Maite Flores, candidata a reitora da USC: "Non podemos estar coa espada de Damocles de UDC e UVigo por Medicina"

En primeiro lugar, é obrigatorio preguntarlle pola polémica das últimas horas despois da decisión da Universidade de cesala do seu cargo na Comisión Interuniversitaria de Galicia. Desde o reitorado argumentan que a decisión se debe á instrumentalización desta entidade para facer campaña e que é unha cuestión de, din, “hixiene democrática”. Vostede recalcou que sempre cumpriu coas súas obrigacións e parece apuntar a outros motivos. Como explica esta decisión? Interprétao como unha campaña contra a súa candidatura?

Cando se falou de hixiene democrática por parte do reitor, non sei si por esquecemento ou de maneira intencionada esqueceuse de dicir que hai dous anos, cando decidín presentarme a reitora, puxen o meu cargo á súa disposición. Nese momento el explicoume que eu non participaba nas decisións de goberno porque era delegada na CiUG, pois unha institución fóra da universidade, polo cal non consideraba que fosen incompatibles os postos. Máis tarde, en maio, cando souben que había alguén do equipo de goberno que se ía a presentar á candidatura, volvín pór o meu cargo a disposición porque se ían a iniciar as probas. O reitor non aceptou tampouco porque, como dixo, non había incompatibilidade e pediume que seguise adiante cos meus encomendas. 

Fíxeno así porque teño moito sentimento institucional. Entón, decidiu cesarme. O algo que acato, aínda que non me gustaron as formas, porque parecía un señalamiento coma se fixese algo malo, cando eu estou moi tranquila das miñas accións. Non era un cargo incompatible e demostrara por dúas veces que non quería aferrarme ao cargo para despois facer uso na campaña electoral. Precisamente, o que eu propúñalle, era o contrario. Dalgunha forma tería menos tempo para dedicarme á campaña en todo este proceso porque entre as probas de acceso á universidade, máis todo o proceso posterior de facer os chamamentos para as titulacións, resulta unha carga de traballo moi forte.

Xogaría na súa contra, en todo caso, manterche nesa posición?

Exactamente. Xogaba no meu contra e por iso mesmo púxeno a disposición. Aínda así, cando el díxome que non, que me pedía que seguise no posto, tamén entendín que asumira un compromiso coa institución e, aínda que xogaba na miña contra, decidín seguir adiante porque el así mo pediu. Penso que, como membro da sociedade universitaria, debía seguir adiante con ese compromiso.

Xa no que á candidatura refírese, vostede é unha persoa cunha ampla experiencia tanto na docencia como en cargos de responsabilidade, como a presidencia na CIUG. Que a motivan a dar este paso e postular ao reitorado na candidatura ‘Un Sentir Común’? 

Esta non foi unha decisión tomada dun día para outro. Levabamos dous anos traballando, cun grupo de xente amplo, que é o grupo que está detrás da miña candidatura. Dalgunha forma viamos que a universidade non estaba a ir na dirección cara a onde tiña que ir. Pedíronme que me postulase a reitora porque coñecen os meus compromisos coa institución, saben que teño un carácter moi conciliador, que tomo decisións, que teño un claro perfil de liderado… Foi, realmente, unha decisión bastante inducida, non porque eu quéirame pór ningunha medalla.

De saír elixida, sería a primeira muller reitora. En calquera caso, das próximas eleccións romperá unha barreira de xénero na USC. Chegaría tarde un nomeamento así? É precisa unha perspectiva feminina no ensino universitario actual?

Este non é un problema soamente da universidade. A perspectiva feminina o que fai é realzar valíaa das mulleres nestes momentos. Penso que, como eu, moitas outras mulleres, cando estamos en cargos de responsabilidade, xa sexa aquí ou como no meu caso na presidencia da Sociedade Europea de Óptica, parece que, dalgún modo, non se sabe si estás aí porque realmente o vales ou porque es muller.

Pola sensación de que hai que cubrir algunha clase de cota?

