Alertas por calor de máis de 35º unha semana despois de que nevase

Galicia experimenta esta semana un episodio térmico extraordinario que disparou os termómetros até valores propios de agosto, con aviso por altas temperaturas este venres no interior do Miño ourensán e unha calidade do aire que se verá comprometida pola chegada de po africano.

Maio chegou a Galicia en dúas velocidades. Tras semanas de temperaturas por baixo do habitual, a comunidade vive agora un investimento brusco que levou o mercurio a cotas que nin en pleno verán son frecuentes. A Axencia Estatal de Meteorología (Aemet) recoñece que as temperaturas son extraordinariamente altas para a época do ano, con valores diúrnos e nocturnos propios dos meses de xullo e agosto.

O que si resulta incontestable é a excepcionalidade do fenómeno. Este xoves a calor foi intenso e xeneralizado en toda a comunidade, sen limitar ás comarcas do sur que habitualmente lideran as temperaturas extremas. A Coruña alcanzaba 25,5 graos á primeira hora da mañá, cando o habitual a finais de maio sería espertar con temperaturas sensiblemente máis frescas. A media mañá, o termómetro no Valadouro, na Mariña lucense, marcaba 29 graos, un valor difícil de ver mesmo en calquera momento do verán. O máximo absoluto da xornada rexistrouno Ribas de Sil con 32,4 graos.

A configuración atmosférica que explica este comportamento é inusual. Nunha onda de calor típica do verán galego, o anticiclón sitúase ao norte da Península e canaliza aire cálido desde o sur ou desde o norte de África, pero o vento nordés contén os ascensos na metade norte, o que pode deixar a Ourense en 40 graos mentres Viveiro non chega a 18. Agora, en cambio, o centro das altas presións atópase sobre Alemaña, o que abre un corredor de ventos do sur que conecta África con España e Portugal sen obstáculos. O aire vaise recalentando a medida que avanza cara ao norte e chega ao noroeste peninsular aínda máis cargado de calor, o que explica que as máximas sexan máis altas canto máis ao norte de Galicia.

Alerta histórica en maio

Este venres a situación non só manterase senón que podería intensificar. A delegación galega da Aemet activou un aviso amarelo por altas temperaturas na zona do Miño de Ourense, onde se esperan máximas de até 36 graos. Desde a creación do sistema Meteoalerta en 2007, trátase unicamente da terceira ocasión en que se decreta unha alerta por calor no mes de maio en Galicia.

A predición para o venres inclúe ceos pouco nubrados que irán aumentando ao longo da mañá, con chuvascos e tormentas localmente fortes e con saraiba pola tarde en gran parte da provincia de Lugo, que con menor intensidade e probabilidade poderían estender de forma dispersa a outros puntos da comunidade. As temperaturas seguirán en ascenso, aínda que ese incremento será lixeiro ou inapreciable nas mínimas do noroeste e nas máximas do litoral ao norte de Fisterra. Non se descartan refachos moi fortes nas áreas afectadas por tormentas.

O fin de semana traerá unha certa moderación pero sen abandono completo da inestabilidade. O sábado espéranse ceos nubrados con chuvascos e tormentas ao longo de toda a xornada e temperaturas máximas en descenso, aínda que ese descenso será lixeiro ou inapreciable no noroeste. Monforte de Lemos podería aínda alcanzar os 34 graos o venres antes de baixar a 30 o domingo. O domingo os ceos con tormentas irán remitindo ao longo da xornada e as máximas volverán subir lixeiramente, aínda que sen recuperar os rexistros do xoves e o venres.

Po africano e saúde

Á anomalía térmica súmase un elemento adicional que afecta directamente á saúde pública: a chegada de masas de aire africano cargadas de partículas en suspensión. A Xunta de Galicia activou o protocolo de actuación ante a previsión dun incremento das concentracións de PM10 e PM2,5 no territorio galego, especialmente nos concellos do norte de Lugo, a provincia de Pontevedra e o interior da Coruña.

A Dirección Xeral de Saúde Pública da Consellería de Sanidade recomenda, mentres dure o episodio, limitar as actividades físicas ao aire libre, manter pechas portas e xanelas para evitar a entrada de po e utilizar máscaras e lentes no exterior. A poboación máis vulnerable son as persoas con enfermidades pulmonares ou cardiovasculares, maiores, nenos e embarazadas. As partículas PM2,5, as de menor tamaño, son as máis perigosas porque poden penetrar nos pulmóns e no torrente sanguíneo, agravando patoloxías crónicas como a asma ou a EPOC. O estado da calidade do aire en Galicia pode consultar en tempo real a través da web de Meteogalicia.

Este episodio, coa súa combinación de calor marca para maio, tormentas e po sahariano, encaixa no patrón de eventos extremos cada vez máis frecuentes que os científicos do clima asocian ao cambio climático, capaz de acelerar os contrastes térmicos e de comprimir en poucos días oscilacións que antes se producían ao longo de semanas.