Almacenamento eléctrico, ou como o mundo pode funcionar “a pilas”

A transición enerxética mundial enfróntase ao desafío de que a natureza non sempre produce enerxía cando a sociedade necesita consumila. Mentres o sol brilla en horas de baixa demanda e o vento sopra con forza en plena madrugada, os sistemas de almacenamento enerxético, ou ESS (Energy Storage System) emerxen como a mellor solución para equilibrar a balanza entre oferta e demanda enerxéticas. A relevancia destes sistemas non é só técnica, tamén economicamente son activos moi importantes. Segundo proxeccións globais, o investimento necesario para multiplicar a capacidade de almacenamento alcanzará os 662.000 millóns de dólares en 2040. Detrás desta fenomenal inxección orzaría están os xigantes como Iberdrola, Naturgy e fabricantes de tecnoloxía de ion-litio en países como China e Estados Unidos.

Galicia “ponse as pilas”
Galicia non quere desaproveitar o momento e co achegue dos fondos FEDER destinou axudas a once proxectos. Así, o Goberno central ha destinado case 98 millóns de euros prodecentes de fondos europeos a 11 proxectos que buscan potenciar a hibridación e o almacenamento de enerxía.
 

Entre estes proxectos estarían: HIB BESS Monte Redondo, BAT Muras, BAT Monte Treito, BAT Pedregal Tremuzo e BESS Serra de Outes, xunto a desenvolvementos de baterías independentes (caseta-alone) como BESS Troncal, BESS Beariz, BESS Raposeiras, Poza e BESS Barces.

A Xunta tería sobre a mesa actualmente 30 proxectos en fase de tramitación, dúas xa autorizados en Vigo e Malpica e un funcionando no Concello de Sanxenxo (polígono de Nantes). A demanda no territorio galego é moi alta e isto vese nas solicitudes de avais para novos proxectos multiplicáronse nos últimos anos.

As iniciativas máis destacadas en solo galego son as centrais de Bombeo Reversible, como o proxecto de Iberdrola en Vilariño de Conso, que aspira a ser a maior central de acumulación de Europa, utilizando a auga como batería natural.
 

Logo están os proxectos con baterías Caseta-Alone como BESS Troncal e BESS Beariz, liderados por empresas como Naturgy e Norvento. Estes sistemas operan de forma independente para inxectar enerxía á rede en momentos de alta demanda.

Tecnoloxía de almacenamento
O sistema de almacenamento eléctrico varía segundo o modelo de tecnoloxía, pero a súa esencia é converter a enerxía eléctrica noutro tipo de enerxía (química, cinética ou potencial) para revertela (volver transformala en eléctrica) cando sexa necesario.

Entre os diferentes sistemas de almacenamento atópanse as baterías de Ion-Litio. Estas son as máis estendidas pola súa flexibilidade. Ademais do litio, utilizan metais como o cobalto, níquel e manganeso para as reaccións electroquímicas. O bombeo hidráulico utiliza o excedente de enerxía para elevar auga a un encoro superior, almacenándoa como enerxía potencial.

As baterías de fluxo son consideradas de longa duración. Estas baterías usan electrolitos líquidos de vanadio que ofrecen unha vida útil superior aos 30 anos. Os volantes de inercia e os ultracondensadores almacenan enerxía mediante rotación mecánica ou campos electrostáticos. Son unha resposta moi rápidas ante variacións de rede.

 

Fabricación de baterías
A fabricación dunha batería de almacenamento é un proceso que consta de tres fases críticas. A primeira é a produción de electrodos na que se mesturan materiais activos (como o óxido de litio) con aglutinantes para crear unha pasta que se recubre sobre láminas de aluminio (cátodo) ou cobre (ánodo).

O ensamblado de celas consiste no corte de láminas que se apilan ou enrolan cun separador de plástico (polietileno) e introdúcense nunha carcasa onde se engade o electrolito. Por último, para validar a operatividade da cela, cárgase e descarga por primeira vez baixo condicións controladas para estabilizar a súa química e verificar a súa calidade antes de ser agrupada en módulos.
 

Almacenamento doméstico
En España, calquera fogar pode instalar o seu propio sistema de almacenamento, xeralmente vinculado a paneis solares fotovoltaicos. Para iso, é necesario contar cun investidor compatible e realizar a legalización da instalación ante a comunidade autónoma correspondente.

Custos e Axudas: Aínda que o investimento oscila entre 1.000 e 8.000 euros, programas de incentivos como o RD 477/2021 ofrecen subvencións que cobren entre o 45% e o 65% do custo do almacenamento.

A instalación de almacenamento no fogar permite aumentar o grao de autoconsumo e garante o servizo mesmo durante cortes de luz.