Avogados da quenda de oficio de Ourense elixen: "traballar gratis e repartir migallas" ou ir á guerra contra a Xunta

A asistencia xurídica gratuíta, un dereito garantido pola Constitución española, atópase nestes momentos nun canellón sen saída. O aumento da demanda deste servizo, cuberto polos avogados da quenda de oficio adscritos, non vai paralelo ao aumento do investimento que administracións públicas, como ao Xunta de Galicia, están a realizar para manter un sistema cada vez máis precario, sostido pola profesionalidade dos avogados do TO -que desde novembro de 2023 atópanse en folga indefinida a nivel nacional, unha medida que paralizou miles de procesos- e polo esforzo que realizan os Ilustres Colexios de Avogados. Pero desde Ourense decidiron pór un límite á boa vontade e paciencia do colectivo, que agora toma a palabra para elixir si manteñen as cousas como até agora ou plantan cara ao Goberno de Galicia para que dote, dunha vez por todas, dos recursos necesarios ao servizo.

"NON VAN A RECOÑECER CONCEPTOS NOVOS, NIN GARDAS..."

A decana do ICA Ourense, Marta Gómez, é o rostro desta cruenta batalla contra o Executivo que preside Alfonso Rueda, que propón, no que desde o ICA cualifican de “imposición unilateral”, un incremento orzamentario que non alcanza os 3 millóns de euros, moi lonxe dos 6 que calcula o colexio auriense que serían necesarios para que o servizo non fose deficitario.

“Non hai diálogo. Ningún”, lamenta Gómez, que a última vez que falou coa Consellería de Presidencia, Xustiza e Deportes foi no outono, onde a Xunta deixou claro que “non se van a recoñecer conceptos novos, nin gardas, nin nada” e que con esa partida ía ser necesario un exercicio de funambulismo financeiro porque “o que se suba dun lado haino que quitar de outro”, o que resulta en que “o servizo sexa insosteible tal e como está exposto”.

“O único que podemos facer é decidir si deses 3 millóns subímoslle 5 euros ao abreviado penal ou ao divorcio civil”, resume a decana, que trata de facer malabares coas contas porque, neste escenario, o que queda é “seguir traballando gratis” ante o inmovilismo da Xunta, que ten transferidas as competencias en materia de Xustiza. O que queda, asegura Gómez, é unha “repartición de migallas”.  

Así, volvemos a un escenario habitual para os Colexios de Avogados, pois teñen que sufragar eses gastos coas cotas dos colexiados, algo que xa vén facendo porque “o financiamento do TO faise a touro pasado”, polo que é a entidade a que ten que adiantar o diñeiro aos letrados. “Sostivemos o servizo todo o ano coas cotas dos colexiados. Agora devolverano cando lles da gana, porque a orde está aprobada desde o 2 de decembro e o diñeiro non entra”, critica. 

A pesar destas presións dunha Xunta que segue sen publicar os baremos que pretende aprobar, existe un consenso entre todos os Ilustres Colexios de Avogados de Galicia para non asinar o acordo, aínda que as consecuencias sexan dilatar aínda máis a entrega. Aínda que a vontade de non asinar é firme, os métodos son distintos, como explica Gómez, consciente de que existen “diferentes sensibilidades” nos colexios.

A decana tamén se sorprende da pouca cintura que demostra a Xunta de Galicia, que se nega a abrir a man. “Pedimos 6 millóns, eles teñen 3. Cun pouco de altura de miras poderían dicir: ‘Non pódoche dar todo o que pides, pero imos estudar a vosa proposta’. Pero iso non pasou nin vai pasar”, censura, xa que en San Caetano se negaron en redondo a aceptar iniciativas como as relativas ás gardas ou a dispoñibilidade. O que si contempla a Xunta é que se destine diñeiro a “obras menores ou mobiliario”, asuntos talvez menos urxentes e que rouban un pedazo de torta que podería ir destinado á asistencia legal gratuíta.

UN FINANCIAMENTO "ESTABLE E POR ADIANTADO"

Desde Ourense seguen decididos a manter o pulso coa Xunta. Gómez xa abanderou en outubro a reclamación do Consello dá Avogacía Galega para demandar un maior financiamento nun decálogo con propostas onde o director xeral de Xustiza, José Tronchoni, e o conselleiro do ramo, Diego Calvo, foron os sinalados polo bloqueo do diálogo ao redor dun servizo ao que cada vez acoden máis cidadáns e que se fai cada vez máis difícil de manter. 

“A subida nacional foi o ano pasado de entre un 5 e un 8%. Iso significa que os 3 millóns que ofrece a Xunta só cobren o incremento de solicitudes. E si chega, porque xa en xaneiro do ano pasado xa tivemos problemas porque o diñeiro que orzara a Consellería non chego para pagar a infraestrutura do ano 2024”, lembra, reclamando un “financiamento estable e por adiantado” para evitar esta clase de circunstancias cada vez máis habituais, xa que non se dan só no colexio ourensán. 

Cando Gómez accedeu ao decanato o ano pasado atopouse cun convenio de mediación intrajudicial asinado polo ICA Ourense polo que se establecía que “o Colexio o paga, o Colexio dáo, o Colexio fai o servizo todo o ano, e a Xunta, en decembro, decide se firma ou non”. Xusto en decembro de 2024 a Xunta decidiu non financialo, unha decisión que tivo resposta coa baixa do convenio, que tampouco é exclusivo do ICA ourensán e que chega aos seus homólogos do resto de partidos xudiciais. 

