Determinar áreas da USC para incorporar e formar persoal "de forma urxente", reto que se autoimpone a súa nova reitora

A Universidade de Santiago de Compostela (#USC) pechará nas próximas semanas un capítulo de máis de cinco séculos sen mulleres á fronte coa chegada de Rosa Crujeiras á rectoría. A catedrática de Estatística e Investigación Operativa converteuse o pasado mércores na primeira muller que dirixirá a institución en toda a súa historia , e tamén, por extensión, a primeira reitora de calquera universidade pública galega. A proclamación provisional tivo lugar o 12 de marzo, e a definitiva está prevista para o 23 de marzo, tras o período de recursos ante a Comisión Electoral Central.

A ribeirense non chegou soa a este fito. Ela mesma encargouse de subliñalo: o camiño abrírono candidatas anteriores que non chegaron á rectoría. Mercedes Brea, Laura Sánchez e Pilar Bermejo, que o tentaron en procesos anteriores, forman parte desta conquista colectiva. Tamén as outras tres candidatas desta convocatoria —Maite Flores, María José López Couso e Alba Nogueira— contribuíron a que, por primeira vez, a elección só puidese ter unha gañadora muller. Flores, que obtivo o 32% dos votos, recoñeceu a xornada como histórica e anunciou que volve ao seu labor como profesora e investigadora, pór a disposición de Crujeiras para axudar a construír unha USC mellor. O reitor saínte, Antonio López, destacou a alta participación do proceso e sinalou que os resultados lle permitirán a Crujeiras superar as controversias xurdidas durante a campaña e construír o mellor consenso posible.

Persoas no centro, urxencias no campus
A nova dirección da USC terá as políticas sociais como eixo vertebrador desde o primeiro día. Crujeiras advirte de que non é posible falar de rendemento académico nin de excelencia sen coñecer as circunstancias vitais do alumnado. Este curso, máis de 200 estudantes con necesidades educativas de adaptación especial requiren seguimento personalizado, un dato que a reitora electa utiliza para ilustrar as novas realidades que se asintan nas aulas.

Un dos problemas máis perentorios para estudantes e traballadores é o acceso á vivenda. Crujeiras cualificou a situación de auténtica emerxencia social, e propón que a USC exerza unha mediación activa cos concellos de Santiago e Lugo e coa Xunta. Entre as medidas concretas que expón destacan os programas de convivencia intergeneracional, as vivendas de autonomía e os proxectos de vida comunitaria para combater a soidade non desexada, especialmente entre o alumnado desprazado.

O servizo de atención psicolóxica universitario tamén figura entre as prioridades inmediatas. Crujeiras cualifícao directamente de infradotado e anuncia que tratará de ampliar o seu persoal, estender a cobertura ao campus de Lugo e desenvolver programas de prevención e acompañamento para o conxunto da comunidade universitaria.

Substitución xeneracional e o peso da burocracia
Outro dos grandes retos que Crujeiras hase autoimpuesto para os seus seis anos de mandato é a substitución xeneracional do persoal docente e investigador (PDI) e do persoal técnico e de xestión (PTXAS). A proposta pasa por unha planificación a microescala que identifique con precisión que áreas necesitan incorporacións ou formación con maior urxencia, prestando especial atención a aquelas nas que o mercado privado resulta máis atractivo que a carreira académica. O plan inclúe mellorar os protocolos de acollida, o acompañamento no desenvolvemento profesional e unha despedida digna que garanta a transferencia do coñecemento acumulado durante décadas.

En paralelo, a nova reitora apunta directamente a un dos males crónicos da xestión universitaria: a burocracia dixital. Crujeiras describe a dixitalización actual da USC como unha mera capa dixital superpuesta sobre procesos analóxicos, o que obriga ao persoal investigador a consumir tempo valioso en formularios en lugar de dedicalo a investigar. A súa proposta é simplificar os procesos administrativos de xestión académica, económica e de investigación, repensándoos desde cero con participación de todos os axentes implicados.

A intelixencia artificial entra tamén na ecuación. Crujeiras aspira a que a USC sexa unha das primeiras institucións en implantar unha IA responsable, ética e robusta, que sirva como ferramenta para axilizar a xestión pero que nunca marque a estratexia da institución.

Galego, colaboración e un sistema universitario máis forte
A aposta polo idioma galego materializarase na creación dunha Vicerrectoría de Cultura, Lingua e Patrimonio. Crujeiras defende que é posible facer ciencia e docencia en galego, e que a universidade debe liderar a presenza e o prestixio da lingua propia en todos os seus ámbitos de actividade.

No plano institucional, a nova reitora prometeu unha colaboración leal e construtiva cos reitores das universidades de Vigo e A Coruña. A campaña tivo un ton bronco inusual para este tipo de procesos, con intercambio de acusacións que levaron ao propio reitor saínte, Antonio López, a manifestar publicamente a súa sorpresa polo clima xerado. Crujeiras quere deixar iso atrás e chegar aos reitores da UVigo e a UDC cunha mensaxe de respecto e diálogo, convencida de que o sistema universitario galego no seu conxunto salgue reforzado cando as tres institucións traballan na mesma dirección.

Crujeiras é licenciada en Matemáticas pola USC, doutora en Estatística e Investigación Operativa e realizou unha estancia posdoctoral na Université catholique de Louvain. Entre os seus recoñecementos figura o Premio ao Novo Talento Científico Feminino 2023 da Real Academia de Ciencias Exactas, Físicas e Naturais, e en 2024 recibiu o Premio á Mellor Contribución Metodolóxica en Estatística da SEIO e a Fundación BBVA. Unha traxectoria que agora se pon ao servizo dunha USC que, por primeira vez en 531 anos, terá unha muller marcando o rumbo.