Tribunais galegos marcan o camiño en desconexión dixital entre empresa e traballador

Tres resolucións xudiciais ditadas por órganos galegos —dous do Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (#TSXG) e unha do Xulgado do Social número 5 da Coruña— están a ser analizadas como referencia nacional en materia de desconexión dixital. O avogado da CIG Héctor López de Castro as disecciona no último número da Revista Galega de Dereito Social, publicado coincidindo coa V Xornada Técnica da sección galega da Asociación Española de Dereito do Traballo e da Seguridade Social, celebrada o pasado 13 de marzo na Facultade de Dereito da Universidade de Santiago de Compostela.

Baixa por ansiedade e correos de empresa: o caso Greenalia

A primeira sentenza, do TSXG e datada en 2025, resolveu o recurso interposto pola empresa enerxética Greenalia contra un fallo previo que declarara vulnerados os dereitos fundamentais dunha traballadora. O tribunal confirmou que a compañía cometera unha infracción ao enviarlle correos electrónicos mentres ela atopábase en situación de incapacidade temporal. A traballadora padecía trastornos de ansiedade que, segundo o tribunal, víronse agravados pola carga laboral e a falta de respecto ao seu dereito a desconectar durante a baixa. O fallo condenou á empresa a abonar unha indemnización de 1.500 euros.

O relevante desta resolución, en palabras de López de Castro, é que vai máis aló do que até agora viña entendendo por desconexión dixital. O TSXG recalca que o dereito á desconexión "esixe que non se reciban comunicacións da empresa fóra do tempo de traballo", sen que baste con que o traballador non teña a obrigación de responder de forma inmediata. Ademais, o tribunal vincula este dereito coa integridade moral, protexida como dereito fundamental polo artigo 15 da Constitución, elevando así o estándar de protección. A empresa non se pronunciou publicamente sobre o fallo máis aló do propio recurso xudicial.

Un correo ao seis da tarde que acabou en sanción

O segundo caso analizado na revista implica á empresa Cibernos BPO e foi resolto polo Xulgado do Social número 5 da Coruña. A Inspección de Traballo levantou acta de infracción despois de comprobar que a compañía convocara a 18 traballadores a un curso obrigatorio sobre acoso laboral fixado fóra da xornada ordinaria e que a convocatoria se enviou por correo electrónico un 5 de abril ás 18:00 horas, co curso programado para catro días despois. O xulgado confirmou a existencia dunha infracción grave en materia de tempo de traballo.

O elemento máis novo desta resolución, segundo a análise de López de Castro, é que o envío do correo electrónico fóra do horario laboral considérase en si mesmo unha vulneración do dereito á desconexión, independentemente de si o traballador leuno ou respondeu. O dereito á desconexión dixital consolídase así, segundo o letrado, non só como unha garantía individual senón como unha obrigación de abstención activa por parte da empresa. Cibernos BPO non realizou declaracións públicas respecto diso.

Despedimento por WhatsApp: cando a inmediatez choca coa seguridade xurídica

A terceira sentenza é do TSXG, data de 2021 e, aínda que máis antiga, está a adquirir un eco crecente en resolucións recentes. O litixio partiu do despedimento disciplinario dun traballador comunicado en primeira instancia a través de WhatsApp e confirmado despois mediante burofax e correo electrónico. O tribunal estableceu con claridade que as aplicacións de mensaxería instantánea non constitúen unha canle válida de forma autónoma para notificacións empresariais con transcendencia xurídica.

A resolución non cuestiona que o WhatsApp poida usar como complemento ou comunicación informal, pero si determina que non pode substituír aos medios fehacientes, xa sexan físicos ou dixitais. Para o autor da análise, esta sentenza reflicte ben a tensión entre a inmediatez tecnolóxica e as garantías xurídicas que deben protexer a calquera traballador. A dixitalización das relacións laborais, conclúe, debe ser compatible coa seguridade xurídica e co respecto á desconexión, evitando que a conectividad permanente convértase nunha forma de vulneración de dereitos.

O protocolo galego como modelo

No mesmo número da revista, o profesor da USC José Manuel Pazó Argibay propón medidas concretas para favorecer a desconexión, recollidas tamén no protocolo impulsado desde o observatorio galego de negociación colectiva. Entre elas, o uso do envío programado ou retardado nos correos que se escriban fóra do horario laboral, a configuración de respostas automáticas durante as ausencias e a fixación de reunións e formacións sempre dentro da xornada de traballo.

O profesor sinala que, a pesar da importancia do dereito, a súa regulación de referencia segue estando na Lei Orgánica 3/2018 de Protección de Datos, que delega na negociación colectiva o seu desenvolvemento concreto, unha opción que considera "insuficiente" para garantir unha protección real e efectiva dos traballadores. Pola súa banda, o director de Relacións Laborais da Confederación de Empresarios de Galicia (#CEG), José Antonio Neira, tamén valora positivamente na publicación o modelo de protocolo acordado no observatorio galego, aínda que sen pronunciar sobre as sentenzas en particular.

En 2025, o dereito á desconexión dixital continúa consolidar como ferramenta crave para abordar os riscos psicosociais no traballo, en liña coas recomendacións europeas e unha futura directiva da Unión Europea sobre a materia. Galicia, á vista da doutrina que están a construír os seus tribunais, leva a dianteira.