ASEMBLEA E CONSULTA

Neste contexto, desde o ICA Ourense propuxeron lanzar unha consulta aos seus colexiados, aos que onte se informou en asemblea da posición que adoptaran tanto a Xunta como o Colexio, as alternativas existentes, que pasan por “non asinar e pelexar polo incremento orzamentario que fai falta, ou ben asinar o que pon a Xunta encima da mesa nestas condicións de repartición de migallas e seguir traballando gratis”.

“O ano pasado xa se tomou a decisión polos decanos de non asinar o baremo. Creo que os colexiados, que son os que prestan o servizo, os que teñen que opinar”, razoa Gómez, que parece apostar por plantar batalla, pois considera que buscar un incremento da dotación orzamentaria “é o que fai falta”. En calquera caso, o resultado da consulta non se coñecerá até a semana que vén, segundo estiman.

O problema de fondo neste conflito -e unha das claves da folga indefinida do TO- é a negativa da Xunta a recoñecer a relación laboral existente entre as administracións públicas e os traballadores da quenda. Os togados e as plataformas constituídas para abrir unha negociación con Xustiza seguen sendo negados polo Goberno de Galicia cando se trata de tentar tender pontes para o diálogo, algo que Gómez viviu de primeira man tanto como decana como no pasado como portavoz de Marea Negra. 

“É algo do que a Xunta non quere ouvir falar. Din que é unha cuestión que hai que expor a nivel nacional. Non se pode facer de forma autónoma. Nós, pola nosa banda, o que fixemos é empezar xa os estudos. Encargamos un estudo á Universidade dá Coruña sobre as diferentes propostas que se poden facer sobre como expor esta relación laboral especial dos traballadores da quenda de oficio e por aí seguiremos”, abunda Gómez.

A nivel nacional a ministra de Traballo, Yolanda Díaz, propuxo hai anos a necesidade de regularizar a figura do profesional do TO mediante un estatuto que aínda non se definiu e que manteñen ao colectivo sen un marco ao que poder aferrar. Para Gómez, este sería un paso fundamental pero incide en que existen problemas que dificultan este obxectivo. 

“Todos os servizos públicos e todas as administracións son conscientes de que isto é así e de que hai unha relación de dependencia. Economicamente é un paso moi difícil de dar. Hai moitas administracións implicadas porque, ao estar as competencias transferidas, non é só un ministerio. Sería Ministerio de Traballo, Ministerio de Seguridade Social, Ministerio de Economía e logo as comunidades autónomas”, detalla a decana ourensá.

A continuación, incida que dentro do propio colectivo existe un debate sobre como isto significaría perder a independencia da profesión, algo que vai directamente ao transfondo xurídico do asunto. “Desde o momento no que é a administración a que me di a que cliente teño que atender, cando o teño que atender, que acción teño que exercitar por el, canto vou cobrar por exercitar esa acción e non podo renunciar a ese cliente… esa independencia non existe. Esa independencia existe no exercicio privado da actividade. Na quenda de oficio non existe esa independencia; é a administración a que marca os pasos”, razoa Gómez. 

UN ANO DE CAMBIO

Este primeiro ano á fronte do Colexio de Ourense serviulle para “aterrar” e tomar contacto en como funciona o órgano colexial. Neste tempo tratou de “ordenar” o funcionamento do colexio e sentar unhas bases en cuestións como “as reclamacións en materia de mutualidad” ou a propia quenda de oficio. A súa elección no seu momento supuxo un golpe de temón, rompendo coa liña que viña seguindo, aínda que na súa valoración non se atreve a precisar se este ano foi “moi rupturista”, pero si que tentou “achegar unha visión distinta, máis próxima ao que é o día a día dos compañeiros”. 

O que si parece que quedaron atrás son os titulares onde o ICA Ourense protagonizaba episodios como as baixas nas listas do TO, expedientes a avogados que secundaban a folga ou acusacións de tratar de cubrir baixas con pagos extraordinarios aos esquiroles que asistisen casos nos xulgados de Valdeorras e Trives. Así, o xiro foi na dirección oposta, asistindo aos folguistas, cun exemplo recente de amparo a semana pasada aos avogados sancionados polo exercicio do dereito á folga. 

“A semana pasada remitiuse ao TSJ o recurso gubernativo para a resolución precisamente da primeira das sancións que se impuxo aquí”, informa Gómez, que é, de feito, a avogada da expedientada pola que agora o Colexio acódese en defensa. “Concedéuselles amparo colexial a todos os sancionados”, reafirma.

E SI NON HAI ACORDO?

A incógnita nestes momentos é que sucederá si, como cabe esperar, os colexiados votan por rexeitar a oferta da Xunta e manter unha postura firme en prol de alcanzar unha negociación real. Suporía unha ruptura co Goberno de Galicia? Para Gómez, esta ruptura, de feito, “xa se levou a cabo pola súa banda”.

“No momento no que no mes de decembro exponnos que esa é a única opción que hai e que non hai ningunha alternativa, non volveu a haber ningún tipo de conversación. Nós o que transmitimos en todo momento á Xunta desde o propio Consello é que o que necesitamos é que esa negociación se abra, non sobre conceptos particulares, senón sobre o que é a ampliación da dotación orzamentaria. É imprescindible e esa opción non se nos dá”, resolve Gómez.

Por todo iso, e aínda que cre que esa ampliación do financiamento non se vai a dar, “polo menos de momento”, as esperanzas pasan pola unidade do colectivo: “É unha maneira tamén de transmitir á Xunta que é o que queren os colexiados e de facer ver que non é esta decana a título particular a que está a pedir as cousas, senón que son os compañeiros. É a forma de que sexan conscientes da situación na que nos teñen e de que sexan conscientes de que é imprescindible aumentar esa dotación orzamentaria. É unha cuestión de vontade”.