Ence choca miles alegacións contra a planta de biogás a partir de xurros de Xunqueira a pesar de prometer que non cheirará

A tensión larbada desde hai meses fíxose evidente esta semana tras coñecer que a plataforma veciñal 'Macroplanta Biogás na Limia NON' logrou rexistrar máis de 1.600 alegacións contra o proxecto en apenas unhas semanas. 

Este volume de oposición, entregado na Subdelegación do Goberno e o propio concello, supera, segundo os veccinos, con fartura as expectativas iniciais e evidencia que a alarma social estendeuse máis aló dos límites municipais de Xunqueira, implicando a veciños de Sandiás, Allariz ou Xinzo. 

A organización civil ha logrado cubrir o que denominan un "baleiro de información", articulando unha resposta técnica e social fronte a unha tramitación que moitos consideran opaca.

No centro da diana política atópase o goberno municipal de Xunqueira de Ambía, liderado polo Partido Popular, cuxa posición é observada con lupa polos seus veciños. Aínda que o Concello presentou un escrito de alegacións, a plataforma opositora considérao insuficiente, argumentando que non cuestiona a viabilidade ambiental da planta nin esixe a denegación de permisos, limitar a correccións puntuais. Esta postura ambivalente da administración local contrasta coa esixencia veciñal dunha paralización total, xerando un clima de desconfianza cara ao Concello.

Promesas de investimento e tecnoloxía fronte ao medo ambiental

Pola súa banda, a compañía pasteira e enerxética Ence, a través da súa filial Biofertilizantes e Biometano Sertogal Xunqueira, defende, en declaracións remitidas a Galiciapress, a solidez técnica da súa proposta, cifrada nun investimento de 25 millóns de euros. 

Desde a empresa subliñan que a planta non só creará emprego —estimando uns 80 postos de traballo directos e indirectos durante a operación—, senón que chega para resolver o grave problema de xestión de xurros que asfixia aos gandeiros da zona. O seu argumento principal é que transformarán un residuo problemático en recursos valiosos: biometano para a rede de gas e biofertilizante orgánico seco.

Un dos puntos máis controvertidos do debate é o destino dos refugallos procesados. Ence asegura categoricamente que en ningún caso aplicarase digestato líquido directamente ao campo, unha práctica habitual noutras plantas que adoita xerar rexeitamento pola contaminación de nitratos. A compañía promete incorporar unha planta de produción de fertilizante seco de alta calidade, o que, segundo os seus técnicos, favorecería a desnitrificación dos acuíferos ao evitar a vertedura incontrolada de xurros, pechando o ciclo de maneira sostible e controlada.

Para combater o medo aos cheiros, unha queixa recorrente en instalacións similares no resto de España, a empresa detallou un modelo de operación diferencial. Aseguran que todo o proceso realizarase en naves pechas e depósitos estancos, utilizando sistemas avanzados de filtración de aire para garantir a ausencia de emisións olfactivas. 

Ademais, prometen evitar o tránsito de camións polos núcleos urbanos, tentando así mitigar o impacto na vida diaria dos veciños. Con todo, estas garantías tecnolóxicas non logran acougar a inquietude local, que ve na magnitude do proxecto un risco demasiado alto para a súa calidade de vida.

A sombra da contaminación na contorna da Antela

As cifras do proxecto enarboradas por ENCE son as que, paradoxalmente, serven de munición para os seus detractores: a planta tería capacidade para valorar entre 140.000 e 166.000 toneladas anuais de biomasa. Para a plataforma veciñal, este volume industrial é desproporcionado e leva riscos severos para a saúde pública e o medio ambiente. Advirten que a localización elixida é crítica, situar nos lindes da Zona de Especial Protección para as Aves (ZEPA) da Limia e preto da Lagoa de Antela, un espazo que forma parte da Rede Natura 2000 e que leva anos loitando pola súa recuperación ecolóxica.

O contexto hidrológico é outro factor determinante que agrava a polémica. A Limia é unha comarca que sofre desde hai anos problemas crónicos de contaminación de augas por nitratos derivados da gandaría intensiva, estando pendente de ser declarada oficialmente como Zona Vulnerable. Os opositores temen que a planta, lonxe de solucionar o problema, agráveo mediante posibles verteduras ou fugas nunha área que é geológicamente inundable. O BNG e outros colectivos ecoloxistas han sinalado que importar máis residuos a unha zona xa saturada é un erro estratéxico que compromete os recursos hídricos do futuro.

