XX Congreso CLABE: O xornalismo local mostra a súa forza na era da IA
O sector dos medios de comunicación puxo o foco na intelixencia artificial como eixo de transformación durante o XX Congreso de Editores de CLABE, celebrado na Rioxa baixo a lema “A intelixencia do idioma. IA, innovación e medios na era do español dixital”
O XX Congreso de Editores de CLABE arrincou na Rioxa cunha idea central que atravesaría todas as sesións: o xornalismo enfróntase a unha transformación estrutural marcada pola intelixencia artificial, pero a súa supervivencia dependerá de manter o seu valor humano. Baixo a lema “A intelixencia do idioma”, o encontro expúxose como un espazo para repensar o papel do español no ecosistema dixital e o lugar dos medios nesta nova etapa.
Desde o inicio, o congreso deixou claro que non se trata só de tecnoloxía, senón dun cambio profundo na forma de producir, distribuír e consumir información. A IA aparece como unha ferramenta crave, pero tamén como un reto que obriga a redefinir o modelo de negocio, a relación coas audiencias e a propia identidade do xornalismo.
Unha das conclusións claras fronte ao tsunami tecnolóxico que sacode ao sector: ante a proliferación de algoritmos, chatbots e contidos automatizados, o xornalismo de proximidade eríxese como o gran bastión da credibilidade e a confianza cidadá.
Lonxe de discursos apocalípticos, os editores e directores de medios rexionais presentes no encontro, representando a máis de 200 cabeceiras de todo o país, demostraron durante as xornadas que la intelixencia artificial non é unha ameaza para o reporterismo local, senón unha ferramenta para optimizar procesos e permitir que os xornalistas volvan ao verdadeiramente importante: pisar a rúa.
Os medios son garantes da calidade informativa na era dixital e o xornalismo segue sendo unha peza esencial para a democracia
O presidente de CLABE, Arsenio Escolar, falou durante o Congreso do valor colectivo do sector e na necesidade de reforzar a colaboración entre medios nun momento de transformación acelerada. Nunha intervención breve pero simbólica, puxo o acento no carácter compartido do encontro, agradeceu a implicación de editores, xornalistas, tecnólogos e institucións nun contexto que esixe respostas conxuntas.
Escolar reivindicou o papel dos medios como garantes da calidade informativa na era dixital, destacando que o xornalismo segue sendo unha peza esencial para a democracia, mesmo nunha contorna dominada pola intelixencia artificial e as plataformas tecnolóxicas. Neste sentido, subliñou a importancia de manter a independencia editorial e de defender modelos sostibles que permitan aos medios seguir cumprindo a súa función social.
Ademais, lembrou o simbolismo do lugar elixido para o congreso, San Millán da Cogolla, como orixe do español escrito, vinculando esa tradición cos desafíos actuais do sector.
Para Escolar, o idioma e o xornalismo comparten unha mesma misión: “construír comunidade e transmitir coñecemento”, unha tarefa que, ao seu xuízo, segue sendo tan necesaria como nas orixes da comunicación escrita.
A credibilidade a pé de rúa: O antídoto contra a desinformación
Nun ecosistema onde a IA pode xerar miles de noticias por minuto, a diferenciación reside no coñecemento profundo do territorio. Olivia García, directora de Rioja2, ilustrou esta vantaxe competitiva lembrando coberturas críticas recentes, onde o valor das redaccións asentadas no terreo superou con fartura ao dos xornalistas "paracaidistas" que chegan sen contexto.
O xornalismo local asume un risco que ningunha máquina pode replicar: dar a cara. Como sinalou García, publicar unha exclusiva incómoda sobre un cargo público pola mañá implica cruzarche con esa mesma persoa comprando o pan pola tarde. Esa "incomodidade" é, paradoxalmente, a maior garantía de rigor.
Na mesma liña, Manu Martín, director de NueveCuatroUno, destacou que nas comunidades locais os medios xóganse a súa reputación a diario, xa sexa fiscalizando a un conselleiro ou informando sobre a apertura dun comercio local. Se a información falla, o veciño recrimínacho na praza; se acerta, o impacto social é inmediato e palpable.
O fin da "ditadura do clic" e o triunfo da comunidade
O congreso serviu para asinar a acta de defunción das métricas de vaidade. Os medios locais han comprendido que competir polo volume masivo de páxinas vistas ou polo capricho dos algoritmos é unha batalla perdida e un modelo insosteible neste cambio de paradigma.
A estratexia gañadora, segundo os participantes no Congreso, pasa por construír comunidades sólidas e fieis en base a estratexias creativas que sexan capaces de crear os editores dos medios de comunicación.
A esta reflexión sumouse a idea, repetida en varias mesas, de que o futuro non está en atraer tráfico indiscriminado, senón en xerar valor diferencial. Tal e como se expuxo nas sesións finais, os medios deben preguntar “como lograr que o noso xornalismo sexa verdadeiramente imprescindible” fronte a contornas onde a intelixencia artificial xa ofrece respostas automáticas. A clave, coincidiron os relatores, está en reforzar a relación directa co lector e reducir a dependencia de plataformas externas.