Iso é. Temos case un dobre traballo para demostrar que realmente estamos aí por nosa valía. Non sei si chega tarde, aínda que seguramente en 530 anos de historia que levamos puido haber algunha outra muller. O que teño claro é que agora as que nos estamos candidatando é porque realmente temos a capacidade suficiente para facelo.

Mencionou que a candidatura se vertebrou ante a idea de que a universidade non ía na dirección indicada. Que valoración fai dos últimos anos da USC con Antonio López como reitor? 

Para facer unha valoración hai que comparar como estabamos antes e como estamos despois. Son oito anos de mandato nos que se supuña que tiñamos que avanzar e avanzar ao ritmo da sociedade, porque iso é o que ten que facer a universidade, ser o motor da sociedade, non ir ao rebufo. Recentemente saíron os indicadores de como nos estabamos situando nos rankings, que é un indicador máis, pero parece que desafortunadamente a USC baixou dous postos mentres que outras universidades do sistema galego subiron. Penso que os feitos falan por si sós. Soamente hai que ir preguntarlle, e de aí a lema da candidatura ‘Un sentir común’, ao persoal da institución, porque ao final a institución non é un ente abstracto, senón que é a suma de todas e cada unha das persoas que traballamos nela, xa sexan estudantes, xa sexa PTGAS ou xa sexa PDI, cal é o sentir que ten. E o sentir que ten neste momento é de desilusión total.

E esa caída de dous postos a que pode responder? Pode ser produto dunha caída da calidade do ensino?

Responde, dalgún modo, a que nestes momentos sentimos que traballamos realmente porque estamos comprometidos coa institución, pero que o goberno non nos apoia. É dicir, por exemplo, no tema de investigación. É unha das cousas que se valoran: está desestructurada, non hai un modelo claro, non hai unha estrutura e unha aposta polo avance da investigación que se facía dentro da universidade… Si que hai unha aposta por parte da Xunta dos centros CIBUS, que son os centros de referencia, pero hai moita máis investigación dentro da universidade, e aí é a universidade a que ten que pór os medios para acompañar e para que poidamos facer o noso traballo. O mesmo coa docencia. Agora mesmo temos unha carga burocrática moi elevada, non se fixo nada no tema de transformación dixital para incorporar as novas tecnoloxías, que non lle teño que descubrir a ninguén que existe a Intelixencia Artificial, que nos está axudando, pero nós, na universidade, parece que estamos alleos a este campo.

Nos últimos anos, polo menos no tocante ás administracións públicas, parece que se está facendo unha maior aposta pola FP que polos graos universitarios, coa imaxe de que unha carreira non garante a entrada no mundo laboral. Desde a CiUG viviu con certa preocupación a caída das notas en Selectividade, o que pode falar dun certo desinterese dos estudantes. A media foi un 6,87 de nota, a quinta máis baixa do Estado. Vive un mal momento a titulación universitaria?

Na nosa sociedade ten que haber cabida para todo. A FP é moi necesaria. Noutros países europeos tamén está máis que implementada e a universidade tamén ten a súa cabida. Poden traballar á vez. Hai moita xente que fai unha FP para despois pasar á universidade, xente que fai unha titulación universitaria e logo vai a algunha FP, porque son realmente titulacións complementarias. As dúas teñen que convivir, pero a universidade ten que facer ben os deberes para ser unha aposta forte e atraer ao estudiantado, por suposto. 

Con relación á baixada de notas nas probas de acceso, penso que o ano pasado, precisamente, froito dun traballo moi intenso que se fixo desde a Comisión Interuniversitaria para ter os modelos a tempo -fomos a única comunidade que estivo a tempo e dotamos desas ferramentas a todos os centros de ensino secundario que temos en Galicia-, foi o profesorado, e non me cansarei de agradecelo, o que fixo o labor, púxose as pilas e conseguiu que o noso estudiantado sacase moi bos resultados. Eu tiña temor de que baixasen as notas, pero o que se demostrou é que temos unha materia prima moi boa, que dando as ferramentas e anticipándonos aos problemas somos capaces de alcanzar moi bos resultados. E os resultados nosos foron moi bos, moi bos en moitas disciplinas. Brillaron os estudantes bos, houbo máis deces que nunca e, despois, o que se fixo foi recuperar un pouco a distribución gaussiana que perdésemos cando pasamos ao modelo tipo COVID. Isto é unha mensaxe clara: se nos anticipamos, como fixemos no caso da CiUG onde estaba ao mando nese momento como presidenta, somos capaces de mover a sociedade. Non temos que ir ao revés.