Este conflito non é un caso illado, senón que se enmarca no que algúns expertos empezan a cualificar como a "burbulla do biometano" en Galicia. A comunidade, grazas á súa potente cabana gandeira, converteuse nun obxectivo prioritario para as enerxéticas que buscan descarbonizar as súas carteiras. Con todo, a falta dunha planificación territorial ordenada está a provocar que estes proxectos industriais choquen frontalmente coas comunidades rurais, que senten tratadas como meros vertedoiros enerxéticos ao servizo de grandes corporacións, sen recibir beneficios tanxibles que compensen os riscos asumidos.

O taboleiro político e a conta atrás administrativa

A disputa transcendeu o ámbito local e empeza a soar na axenda política galega. Mentres a Xunta de Galicia avoga por facilitar este tipo de iniciativas industriais como parte da transición enerxética e a axenda de descarbonización, os partidos da oposición, especialmente o BNG, pecharon filas cos veciños, esixindo maior rigor ambiental e transparencia. A presión sobre os alcaldes da zona, maioritariamente do PP, é máxima, xa que se atopan atrapados entre a disciplina de partido, favorable ao desenvolvemento industrial, e a indignación das súas propios votantes que esixen protección para as súas terras.

O calendario xoga agora un papel fundamental, xa que o prazo de alegacións continúa aberto até final de ano nos 31 puntos de recollida habilitados pola plataforma en nove concellos diferentes. A estratexia da oposición pasa por manter viva a mobilización na rúa e nos despachos, advertindo que as 1.600 firmas son só o principio. Se a empresa e a administración autonómica non logran convencer á cidadanía da inocuidad do proxecto, prevese unha primavera quente de protestas e posibles recursos xudiciais que poderían dilatar ou paralizar a construción. 

A que se debe o problema de xurros é na Limia?

O problema dos xurros na Limia defínese fundamentalmente como unha crise de saturación ambiental provocada polo desequilibrio entre a inmensa cantidade de residuos que xera a gandaría intensiva e a capacidade limitada do terreo para absorbelos.

A comarca, convertida na gran despensa agrogandeira de Galicia, concentra unha densidade moi elevada de granxas de porcino e avícola que producen toneladas diarias de estiércol e xurros. Aínda que historicamente estes refugallos empregábanse como abono natural para os extensos cultivos de pataca e cereal, o crecemento exponencial da cabana gandeira ha roto o ciclo natural: vértese nos campos moito máis nitróxeno do que as plantas poden asimilar, convertendo o que debería ser un fertilizante nun contaminante masivo.

Esta situación agrávase drasticamente debido á singularidade xeológico da zona, que se asinta sobre os terreos da antiga Lagoa de Antela, desecada a mediados do século XX. Ao tratar dun humidal desecado, o solo é moi permeable e o nivel freático atópase moi preto da superficie, o que facilita que o exceso de xurros esparexidos fíltrese con gran rapidez cara ao subsolo cando chove. Este proceso de lixiviación arrastra os nitratos directamente até os acuíferos e mananciais, elevando a súa concentración por encima dos niveis permitidos para o consumo humano e provocando que, en ocasións, pobos da zona perdan o acceso á auga potable debido ao risco sanitario, especialmente a síndrome do bebé azul.

Ademais do impacto na saúde pública, este exceso de nutrientes desemboca nos ríos e canles da conca, causando a eutrofización das augas, un fenómeno que fai proliferar algas que consomen o osíxeno e asfixian a vida fluvial. A presión regulatoria da Unión Europea, que vixía o incumprimento das directivas de augas, colocou aos gandeiros locais nun canellón sen saída: non poden desfacer dos residuos nas súas terras polas restricións das Zonas Vulnerables a nitratos, pero tampouco teñen mecanismos suficientes para xestionar tal volume de refugallos. É precisamente esta "asfixia" loxística e ambiental a que utilizan as empresas enerxéticas para xustificar a instalación de plantas de biogás, argumentando que son a única vía tecnolóxica para procesar un residuo que a terra da Limia xa é incapaz de dixerir por si mesma.