Luís Villares queda só na setencia que dá luz verde ao polémico parque eólico de Acibal

A construción do parque eólico Acibal, promovido pola empresa galega Norvento no sur da provincia de Pontevedra, ten vía libre para renovar. A sección terceira da Sala do Contencioso-Administrativo do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (#TSXG) ditou sentenza desestimando o recurso interposto pola Asociación para a Defensa Ecolóxica de Galiza (Adega), que desde abril de 2024 mantiña paralizada preventivamente a instalación ao entender que a Xunta non estaba a actuar con arranxo á legalidade fronte aos achados arqueolóxicos aflorados durante as obras. A resolución non é firme: contra ela cabe recurso de casación.

A historia xudicial de Acibal arrinca antes, no outono de 2023, cando a mesma sala estimou un recurso cautelar de Ecoloxistas en Acción Galiza aplicando o principio de precaución ante o risco de danos ambientais irreparables. Aquela primeira paralización durou apenas un mes: o TSXG rectificou ao constatar que o procedemento fora presentado fóra de prazo. 

Con todo, o proxecto non tardou en volver quedar bloqueado. En abril de 2024, Adega conseguiu unha nova suspensión cautelar ao alegar que os traballos estaban a danar elementos patrimoniais non recollidos no estudo de impacto ambiental, a pesar de que a Xunta tiña constancia diso a través de denuncias cidadás. Esa suspensión é a que agora levanta o tribunal.

Desde o punto de vista económico, a setencia supón unha clara vitoria para Norvento e para as empresas eólicas.  O dano, en todo caso, é notable pois Acival é un proxecto que xa executou toda a obra civil, leva dous anos e medio paralizado co conseguinte quebranto económico (despois de lustros de tramitación e revisión ambiental) para que finalmente o TSXG lle do ok.

O voto discrepante de Villares

A nivel político, o aspecto máis destacado da sentenza non reside no fallo maioritario, senón no voto particular do maxistrado Luís Villares. O xuíz, que foi trasladado recentemente á sección cuarta do TSXG, discrepou dos seus colegas e considerou que a paralización das obras estaba plenamente xustificada. 

O seu posicionamento supón un aval xudicial aos argumentos dos colectivos ecoloxistas de grupos como Amil Sen Eólicos e unha chamada de atención sobre a xestión que a Consellería de Cultura fixo dos descubrimentos arqueolóxicos na zona. Villares é protagonista dunha forte controversia en Galicia, pois o exlíder de En Marea acaba de ser trasladado pola forza pola nova presidenta da Sala despois de que o Supremo tombase sentenzas nas que el participou contrarias á Xunta sobre o hospital Álvaro Cunqueiro. 

Unha boa noticia para a patronal eólica, o PP e a Xunta cren que Villares foi clave nas ducias de paralizacións cautelares de parques eólicos en Galicia.  A setencia de hoxe, na que os compañeiros de Villares déixano en minoría no tribunal, serve para lembrar o evidente, o criterio dun maxistrado non basta para marcar a decisión colexial da sala. 

A postura do maxistrado Villares -que participa na sentenza pese ao trasladado pois o preito xa estaba en marcha antes do cambio- contrasta coa do resto da sala, que optou por dar a razón á Administración autonómica. Os xuíces recoñecen no seu fallo que a Consellería de Cultura incorreu nunha «falta de axilidade inicial» na xestión do conflito, e que esa tardanza contribuíu a que o asunto acabase nos tribunais. Aínda así, conclúen que a Xunta achegou un soporte documental sólido que acredita un control arqueolóxico continuo e a adopción de medidas correctoras.

Patrimonio e aeroxeradores

O núcleo da controversia vira ao redor dos restos arqueolóxicos localizados na área de actuación. Entre os achados máis rechamantes figura unha cruz gamada de posible orixe milenaria, aparecida na zona das voaduras, así como unha combinación circular detectada preto da subestación. Ante estas evidencias, a Administración ordenou recolocar un dos aeroxeradores nun emprazamento alternativo, unha medida que o Goberno galego esgrimiu como proba de que non actuou con pasividade.

Adega, con todo, sostivo que a Xunta mantivo unha actitude inactiva a pesar das denuncias veciñais e ás evidencias gráficas dispoñibles, permitindo así o que a asociación cualificou de «expoliación patrimonial» nunha zona de gran riqueza arqueolóxica. O Executivo galego rebateu esa lectura sinalando que moitos dos elementos denunciados por terceiros non eran bens culturais, senón formas naturais producidas pola erosión do granito, e que en ningún caso houbo unha secuencia de inacción, senón todo o contrario: informes técnicos e visitas de inspección por parte da Dirección Xeral de Patrimonio Cultural.

Un proxecto cun tortuoso historial administrativo

Acibal conta con todos os permisos en regra desde hai anos. A Dirección Xeral de Calidade Ambiental emitiu unha declaración de impacto ambiental favorable en decembro de 2021, e o Consello da Xunta outorgou a autorización administrativa previa, de construción e a declaración de utilidade pública en marzo de 2022. O proxecto, situado nos municipios de Barro, Campo Lameiro e Moraña, está impulsado por Norvento, unha das principais promotoras eólicas de capital galego.

Os maxistrados sinalan na súa sentenza que están vinculados polo carácter «firme e consentido» desa declaración de impacto e da autorización de construción, o que en boa medida pecha o debate sobre a legalidade de fondo do proxecto. Tamén reprochan a Adega un «erro na elección da canle procesual», ao confundir a vía de feito coa inactividade ou a discrecionalidad técnica, un defecto formal que debilita a demanda con independencia dos seus argumentos de fondo.

A posibilidade dun novo recurso

A sentenza non pecha definitivamente o caso. Adega dispón da posibilidade de presentar un recurso de casación ante o Tribunal Supremo, unha vía que a asociación xa explorou con anterioridade e que no pasado deu resultados contraditorios para as distintas partes. Haberá que esperar a coñecer a resposta da entidade ecoloxista para saber se Acibal volve enfrontarse a unha nova rolda xudicial ou si, finalmente, as máquinas retoman os traballos nos montes pontevedreses.