"PODERIAMOS AVALIAR SI FOI BO TER TRES AEROPORTOS..."

Dun tempo para acó a actualidade das universidades vira ao redor da descentralización do grao de Medicina. Co novo ano parece que as augas baixan menos revoltas, pero o acordo tampouco parece ser satisfactorio para todos. Vostede tachou o plan de descentralización de “fracaso diferido”. Que valoración fai do resultado final?

Non é un resultado final realmente, porque agora acabamos de asinar un convenio para comezar o que será o traballo de ver como se fai esa descentralización. A Facultade de Medicina pronunciouse xusto antes de Nadal de que iamos adiante con ese acordo e agora hai que materializalo. Pola miña banda, o que teño claro é que temos que traballar de firme para non facer tres facultades, porque tres facultades non nos levan a ningún sitio. 

Falaba de que tiñamos un fracaso diferido porque hai algunhas de cláusulas do convenio que son moi difíciles de cumprir. Primeiro, esquecerámonos/esquecerámosnos totalmente do estudiantado, de incorporalo; agora xa se reclamou desde a universidade que se tiña que incorporar á comisión, e así se fixo. O seguinte que haberá que traballar será ver os tempos, porque en dous anos non podemos obrigar ao noso estudiantado a ir a estudar a outros sitios, co cal, non podemos estar todo o tempo coa ameaza desa ‘espada de Damocles’ que nos teñen a UDC e a UVigo de que, se non se cumpren calquera dos termos do convenio, van pedir outra facultade. Temos que traballar e temos que facelo ben, non o podemos perder. A universidade foi a que puxo o título a disposición neste novo escenario, temos que facelo ben para que non xurdan tres facultades novas.

Esa ‘espada de Damocles’ parece que chega case máis desde os Concellos. Ao final, a sensación é que o debate se volveu non tanto unha cuestión académica senón política, e o que parece permear un pouquiño co acordo é que é resulta unha barreira de contención, considerando que ninguén enterra a súa vontade de que, no futuro haxa unha facultade en Vigo e outra na Coruña.

Efectivamente. Penso que é unha cuestión política que se escapa aos que é a nosa xestión. Nós estamos no plano académico e temos que traballar polo que pensamos que é mellor academicamente. Creo que non hai que falar desas tres facultades e de si van ser mellor ou peor que isto. Poderiamos avaliar agora, botando a vista atrás, si foi bo facer tres aeroportos, agora que para ir a calquera sitio temos que ir a Madrid ou a Barcelona para viaxar. Non penso que facer tres facultades redunde no beneficio de ninguén e o que hai é moita demagoxia. Cada municipio dicía: “Imos ter 100 prazas para que os mozos da Coruña e Vigo poidan estudar aquí". Eu, que estiven na Comisión Interuniversitaria moitos anos, sei que, como temos un distrito único, pode resultar que, desas 100 prazas, 80 estean ocupadas por xente que non é da Coruña ou Vigo, e posiblemente sexa o que suceda. Esa venda de "unha vez que teñamos aquí a facultade os fillos dos nosos cidadáns van poder estudar aquí" é realmente incerta. Hai que ser un pouco responsable cos fondos públicos e ver que tres facultades son un investimento moi grande e que, ademais, non vai ir cara a ningún sitio bo.

Mentres sucede a este debate, a Universidade Internacional da Empresa anuncia que incorporará máis graos á súa facultade de Ciencia, Tecnoloxía e Xestión da Saúde. Enfermaría para o curso que vén e Biomedicina máis adiante. Que lle suxire a entrada da privada no sistema universitario galego cando vemos que hai duplicidade de graos?

