Profesores de relixión na escola pública: quen son?

A materia de Relixión foi considerada unha “maría” desde hai moitos anos, iso e que existe un descoñecemento profundo sobre a figura dos docentes que imparten esta materia. Nin son todos sacerdotes nin basta con "ter fe" para impartir a materia. A realidade é que existe un colectivo reclamando o seu lugar no sistema de ensino, aínda que se debe ter en conta que non acceden á súa posición mediante OPE. Detrás destes profesores hai complexos procesos de acreditación que, dunha forma ou outra, amorteceron o impacto que as leis educativas han tido no seu status académico.

 

ALGO SOBRE As CIFRAS DE ALUMNOS
A situación do alumnado que opta pola materia de Relixión en Galicia presenta matices importantes segundo a zona xeográfica e a etapa educativa. Mentres que nas cidades a oferta de estímulos e a configuración social tenden a reducir as cifras, no ámbito rural esta opción educativa segue sendo, en moitos casos, maioritaria. En termos xerais, segundo datos da Conferencia Episcopal para o curso 2024/2025, a porcentaxe de inscrición en centros públicos a nivel nacional sitúase en torno ao 40%, aínda que en etapas como Secundaria nalgunhas dioceses pode alcanzar o 55%.

A redución paulatina de alumnos nesta materia non se explica unicamente por unha corrente laicista. Os profesionais do sector, como Dores Fernández Saborido, apuntan a un problema "endémico" en Galicia: a falta de natalidade e o peche de escolas rurais. Ademais, o feito de que a materia sexa "totalmente optativa" e que a lei mingüe o seu valor académico inflúe en que moitos estudantes, ao chegar a cursos superiores, cambien de opción para probar outras materias.
 

FORMACIÓN DO PROFESORADO
Para ser profesor de relixión non basta cunha licenciatura convencional. Requírese unha dobre titulación: unha civil e outra eclesiástica. Así, en Infantil e Primaria, os docentes deben ter o título de Mestre e, ademais, a DECA (Declaración Eclesiástica de Competencia Académica), un título que acredita a formación específica para impartir a materia segundo a confesión (católica ou evanxélica).

En Secundaria esíxese unha licenciatura civil (como Filosofía ou Xornalismo) e unha titulación superior eclesiástica, que pode ser o Bacharelato en Teoloxía, a Licenciatura en Teoloxía ou, o máis común hoxe en día, a Licenciatura en Ciencias Relixiosas.
 

A formación en Ciencias Relixiosas distínguese da Teoloxía pura en que é un compendio máis variado e orientado a seglares. Inclúe materias de pedagoxía, psicoloxía do alumnado, historia e filosofía, adaptar mellor á contorna escolar que a formación específica para o sacerdocio (Teoloxía). Estes estudos impártense en centros adscritos a universidades como a de Salamanca ou San Pablo CEU, e requiren unha convalidación posterior ante o Ministerio de Educación.
 

ACCESO Á DOCENCIA
A diferenza do resto de docentes, os profesores de relixión non acceden á súa praza mediante unha oposición tradicional, o Estado non permite a creación dese corpo específico. O sistema de selección baséase nun concurso de méritos (cursos, titulacións) e un requisito: a Misión Canónica. Este documento, outorgado pola Igrexa, certifica a idoneidade moral e doutrinal do candidato para dar clase.
 

En canto ao seu status laboral, en Galicia estes profesores son persoal laboral indefinido, non funcionarios. Aínda que as súas condicións se asemellan ás do resto de docentes en canto a xornada e funcións (coordinacións, tutorías), a súa praza depende da existencia de horas lectivas suficientes, as cales poden variar segundo a demanda anual.

LOMLOE: AVALIABLE PERO NON COMPUTABLE
Un dos puntos de maior fricción para o colectivo é o valor académico da materia baixo a actual lei educativa (LOMLOE). Actualmente, a Relixión é unha materia avaliable pero non computable. Isto significa que, aínda que o alumno recibe unha nota e o profesor participa nas sesións de avaliación, esa cualificación non conta para a nota media da etapa, nin para a solicitude de bolsas, nin para o acceso á universidade (Selectividade/ABAU).

Dores Fernández Saborido critica esta situación, cualificándoa como unha falta de "dignificación" da materia. Os docentes consideran que se un alumno pasa sete ou oito horas nun centro educativo, todas as súas horas de esforzo deberían contar por igual, e que a actual normativa "diminución o valor" do que se traballa na aula.

#ES NECESARIA HOXE EN DÍA?
Fronte a quen defenden un ensino puramente laico, os profesores de relixión sosteñen que a súa materia ofrece ferramentas que a filosofía ou os valores cívicos non cobren da mesma forma. Argumentan que Europa nace dos valores do cristianismo e que eliminar este coñecemento é "cortar unha árbore pola raíz".

A formación en relixión, segundo os profesores, achega aos adolescentes, sentido crítico e discernimiento, axudando mesmo a entender o mundo dixital e as redes sociais desde unha perspectiva ética.
 

Ademais disto, achega valores para materias relacionadas con cultura e humanidades, como unha chave para entender a literatura, a historia e a arte. Por último, engade valores como o esforzo, o valor das cousas e a paternidade/maternidade responsable, que a miúdo quedan fóra doutras materias.

Para estes docentes, a clase de relixión non é catequese, é un espazo que, segundo eles, servirá ás futuras xeracións para construír unha sociedade máis comprometida e cuns valores sólidos que lles permitan afrontar os cambios do mañá.