Os PSX do SERGAS din basta e advirten dunha situación de colapso

Uns 1.200 profesionais de servizos xerais do sistema sanitario galego esixen ao Sergas e á Consellería de Sanidade que lles escoiten antes de que o colapso administrativo golpee aos centros de saúde.

Son a primeira cara que ve o paciente ao entrar a un centro de saúde, a voz que responde o teléfono cando se pide unha cita ou se comunica un cambio de médico. Os profesionais de servizos xerais do Sergas, coñecidos polas siglas PSX, constitúen unha categoría do persoal non sanitario do Servizo Galego de Saúde cuxa función vertebra o día a día da Atención Primaria en Galicia. Encárganse da atención presencial no mostrador, a xestión de citas e axendas, os trámites de cartón sanitario, a documentación clínica e administrativa, a orientación a pacientes e o manexo de múltiples aplicacións informáticas corporativas. En Galicia poden estimar ao redor de 1.200 traballadores nesta categoría distribuídos polos distintos centros de saúde das sete áreas sanitarias, aínda que a cifra exacta varía en función de substitucións, contratos temporais e promocións internas.

Agora, estes profesionais decidiron romper a súa habitual discreción e presentaron un escrito colectivo ante o Sergas e a Consellería de Sanidade para denunciar a "sobrecarga" funcional, administrativa, telefónica, tecnolóxica, organizativa e preventiva que soportan. A iniciativa naceu na área da Coruña e Cee, pero estendeuse rapidamente ao resto de áreas sanitarias da comunidade ao comprobar que o malestar era xeneralizado e compartido. Contan, ademais, co apoio do persoal auxiliar administrativo dos centros de saúde e doutras categorías profesionais que sumaron as súas firmas ao documento.

Un goteo de cambios sen rede de seguridade

O eixo central da queixa non é a carga de traballo en si mesma, senón a maneira en que esa carga foi crecendo. Segundo detallan os propios traballadores, nos últimos anos produciuse un incremento progresivo de ferramentas informáticas e de responsabilidades que se implantou sen unha transición suficiente, sen formación práctica previa e sen unha avaliación real do impacto sobre quen deben utilizalas a diario no mostrador, ao teléfono e en contacto directo coa cidadanía. Cada nova aplicación corporativa, cada novo circuíto administrativo, chega sen manual nin acompañamento.

A isto súmase unha carga que poucas veces se menciona: a reasignación de citas cando se producen ausencias, substitucións ou reorganizacións de axendas de medicamento de familia, enfermaría, matrona, traballo social ou nutrición. En moitos casos, o PSX debe recolocar manualmente citas e contactar de forma individualizada cos pacientes para comunicarlles cambios de día ou de hora, unha tarefa que consome tempo e que en ningún momento foi contemplada como parte do núcleo das súas funcións cando se deseñou a categoría.

Para aliviar esta presión concreta, o colectivo propón que o Sergas implante sistemas automáticos de aviso á cidadanía cando se produzan modificacións de cita, unha solución tecnolóxica que levan reclamando desde hai tempo e que reduciría significativamente a carga de chamadas e xestións manuais.

Formación, recoñecemento e prevención de riscos

O documento elevado ao Sergas inclúe un paquete de peticións concretas que vai máis aló da queixa xenérica. En primeiro lugar, reclaman formación inicial para o persoal temporal, para quen procedan de listas de contratación e para quen accedan por promoción interna, xa que moitas incorporacións se producen con moi pouca antelación e sen preparación suficiente sobre as aplicacións, os circuítos e as tarefas reais dos centros de saúde. A falta de formación non só prexudica ao traballador recentemente chegado, senón que traslada a presión ao PSX con experiencia, que debe asumir a tutorización de forma informal e sen compensación de ningún tipo.

Precisamente por iso, o colectivo solicita que, se o persoal experto debe formar ou tutorizar novas incorporacións, esa función sexa recoñecida mediante compensación económica, puntuación no baremo ou calquera outro sistema equivalente que valore o tempo e o esforzo investidos. A formación como tarefa invisible é unha das gretas máis profundas do sistema.

A terceira pata das peticións apunta á saúde laboral. Os PSX solicitan unha avaliación obxectiva das cargas de traballo por centro e por quenda, así como a intervención do servizo de Prevención de Riscos Laborais para valorar riscos psicosociais, carga mental, ergonomía, uso intensivo de pantallas, exposición a conflitos coa cidadanía e seguridade física nos postos de atención directa. Este último punto non é menor: o PSX é con frecuencia o receptor da frustración do paciente cando algo falla no sistema, unha exposición emocional que de cando en cando se contabiliza.

Resposta pendente

A Xunta e o Sergas non responderon publicamente a este escrito colectivo, aínda que a solicitude do colectivo é explícita: queren unha resposta "expresa, motivada e por escrito" e a apertura dun proceso real de diálogo. Non é a primeira vez que o persoal administrativo de Atención Primaria eleva queixas similares. En ocasións anteriores, tanto o Sergas como a Consellería de Sanidade apelaron aos procesos de mellora continua e ás mesas sectoriais como canles axeitadas para canalizar estas demandas, aínda que os traballadores consideran que esas vías non deron respostas concretas aos seus problemas cotiáns.