É claramente a forma de botar por terra ese argumento que desde A Coruña dicían que "temos que ter outra facultade na UDC porque, se non o facemos, vaise a impor unha facultade privada”. Pois a facultade privada seguramente se impoña tanto si ábrese coma se non abrir, independentemente de que nós teñamos máis facultades. O que temos que facer é traballar pola universidade pública, porque somos universidade pública, e é o único que garante que todos e todas poidan acceder a unha formación que, doutra forma, non poderían facelo moitos deles. Temos que garantir os principios de equidad e igualdade para todo o mundo. A nosa obrigación é traballar de firme para ofrecer unha docencia con moita calidade e ser un atractivo para seguir atraendo estudantes.

E como conseguilo? Como debe ser esa relación coa universidade privada? Como captar aos alumnos para que non se vaian á privada ou a outras cidades ou comunidades?

Hai moitas formas de facelo. En primeiro lugar, hai que adiantarnos aos tempos, ofrecer algo, facer unha revisión da oferta que sexa flexible e coa que nos adaptemos aos retos tanto científicos como sociais que temos agora mesmo encima da mesa. Para iso, quero destacar que temos unha gran vantaxe respecto da universidade privada, que é a nosa investigación. O feito de que nós desde moitos anos levemos a cabo unha carreira investigadora que repercute directamente na formación do estudiantado. Non me gusta separar docencia e investigación, penso que as dúas cousas teñen que ir da man. O que facemos é formar talento para a sociedade futura, e niso temos unha gran vantaxe que non podemos deixar caer. Por sorte, esa é a ferramenta coa que temos que xogar.

O papel da investigación é un asunto sobre o que fai moito fincapé e vostede foi galardoada polos seus traballos neste campo. Nestes anos viviuse a polémica polos acordos das universidades galegas con Israel. A setembro de 2025, a UVigo era a única do tres que realmente rompera os lazos con Israel. A USC aínda mantiña certa vinculación. Se sae elixida reitora, cambiará a postura da universidade con respecto a Israel e outros Estados que non respecten os dereitos humanos?

Haberá que estudar os casos moi de cerca. O que está claro é que nós, como universidade, temos que manifestarnos dalgún modo, e temos que manifestarnos en contra dos xenocidios e en contra de calquera tipo de opresión. Na Sociedade Europea de Óptica tivemos un debate tras o inicio da guerra entre Ucraína e Rusia. A situación a analizar é a seguinte: como nación, evidentemente, non podemos permitir que fagan unha opresión para con outros. Entón, de forma global, haberá que revisar cales son os convenios, fose Israel ou fose calquera outra nación, porque agora temos outros casos encima da mesa, por desgraza.

O que sucede é que non todos pensan igual. Entón, tamén é certo —e refírome ao caso da discusión na Sociedade Europea de Óptica— sobre si resolver todos os acordos ou non con Rusia. Había moitos investigadores que, a título particular, non estaban de acordo co que estaba a facer Rusia, estaban a favor de Ucraína, e eses acordos que hai entre persoas, un a un, moitas veces establecen proxectos de investigación con persoas concretas e grupos concretos que non están de acordo coa nación. Hai que mirar con coidado, porque non podemos xeneralizar algo que non é xeneralizable. O que teño claro é que hai que, como universidade, manifestarnos en contra de calquera opresión e corte de liberdades.

INVESTIGACIÓN, VIVENDA, XUBILACIÓNS...

A investigación seguramente sexa a diferenza máis marcada entre as universidades públicas e privadas. Cal debe de ser a folla de ruta da USC neste aspecto?

A internacionalización. Temos que darnos a coñecer, facer moi boa investigación, abrir as nosas portas cara ao exterior e abrilas para que poidan entrar. Temos xa en marcha a título individual moitos programas que se están facendo de investigación, moitos proxectos e cada vez temos máis proxectos europeos. Apostar pola investigación non só dos mellores, dos que xa están en centros de investigación moi recoñecidos, senón que, como universidade, temos que apoiar moita investigación que se fai tamén en ciencias sociais, en humanidades... Levamos unha vicerrectoría que integre investigación, innovación e transferencia, porque penso que todas elas están da man. Hai que apostar por iso e facer un plan propio de investigación para axudar a aqueles que fan boa investigación para que poidan crecer e que poidan abrir ao mundo.

