A pegada xornalística de Begoña Caamaño: medios públicos libres e honestos

A xornalista, escritora e activista Begoña Caamaño (Vigo, 1964 – Santiago de Compostela, 2014) é a protagonista do Día dás Letras Galegas deste ano. É apenas a oitava muller homenaxeada nesta efeméride desde a súa creación en 1963. A Real Academia Galega (#RAG) elixiu a súa figura nun momento en que, segundo a propia institución, urxe reivindicar un xornalismo comprometido coa verdade e coa lingua galega. Unha homenaxe que chega doce anos despois do seu falecemento, pero cuxo eco segue moi vivo entre quen a coñeceron. 

A honestidade como columna vertebral da súa carreira, segundo coinciden quen compartiron redacción con ela, foi o aceno de identidade de Caamaño: non concibía o xornalismo como un labor individual, senón como unha construción colectiva ao servizo da cidadanía. A xornalista Lucía Junquera, directora do podcast Poñer a voz dedicado á súa figura, defínea como unha voz adiantada ao seu tempo, con ideas que hoxe seguirían sendo máis avanzadas que as de moitas xeracións actuais.

O barrio vigués do Calvario viuna crecer. Tras rematar vos estudos, foi a curiosidade e o desexo de probar cousas novas o que a levou a realizar un curso en Radio Noroeste, onde espertou a súa paixón polo xornalismo. Desde alí pasou a Radio Popular e, en 1989, deu o salto a Radio Galega, primeiro na delegación de Vigo e despois na sede central de Santiago de Compostela, onde traballaría durante décadas. 

Unha voz da radio pública galega

A súa implicación sindical foi tan intensa como o seu labor informativo. Presidenta do Comité Interempresas da CRTVG, Caamaño viviu en primeira persoa un dos episodios máis duros da radio pública galega: tivo que liderar as protestas contra a manipulación informativa durante a crise do Prestige a principios dos anos 2000, mentres seguía traballando cada día na redacción. A xornalista Amanda Álvarez, que compartiu anos de traballo e de amizade con ela, lembra que Caamaño acabou deixando os servizos informativos porque non comulgaba coa liña editorial do momento, convencida de que os medios públicos debían ser veraces por encima de calquera outra consideración.

Foi tamén unha das fundadoras da Asociación de Mulleres Galegas na Comunicación (MUGACOM), constituída o 8 de marzo de 1997 na Facultade de Ciencias da Comunicación da USC. A xornalista Ana Romaní, compañeira en Radio Galega, explica que o obxectivo era dobre: combater a discriminación laboral das xornalistas e mellorar a imaxe que os medios proxectaban das mulleres na sociedade. Unha iniciativa que naceu dunha necesidade urxente e que Caamaño impulsou coa mesma enerxía que puña en todo o demais.

A partir de 2001, Caamaño incorporou a cultura á súa mirada xornalística ao sumar ao equipo do Diario Cultural de Radio Galega, dirixido por Ana Romaní, e máis adiante presentou e dirixiu programas propios como Andando a Terra, Club Cultura ou Expreso de Medianoite. A xornalista María Xosé Porteiro, autora do recente libro Begoña Caamaño, xornalismo para a cidadanía, descríbea como alguén cunha intelixencia notable, ambiciosa por saber, con afán de xustiza laboral e de xénero, e cunha visión panorámica do mundo.

Narradora tardía e feminista

A súa chegada á literatura foi tardía pero cegadora. Con 45 anos publicou Circe ou ou pracer do azul (2009), unha reinterpretación feminista da Odisea, á que seguiu Morgana en Esmelle (2012). Preparaba unha terceira novela ao redor da figura de Sherezade cando en 2012 diagnosticáronlle un cancro. Faleceu o 27 de outubro de 2014, recentemente cumpridos os cincuenta anos. A RAG recoñece na súa obra non só a calidade literaria, senón o legado dunha vida entregada ao feminismo e á construción dun país máis xusto. 

O Consello da Cultura Galega celebrará o Concerto dás Letras Galegas en Vigo, cidade natal de Caamaño, o 16 de maio no Auditorio Mar de Vigo, con entrada libre e gratuíta. Ao día seguinte, o 17 de maio, a RAG celebrará o pleno extraordinario do Día dás Letras Galegas en Santiago de Compostela, coa entrega dun volume conmemorativo dedicado ás súas dúas novelas.