Nesa liña, defendéronse modelos baseados na proximidade, as newsletters e a creación de comunidade como activos estratéxicos. “Son os propios usuarios os que están dispostos a pagar polo xornalismo que facemos”, sinalouse, destacando que formatos aparentemente tradicionais como o correo directo volven cobrar protagonismo ao eliminar intermediarios e fortalecer o vínculo entre medio e audiencia.
Pola súa banda, a representante de Telefónica, Rosalía Lloret, incidiu en que o verdadeiro reto non é só tecnolóxico, senón estratéxico: “a clave non é tanto como usamos a intelixencia artificial, senón cal é a posición que deben ter os medios nun mundo marcado por ela”. Na súa intervención, remarcou a necesidade de #diferenciar dos contidos automatizados e apostar por un xornalismo único, capaz de xerar confianza e fidelidade nunha contorna onde a abundancia de información xa non garante relevancia.
A intelixencia artificial como ferramenta, non como redactora xefe
Que o xornalismo local reivindique o seu factor humano non significa que dea as costas á tecnoloxía. Os medios de proximidade están a adoptar a IA de forma pragmática e intelixente.
Na mesa titulada “O poder da IA aplicada nos medios de comunicación”, moderada por Luís Collado, Senior Manager News dentro de Google España, abordouse de forma práctica como as redaccións están a integrar a intelixencia artificial no seu día a día. Collado expuxo o debate desde unha perspectiva aplicada, querendo centrar o debate en casos reais e en como a tecnoloxía xa está a impactar na produción e distribución de contidos, especialmente en medios locais e dixitais.
Durante a conversación, Juan Antonio Martín Mesonero, CEO Presidente de Tribuna Grupo defendeu que a IA pode mellorar a eficiencia operativa sen perder a esencia do xornalismo de proximidade. Subliñou que os medios locais teñen unha vantaxe competitiva clave: o coñecemento do territorio e a proximidade coa súa audiencia. Na súa intervención, incidiu en que “a tecnoloxía pode axudar, pero o valor diferencial segue estando no criterio editorial e na conexión coa comunidade”.
Pola súa banda, Marc Basté, editor e director Nació achegou a visión dun medio dixital con forte identidade territorial, destacando que a IA xa permite optimizar procesos como a distribución ou o posicionamento de contidos. Con todo, advertiu do risco de homogeneización informativa se todos os medios dependen das mesmas ferramentas tecnolóxicas, o que pode diluír a identidade propia de cada cabeceira.
Finalmente, Manuel Bonachela, CEO de Demócrata puxo o acento nas oportunidades para os proxectos nativos dixitais, sinalando que a IA permite competir en igualdade de condicións con estruturas máis grandes. No entanto, coincidiu co resto de relatores en que o gran reto está no modelo de negocio e en evitar unha excesiva dependencia das plataformas, insistindo en que o futuro pasa por combinar innovación tecnolóxica con independencia editorial.
Mentres a IA carece de "alma" e contexto cultural —algo que expuxeron expertos como Eva Astorga e Francisco Moreno—, o xornalista local aplica o seu olfacto para interpretar como unha directiva europea ou unha tendencia global afectará o agricultor da súa rexión. E aí está a clave.
O idioma é un dos eixos centrais de contrucción da IA
Un dos eixos centrais do debate durante o Congreso ademais foi o valor estratéxico do español no desenvolvemento da intelixencia artificial, nun contexto global onde o idioma se converte nun activo cultural, informativo e económico de primeira orde. Ademais, puxéronse sobre a mesa desafíos estruturais como a sustentabilidade económica dos medios, a perda de tráfico nas novas contornas de procura, a dependencia das plataformas tecnolóxicas e a necesidade dunha repartición máis equitativa da publicidade institucional, especialmente para os medios locais e dixitais.
A segunda xornada do congreso, celebrada no Mosteiro de Yuso de San Millán da Cogolla, reforzou ademais a dimensión simbólica do encontro ao vincular a orixe escrita do castelán cos desafíos do español na era dixital. Desde CLABE presentouse este marco como unha forma de conectar a tradición lingüística e cultural cos novos debates sobre innovación, intelixencia artificial e futuro do xornalismo.
É necesario unha contorna dixital “seguro, humano e sostible”
Dentro desa xornada final, tivo lugar a lectura do Manifesto do Día de Internet, que iniciou o presidente da Asociación de Usuarios de Internet, Miguel Pérez Subias, e que foi lido por catro dos presentes; entre eles, en representación de PRESSDIGITAL GROUP, editora de CatalunyaPress, a súa subdirectora, Purificación González.
Nesta ocasión, o Manifesto estivo centrado na sustentabilidade dixital. A súa intervención puxo o acento nunha idea especialmente relevante no contexto actual: a necesidade de coidarnos a nós mesmos na contorna dixital, de protexer a cidadáns, medios e comunidades fronte aos riscos dun ecosistema cada vez máis condicionado pola velocidade, a dependencia tecnolóxica e a falta de control sobre o uso dos datos e os contidos.
Pé de vídeo: Lectura do Manifesto do Día de Internet.