Imaxino que unha das dificultades dese plan será atraer a eses investigadores; teñen que ter un ecosistema axeitado para poder desenvolver o seu traballo. E un dos problemas que enfrontarán eles, estudantes, profesores e demais traballadores é a vivenda. En Santiago existe unha gran desigualdade entre a oferta e a demanda dunha cidade universitaria onde os prezos seguen subindo. Hai algo que poida facer a Universidade para axudar a resolver esta problemática? 

Non é un problema exclusivo da USC. Temos que traballalo conxuntamente, pero a universidade tamén pode facer cousas. Temos agora mesmo un colexio maior pechado desde hai anos, no que se fixo un investimento, pero onde logo se pechou a porta. Non se chegou a finalizar e deixouse morto. Para min iso é queimar o diñeiro, porque agora as estruturas volveron debilitarse. Hai cousas que temos que facer, temos infraestruturas suficientes, teremos que traballar conxuntamente tanto co Concello como coa Deputación para facer ver este problema de vivenda, que son máis que conscientes diso, e traballar conxuntamente. Podemos facer máis cousas coa universidade.

No noso programa levamos accións específicas precisamente para que a universidade poida servir de aval para aqueles que teñen pisos, que os poidan ofertar. Nestes anos achegóusenos moita xente que nos di: "Eu teño un piso que podería ofertar para o estudiantado, pero non sei quen van ser, se podería ser aval...". Temos que acompañalos un pouco. E temos tamén que identificar outras posibles fontes de vivenda, como pode ser a convivencia entre xente nova e xente maior que vive soa, algo que xa existe, que non hai que inventar e que funciona noutros sitios. Podemos implementarlo aquí. 

Temos tamén ao redor da cidade outros espazos, poboacións que son máis pequenas nos que traballamos coas administracións para mellorar os servizos de comunicación... Parece que todo o mundo entende que en Madrid podes vivir lonxe pero aquí non, temos que vivir no centro. Traballando todos xuntos podemos mellorar isto. Agora mesmo claro que é certo que hai decisións que se tomaron, xa non neste equipo de goberno, senón en equipos de goberno anteriores, dos que outras das candidatas tamén foron parte, de facer vendas de espazos no canto de dedicalos a vivenda. Cando se toman decisións e non tómanse planificadamente, tamén hai que dar conta das decisións que se tomaron e ver onde nos pon uns anos despois esta situación.

No caso deses ofrecementos que menciona, que suporía? Habería que crear unha entidade ou un organismo para canalizar esas oportunidades que xorden?

Nin sequera habería que crear unha entidade, seguramente cun servizo pequeno que se identifique, onde se faga un inventario dalgunha forma ou unha oferta á sociedade... Ao final en Santiago e Lugo -aínda que en Lugo non exista a mesma presión que en Compostela, aínda que tamén a hai- pódese abrir a posibilidade de que a xente se achegue a nós e oferte pisos nos que se poida vivir. Esa é outra: hai estudantes que realmente viven en sitios porque non queda outra, pero que até tería dúbidas de cualificalo como vivenda nalgúns casos. Podemos garantir ao estudiantado que as ofertas que van recibir nesas vivendas cumpren uns requisitos mínimos que satisfagan que iso é unha vivenda. Creo que non é tan complicado e é algo que se podería facer e acompañar desde a universidade.

Un dos principais retos que terá que enfrontar o próximo reitor é a xubilación de docentes. Como encara esta problemática?

Temos a problemática de xubilación de docentes e temos tamén a problemática da xubilación do persoal técnico de xestión, administración e servizos. En ambos os casos, o que temos que facer é unha planificación. As xubilacións que temos xa se saben que van ocorrer —haberá outras que veñan sobrevindas— e temos que planificalas ben. O que non nos podería suceder é o que está a suceder agora mesmo: que unha persoa se vai a xubilar, xa non se dotaron a postos base dese servizo porque a xente se foi xubilando e queda unha persoa soa no servizo. Se se xubila esa persoa e non facemos unha planificación para anticipar e dotar postos, de forma que se faga unha transferencia do coñecemento, temos un problema, porque a mellor forma de avanzar é avanzar desde o punto onde se está e non ter que volver ao comezo e ter que volver saber como funciona un servizo. 

