Un mazarico, Ismael Ramos, primeiro español que conquista o olimpo do conto en EE.UU., o premio Ou.Henry

Ismael Ramos, poeta e narrador galego nado en Mazaricos en 1994, foi recoñecido co Premio Ou. Henry 2026, un dos galardóns máis prestixiosos que se conceden en Estados Unidos para o relato breve. Faio co seu conto A lebre —publicado en inglés como The Hare na revista literaria The Common, en tradución de Jacob Rogers—, un texto extraído do seu libro de relatos A parte fácil (Xerais, 2023). Ramos convértese así no primeiro autor español en obter este recoñecemento desde que o premio se instituyó por primeira vez en 1919.

A noticia sacudiu o mundo literario en lingua galega e transcendeu con forza aos medios de cultura en español. O propio Ramos celebrou o galardón nas súas redes sociais cunha declaración que mestura emoción, arraigamento e reivindicación lingüística: tardará anos, escribiu, en asimilar que os personaxes da súa historia —Raúl, Valeria e un Renault 19 que sobe pola AP-9 atravesando as terras do Xallas— figuren agora xunto a escritores que el mesmo admira.

O conto galardoado leva a pegada da paisaxe galega de maneira explícita. Ramos dedicou o premio a Mazaricos, ao encoro da Fervenza e ao Renault 19 dos seus pais, e reivindicou o galego como lingua literaria cunha imaxe tan precisa como reveladora: "Vai por unha lingua cuxos límites, sóubeno sempre, son a carreira infinita dunha lebre".

Un século de historia, un primeiro español

O Ou. Henry Award, chamado así en honra ao mestre norteamericano do relato breve —pseudónimo de William Sydney Porter (1862–1910)—, entrégase anualmente a contos de mérito excepcional publicados en revistas estadounidenses ou canadenses en lingua inglesa. Cada ano edítase o volume Ou. Henry Prize Stories, unha antoloxía co vinte mellores historias do período. Desde 2021, un editor convidado selecciona esas vinte pezas; todas elas reciben o galardón, e entre elas poden figurar textos traducidos ao inglés desde outros idiomas, como é o caso da lebre.

A lista de autores que pasaron por estas páxinas ao longo de máis dun século é un dos inventarios máis impresionantes da narrativa en inglés: William Faulkner, Dorothy Parker, Flannery Ou'Connor, John Updike, Truman Capote, Raymond Carver, Saul Bellow ou Alice Munro, entre moitos outros. Na edición deste ano, comisariada polo escritor Tommy Orange, Ramos comparte palmarés coa arxentina Samanta Schweblin, o irlandés Colm Tóibín e a estadounidense Catherine Lacey, entre outros.

O feito de que un texto escrito orixinalmente en galego —unha lingua minorizada con algo máis de dous millóns de falantes— chegue a figurar nese contexto ten unha dimensión que vai máis aló do recoñecemento individual. É tamén un sinal da proxección internacional que pode alcanzar a literatura producida en Galicia cando atopa as canles de tradución axeitados.

De Mazaricos a The Common

A traxectoria de Ismael Ramos é a dun escritor que foi acumulando recoñecementos a unha idade relativamente temperá e desde unha posición claramente enraizada na tradición literaria galega. Profesor de Lingua Castelá e Literatura no ensino público desde 2020, compatibiliza o seu labor docente cunha obra que abarca poesía e narrativa, e que foi traducida a máis de media ducia de idiomas, entre eles o inglés, o italiano, o finés, o húngaro e o francés.

O seu poemario Vos fillos dá fame (Xerais, 2016) valeulle o Premio Johán Carballeira; Lumes (Apiario, 2017) foi traducido ao castelán e recoñecido co Premio Javier Morote de CEGAL á mellor obra dun autor novo; e en outubro de 2022 obtivo o Premio Nacional de Poesía Nova Miguel Hernández, outorgado polo Ministerio de Cultura. A parte fácil, o seu debut na narrativa, foi publicado por Xerais en 2023 e xa conta con edicións en castelán (As aforas) e en catalán (Angle Editorial).

A revista The Common, publicación literaria asociada á Universidade de Amherst (Massachusetts), foi o vehículo que levou A lebre até os lectores anglosaxóns. O traballo de tradución correu a cargo de Jacob Rogers, cuxa labor resulta inseparable deste recoñecemento: a visibilidade internacional da literatura en lingua galega depende en boa medida de tradutores que asuman ese risco e ese traballo.