O texto reclamou un espazo dixital seguro, aberto e xusto para todos, e defendeu unha visión da sustentabilidade que non se limita ao ambiental, senón que incorpora tamén a dimensión social, a gobernanza, a ciberseguridad, a accesibilidade e a protección dos dereitos dixitais.
Esa achega conectou cunha das grandes preocupacións do congreso: como construír un ecosistema tecnolóxico que non só sexa eficiente, senón tamén humano, democrático e responsable. Nese sentido, a lectura do manifesto serviu para lembrar que o debate sobre a intelixencia artificial non pode separar do benestar colectivo, da alfabetización dixital, do acceso inclusivo á tecnoloxía e da necesidade de preservar unha internet ao servizo das persoas e do ben común.
CEDRO alerta de que a IA “non elimina a copia, só cambia a forma de apropiar dos contidos”
Así mesmo, a xornada final contou coa participación de Jorge Corrales, director xeral de CEDRO, quen analizou o impacto da intelixencia artificial no sector editorial e reflexionou sobre os retos e oportunidades que expón tanto no presente como no futuro. A súa intervención puxo o foco na protección dos dereitos de autor e na necesidade de establecer marcos que garantan unha compensación xusta polo uso de contidos xornalísticos e editoriais nos sistemas de IA, subliñando que este xa non é só un debate técnico, senón tamén económico, xurídico e político.
A intervención de CEDRO no Congreso CLABE puxo o foco nun dos debates máis sensibles do sector: o impacto real da intelixencia artificial sobre os dereitos de autor. O seu director xeral, Jorge Corrales, defendeu que existe unha percepción errónea sobre como funcionan os modelos de IA, ao insistir en que “a copia segue estando”, aínda que agora se produza mediante novas formas de fixación da información dentro dos sistemas. Neste sentido, subliñou que o problema non é técnico, senón conceptual e xurídico.
Currais explicou que os contidos editoriais han pasado a comportar como un “ben común”, xa que o seu consumo non é rival na contorna dixital. Isto, advertiu, xera un risco claro: que o uso individual óptimo —como o adestramento masivo de modelos— termine deteriorando o propio recurso. “O debate xa non é técnico, é político”, afirmou, sinalando que a clave está en quen controla o acceso e a explotación deses contidos nun ecosistema dominado por grandes plataformas tecnolóxicas.
Desde CEDRO expuxéronse dúas posibles vías de solución: reforzar mecanismos de autorregulación dentro do sector ou avanzar cara a un marco legal máis claro e transparente que garanta a protección dos creadores. Como conclusión, Currais lanzou unha advertencia ao conxunto da industria: as decisións actuais sobre IA teñen “custos invisibles” e, se non se actúa, “o barato pode saír caro” para a sustentabilidade do xornalismo e dos contidos culturais.
Gonzalo Capellán compara a IA coa imprenta de Gutenberg e reivindica a capacidade do xornalismo para adaptar ao cambio
O presidente do Goberno da Rioxa, Gonzalo Capellán, foi o encargado de clausurar o Congreso CLABE cunha intervención de marcado ton histórico e reflexivo. Desde o simbólico enclave de San Millán da Cogolla, estableceu un paralelismo entre a irrupción actual da intelixencia artificial e a revolución que supuxo a imprenta de Johannes Gutenberg no século XV, subliñando que ambos os momentos representan transformacións profundas na difusión do coñecemento.
Capelán defendeu que, a pesar da incerteza que xeran estes cambios, o elemento crave segue sendo a capacidade de adaptación do ser humano. “O ser humano é un ser adaptativo”, afirmou, lembrando que ao longo da historia soubo responder tanto a transformacións tecnolóxicas como sociais. Neste sentido, apuntou que a actual aceleración do cambio —propia da era dixital— non é unha anomalía, senón unha nova fase dun proceso histórico continuo de evolución.
O presidente rioxano concluíu que a intelixencia artificial debe entender como unha ferramenta máis dentro dese proceso, comparable a fitos anteriores que ampliaron o acceso ao coñecemento. Así, chamou ao sector dos medios a afrontar esta etapa cunha mirada estratéxica, combinando innovación tecnolóxica coa preservación do valor do idioma e do xornalismo como alicerces fundamentais da sociedade.
O congreso concluíu tamén cunha reflexión compartida sobre os modelos de negocio do futuro, onde se reivindicou a importancia da relación directa coa audiencia, así como a necesidade de que as axudas públicas ao sector cheguen tamén aos medios nativos dixitais e de proximidade.
Todo apunta facía un modelo no que a tecnoloxía será imprescindible, pero onde a identidade, a proximidade, a protección dos dereitos e a credibilidade seguirán sendo os alicerces fundamentais do xornalismo no noso país.
O xornalismo local representado no XX Congreso CLABE demostrou entender a mensaxe. Sobrevivirá e prosperará non tentando competir en volume coas máquinas, senón apostando por aquilo que a Intelixencia Artificial xamais poderá programar: a empatía, o arraigamento territorial e a confianza de mirar á súa audiencia aos ollos.
REVIVE O XX CONGRESO CLABE
Día 1
Día 2
Escribe o teu comentario