Isto pasa no PTGAS, pasa no PDI. Cando unha persoa que se dedicou durante moitos anos a traballar na universidade e fixo a súa investigación, a súa docencia, pois a experiencia a puxo nunha certa posición. Unha persoa que entre nova debería de ser capaz de convivir un tempo con esa persoa para incorporar os seus coñecementos e despois seguir traballando; doutro xeito, o único que vai conseguir é retroceder ao comezo. Temos que planificalo. Se non o facemos ben, corremos o risco de perder como universidade, e a ferramenta que temos nós como universidade é toda a investigación que se fai e que nos distingue do que é a universidade privada. E temos que ser capaces de garantir que a universidade pública teña as mellores situacións para que o persoal poida dedicar tempo á docencia, poida dedicar tempo a investigación… E reduzamos a burocracia, porque hai burocracia que non se pode reducir, pero hai outra que si, a transformación dixital que mencionei antes, pois hai moitos procedementos que se poden automatizar e que agora mesmo estanse facendo de forma manual. Entón, temos que tomar conciencia de que temos que pornos as pilas e ser nós quen levemos a dianteira, quen sexamos o motor da sociedade e non ao revés.

Cando falamos da USC adoitamos a quedarnos no seu campus da capital, pero temos que pensar tamén en Lugo, cara a onde xa dirixiu o foco. Cal debe ser a folla de ruta do campus lucense? Cales son as súas maiores urxencias? 

O campus de Lugo sufriu moito nestes últimos anos. É certo que a situación do campus de Compostela e do campus de Lugo son diferentes, tamén na relación coa cidade, porque dalgún modo en Santiago sempre houbo universidade desde que lembramos, porque ten 530 anos. En Lugo non, aínda estamos vivos os que vemos as diferenzas entre que pasaba na cidade antes e despois de ter universidade. Con todo, nestes últimos anos houbo moitas accións que se fixeron para que o campus de Lugo sentise maltratado, algunhas case simbólicas como quitar a vicerrectoría do centro da cidade, unha decisión que se tomou neste equipo de goberno, pero que algúns dos membros que van con outras candidaturas tamén o apoiaron e saíron en redes no seu momento... agora parece que facemos borrón e conta nova e non nos acordamos diso. Pregúntome que pasaría si en Compostela, de súpeto, decidísemos que a rectoría non vai estar xa no centro neurálxico da cidade, senón que a imos a traer aquí, onde temos a facultade de Física, por exemplo, que está na zona máis afastada do campus. Pois seguramente todos nos botariamos as mans á cabeza. E alí non sucedeu, tomouse esa decisión que é representativa e simbólica, e parece que non pasaba nada. 

Non temos moitos postos, non temos atención á saúde, non temos espazos deportivos... Penso que é unha obrigación tamén que nós poidamos facilitar ao estudiantado que teñan unha vida deportiva. Eu insisto nisto porque son deportista desde sempre e paréceme que é saúde, non soamente física, senón saúde mental, e achega moitos valores e achega unha sociedade moito máis saudable. Que un estudante que se matricula en Compostela ou se matricula en Lugo, cando son a mesma universidade, teñan uns dereitos ou unha oferta tan diferenciada, penso que temos que liquidalo. Temos que empuxar para que o campus de Lugo sexa motor tamén e non sentan, como dicía un día, sucursal, como algúns din sentir. 

Hai moitas cousas por mellorar en Lugo: infraestruturas, formación do profesorado... Hai cousas que non podemos permitir, nas que temos que planificar. Non se poderá facer todo nun día, pero temos que traballar para que eses centros, que son moi bos e son específicos ademais do territorio, sigan manter vivos e sexan tamén un motor para a cidade de Lugo e para a nosa comunidade.