O pontevedrés Anxo Santos regresa ao cine con 'Así chegou a noite', un eloxio ao silencio e ás paisaxes ocultas de Galicia

Anxo Santos (Pontevedra, 1976) non é un director que traballe con présa. Recoñéceo el mesmo cunha mestura de ironía e convicción: "Eu son moi lento". Dez anos despois das altas presións (2014), o cineasta galego ha volto á dirección de longametraxes con Así chegou a noite, unha película que xa acumula o recoñecemento da crítica e que acaba de chegar ás salas comerciais. A cinta, rodada integramente na súa Galicia natal e falada en galego e castelán, é un drama modesto e intimista, de marcado carácter independente e existencial, rozando o filosófico. 

O punto de arranque do proxecto foi, segundo explicou os propio Santos, o desexo de indagar na noción de identidade e na necesidade de desconexión que xeran as sociedades hiperconectadas de hoxe. Un escultor retírase a unha zona apartada da costa galega, curta lazos coa súa contorna e empeza a imaxinar outra vida, ata que a visita dunha antiga amante enfróntao a si mesmo. Santos relatou que o proceso creativo sempre parte do territorio: "Adoito traballar a partir de lugares e logo vou traballando a narración da película, non ao revés".

A elección da provincia de Pontevedra como escenario non é casual. Ao director non lle interesa o exotismo nin os grandes espazos descoñecidos: prefire explorar o próximo, o que está á beira e descoñécese. Por iso optou por mostrar unha cara B do territorio, a que existe máis aló das praias turísticas: paisaxes rurais, zonas industriais, unha natureza que en tempada baixa adquire unha presenza diferente e máis honesta.

A NOITE COMO PROTAGONISTA

A escuridade ocupa un lugar central no relato. O título non é unha metáfora menor: a noite representa para o protagonista un espazo no que cuestionar, un lugar onde disolver e converter, en palabras do director, "un pouquiño en pantasma". E o silencio, lonxe de ser unha carencia, funciona como un personaxe máis. Os primeiros minutos da película transcorren sen diálogo, algo que Santos defende como unha decisión estrutural: sen silencio, a chegada da palabra carecería de sentido.

Os dous protagonistas, o actor Denis Gómez (A Coruña, 1978) e a escritora e creadora escénica Violeta Gil (Segovia, 1983), reflexionaron publicamente sobre o reto que supón esta formulación nos tempos actuais. Gómez preguntou en voz alta se o espectador será capaz de soster eses minutos sen diálogo fronte á avalancha de estímulos do móbil, especialmente se a película se ve en casa. Gil, pola súa banda, sinalou que o silencio xera hoxe máis incomodidade que antes e que hai que facer un esforzo para volver habitalo.

Os ensaios dos diálogos prolongáronse preto dun mes, un período no que Gómez recoñeceu haber reencontrado consigo mesmo. O actor, que se define como alguén máis dado á intimidade, admite que habitar os silencios non é algo habitual na súa profesión. Para Gil, o maior desafío non foi comprender ao personaxe senón soster a emoción e a fraxilidade durante a rodaxe, unha experiencia inédita para ela no formato cinematográfico.

UN FINAL ABERTO

Santos non quere películas que resolvan o quebracabezas. Para el, unha boa obra debe abrir preguntas e deixar que cada espectador atope as súas propias respostas. O final de Así chegou a noite xa está a dar que falar, aínda que o director prefire non anticipar nada e que sexa o público quen o descifre desde a súa propia experiencia vital.

Nesa liña, Violeta Gil apelou á necesidade de permitir dubidar e cambiar de opinión nun mundo que esixe certezas permanentes. Denis Gómez trasladou que quere que o espectador acompañe aos personaxes na súa crise sen xulgalos. E Santos engadiu que o que lle gustaría é que a xente saia do cine reflexionando sobre si mesma e sobre a súa relación coa palabra e o silencio.

A película conta co respaldo de institucións galegas: a Axencia Galega dás Industrias Culturais (Agadic) da Xunta, a Deputación de Pontevedra e a CRTVG, xunto coas produtoras Amateurfilms e Matriuska Producións. A súa estrea mundial tivo lugar na Competición Albar do 63.º Festival Internacional de Cine de Xixón, onde obtivo o premio á mellor dirección. Desde entón, o filme tamén pasou polo BAFICI de Buenos Aires, confirmando a súa proxección internacional.

O MOMENTO DO CINE GALEGO

Así chegou a noite chega nun momento de especial vitalidade para a cinematografía galega. Santos forma parte da corrente coñecida como Novo Cinema Galego, que agrupa a cineastas como Oliver Laxe, Eloy Enciso, Lois Patiño ou Diana Toucedo e que triunfou en festivais de todo o circuíto internacional, desde Cannes até Berlín ou Locarno. 

Os propio Santos valora este panorama con orgullo moderado: o cine galego, di, conseguiu unha potencia interesante a pesar das limitacións orzamentarias, sabendo pór en valor o estético e o filosófico. Un cine que non chega tarde, que dialoga coas tendencias globais desde un territorio pequeno ao que merece a pena mirar.