De como Jácome podería ser apartado da alcaldía de Ourense antes das eleccións

A Fiscalía Provincial de Ourense acaba de impugnar  o recurso de Gonzalo Pérez Jácome contra o seu procesamiento por un delito de prevaricación. Nun auto comunicado onte ás partes, ao que tivo acceso Galiciapress, o fiscal Mario Brualla González lembra que “estivo cobrando o soldo de Alcalde baixo o réxime dedicación exclusiva, cando o certo é que realizaba actividades privadas que lle xeraban importantes beneficios”.

O fiscal argumenta que “o investigado realizaba declaracións de IVE, como consecuencia da súa actividade empresarial” e que as contías que Jácome factura -”162.000 euros anuais que duplicaban os seus ingresos por rendemento de traballo”- obrigábanlle a presentar  solicitude de compatibilidade ao pleno, que el era consciente e non o fixo “porque sabía que se lle ían a denegar, motivo polo que retirou a que presentou”. 

Ningún destes argumentos é novo. É máis, o recurso da Fiscalía era esperable e non é especialmente noticioso. 

Agora debe ser a Audiencia Provincial a que ratifique a decisión do xulgado de primeira instancia de procesalo só por prevaricación, ampliar os cargos como pide a acusación do ex-concelleiro Telmo Ucha ou arquivar todo, como reclama o líder de Democracia Ourensá.

O máis relevante é que, tras unha longa instrución, os trámites procesuais van cumprindo prazos e de terminar o asunto en condena, o preito pode ter consecuencias moi notables e moi pronto na política ourensá e, por extensión, na galega. 

Si é condenado, Jácome enfróntase a unha inhabilitación para o dereito de sufraxio pasivo -é dicir, para ser elixido para cargo público- de entre nove e quince anos.
 

Segundo fontes próximas á acusación e expertos nos ritmos da xudicatura galega, visto o ritmo actual do proceso, o máis probable é que o xuízo oral fíxese para principios do ano 2027, mesmo para finais de 2026. A sentenza chegaría semanas máis tarde.
 

Por tanto, unha posible inhabilitación sería efectiva antes das próximas eleccións locais, previstas para maio de 2027.
 

O esperable é que Jácome, que onte mesmo dixo que Fiscalía ve agora indicios de delito pero non en 2024 cunha "denuncia similar" e reitera que "non hai caso", recorra unha eventual condena. 

Agora ben -e a diferenza do que sucede coa gran maioría das penas-, un eventual recurso non lle serviría para que a inhabilitación para exercer cargo público conxélese ata que haxa sentenza firme. É dicir, non poderá gañar tempo á espera de que saian os eventuais recursos, un proceso que pode tardar anos ou lustros.

O quid da cuestión é que a prevaricación -o delito do que está acusado agora mesmo o alcalde- encádrase nunha parte do Código Penal, a dos delitos contra a Administración Pública. 

Para estes delitos o Tribunal Supremo fixou xurisprudencia en 2022, sinalando que son inelixibles para cargo público “os condenados por sentenza, aínda que non sexa firme, por delitos de rebelión, de terrorismo, contra a Administración Pública ou contra as Institucións do Estado cando a mesma estableza a pena de inhabilitación para o exercicio do dereito de sufraxio pasivo ou a de inhabilitación absoluta ou especial ou de suspensión para emprego ou cargo público nos termos previstos na lexislación pena”. En definitiva, que se hai condena de inhabilitación por un delito de prevaricación, é aplicable desde o momento en que se notifica. O condenado, como moito, pode atrasar o castigo un par de semanas pedindo algunha aclaración da sentenza. 

As malas noticias para Jácome non terminan aí. O Supremo lembra que “as causas de inelegibilidad o son tamén de incompatibilidade”. Isto implica que se Jácome é condenado, non é que só non poida presentar aos comicios de 2027, senón que tería que deixar o cargo de alcalde.  

Así o estiman non só fontes próximas á acusación, tamén expertos xurídicos consultados por esta redacción que, lembran, non sería o primeiro alcalde de Galicia que ten que deixar o cargo aínda que non haxa sentenza firme. De feito, lembran os casos dos alcaldes José García Liñares (#PSdeG-#PSOE, Cerceda) e Luís Calvo Miguélez (Partido Anticorrupción e Xustiza - PAyJ) que tiveron que dimitir sen que houbese sentenza firme tras ser condenados por prevaricación administrativa. 

En todo caso, todo o proceso podería descarrilar en calquera das moitas curvas que ten por diante. A primeira é a decisión da Audiencia Provincial, que en breve deberá decidir si o alcalde de Ourense senta, ou non, no banco dos acusados e por cales presuntos delitos. 

Se se mantén o de prevaricación, o panorama para Democracia Ourensá, un partido moi personalista, complícase. Ningún dos concelleiros de Jácome ten un grao de coñecemento entre o electorado similar ao do seu líder. Calquera lista sen el, estaría, por tanto, descabezada.

Argumentos da  Fiscalía e a defensa

A Fiscalía Provincial de Ourense rexeita o recurso de Jácome e mantén que o alcalde percibiu a súa retribución en réxime de dedicación exclusiva á vez que desenvolvía actividades privadas plenamente incompatibles con ese status. O argumento central do ministerio público, recollido no escrito asinado o 5 de maio, é que as declaracións do IVE do investigado acreditan actividade empresarial continuada, con ingresos brutos de 162.000 euros anuais procedentes de dúas actividades económicas -unha delas que duplicaban o que percibía como alcalde. Para a fiscal María Brua, ese volume de facturación non pode cualificar de xestión meramente testemuñal ou do patrimonio persoal.

O segundo alicerce da acusación apunta ao elemento subxectivo do delito de prevaricación: a conciencia de estar a actuar de forma ilegal. Segundo o escrito, Jácome sabía que debía solicitar unha compatibilidade ao pleno municipal para poder simultanear o cargo coas súas actividades privadas; sabía tamén que esa solicitude lle sería denegada, e por iso non a presentou, ou a retirou cando a iniciou. A Fiscalía argumenta que a moción do pleno de decembro de 2021, as dilixencias de investigación 150/2023 e o procedemento ante o Tribunal de Contas deixaban ao investigado sen marxe de ignorancia sobre as súas obrigacións legais.

Jácome, pola súa banda, negou sistematicamente calquera irregularidade. O seu defensa esgrimiu que a actividade vinculada a Auria #TV  limitábase a xestións mínimas, sen implicación operativa real que xustificase a declaración de incompatibilidade. Tamén alegou que contou co aval do asesor xurídico do Concello de Ourense Juan Costas, argumento co que trataba de demostrar que actuou de boa fe e sen coñecemento pleno da incompatibilidade entre  ingresos das súas actividades privadas co seu soldo de alcalde. A Fiscalía replica que ese asesor, segundo consta en autos, non tiña información precisa sobre o volume real desas rendas privadas, o que invalida a coartada da boa fe.