438 propostas de alta formuladas por mutuas.

Autorización única para probas e procedementos

A modificación tamén afecto ao proceso de autorización de probas diagnósticas e procedementos terapéuticos realizados polas mutuas. Até agora, a autorización tramitábase proba a proba. Coa nova instrución, establécese un sistema de autorización única que habilita ás mutuas para realizar calquera actuación, proba ou procedemento terapéutico que consideren necesario sen ter que tramitar unha solicitude individual por cada unha. A Xunta sinala que en 2025 tramitáronse 10.727 solicitudes deste tipo, e que o aforro burocrático que supón a nova fórmula redundará nunha recuperación máis áxil dos traballadores.

A consellería tamén destaca que xa integrou na historia clínica electrónica do Sergas as probas realizadas polas entidades colaboradoras da Seguridade Social, o que en 2025 permitiu evitar a duplicación de 1.300 probas diagnósticas. Para dar soporte a todo este proceso, a Xunta anunciou o reforzo inmediato dos equipos de Inspección de Servizos Sanitarios con 18 novos profesionais: nove inspectores médicos e nove subinspectores sanitarios, distribuídos entre as sete áreas sanitarias galegas, nun investimento previsto de máis de tres millóns de euros ao longo de tres anos.

A CIG denuncia unha privatización encuberta

A reacción sindical non se fixo esperar. A #CIG, o sindicato maioritario en Galicia, cargou con dureza contra a modificación e cualificouna de concesión de poder ás mutuas sobre a saúde dos traballadores. A central denuncia que a nova instrución permite ás mutuas decidir que probas diagnósticas e que procedementos terapéuticos realízanse aos traballadores en situación de incapacidade temporal, sen que figuren garantías claras sobre o acceso á historia clínica dos afectados.

A CIG advirte ademais de que a nova fórmula de autorización única pode derivar nunha derivación de fondos públicos cara á sanidade privada, xa que as mutuas poderán contratar esas probas e procedementos con terceiros privados, tanto con recursos propios como a través de acordos con clínicas e hospitais privados. «Sexa diñeiro pago polo Sergas ou polos fondos da Seguridade Social, suporá un reforzo da sanidade privada e un enfraquecemento da pública», advirte o sindicato, que lamenta ademais que a instrución non contemple ningún mecanismo de financiamento explícito para ese incremento de actividade.

Un problema estrutural en España.  

O contexto no que se produce este cambio é o dunha crise de absentismo laboral que afecta a toda España, pero que en Galicia adquire dimensións especialmente acusadas. Segundo o informe sobre absentismo de Synergie España, a taxa de incapacidade temporal no conxunto do país multiplica por 1,8 a media europea, e crece a un ritmo 4,6 veces superior ao dos países da contorna. En seis anos, España pasou dunha taxa de absentismo do 18,5 % en 2019 ao 21,5 % en 2025. 

O Ministerio de Inclusión e Seguridade Social, pola súa banda, lembrou que puxo a disposición das comunidades autónomas convenios de colaboración con medios económicos e materiais para aliviar a carga asistencial, aínda que sinalou que a maioría, incluída Galicia, non aproveitaron plenamente ese potencial.