A falta de médicos nos hospitais comarcais, sobre todo de Ourense, detrás da pelexa entre SERGAS e urgenciólogos

Os coordinadores de urxencias son cargos intermedios na administración hospitalaria. Normalmente, non fan públicas críticas á xestión da Xunta, a pesar de levar décadas tratando de facer o imposible para paliar o verdadeiro problema de fondo, que non é outro que a a falta de médicos para renovar a escasa e envellecida persoal do SERGAS. 

Con todo, unha pinga acaba de colmar o vaso da súa paciencia. 

O 6 de maio, a Dirección Xeral de Recursos Humanos do Sergas remitiu unha directiva que limita a súa autonomía. A partir de agora, calquera nomeamento temporal de facultativos nos servizos de urxencias hospitalarias —como xa se facía noutras cinco categorías— require de autorización previa por parte dos servizos centrais da Consellería, incluído informe favorable da Dirección Xeral de Asistencia Sanitaria. 

Para a maioría dos coordinadores de urxencias dos principais hospitais públicos galegos non é medida de racionalización: era un bloqueo en toda regra que pon en xogo a programación dos servizos que coordinan nun momento especialmente delicado, a portas das vacacións estivais. Vacacións dos médicos que adoitan vir acompañadas dunha avalancha de pacientes entre turistas e emigrantes retornados, de aí os frecuentes episodios de colapso nas urxencias que se viven todos os veráns.

Até agora, os coordinadores dispuñan de certa autonomía para tratar de ir pondo parches. O problema para o SERGAS é que os poquísimos médicos residentes interesados en asinar contratos para urxencias no verán, tenden a non estar interesados a ir a hospitais afastados. A área con máis problemas respecto diso é Ourense, sobre todo os hospitais comarcais de Valdeorras e Verín.

Isto axuda a entender porque entre os asinantes dos comunicados críticos non están os coordinadores das urxencias ourensás.  Si están todos os coordinadores de hospitais urbanos (A Coruña, Santiago, Ferrol, Lugo, Vigo e Pontevdra) e algúns dos comarcais, pero non asinan os coordinadores de Burela, Ou Barco, Verín e Ourense.

Se o SERGAS toma as rendas dos novos contratos temporais, vetando que destinos pódense cubrir, en teoría os beneficiados deben ser os centros que teñen máis dificultades para atopar doutores novos para cubrir as vacacións estivais.

Sexa cales fosen as circunstancias particulares en cada área, o certo é que o problema de fondo --a falta de médicos, sobre todo en certas especialdades como Urxencias- foi escalando até alcanzar unhas dimensións poucas veces vistas no SERGAS.

Nun comunicado difundido este mércores —o segundo en dous días— os xefes de urxencias acusan directamente ao director xeral de Asistencia Sanitaria do Sergas, Alfredo Silva, de "ningunearlos" e "desprezalos", e anuncian que emprenderán "as pertinentes accións legais para garantir o mesmo trato por parte da administración". 

De fondo, tamén, os pactos de melloras laborais que alcanzou a Xunta con outros médicos, pero non cos que traballan en urxencias.

Os coordinadores lembran que nin o acordo do 22 de abril —aplicable a Atención Primaria— nin o do 7 de maio —negociado con Atención Especializada— recollen ningunha mención aos médicos de urxencias hospitalarias. Este colectivo segue rexer por un acordo de 2007 que establece unha xornada obrigatoria máxima de até 190 horas, sen as melloras que os seus compañeiros doutras ramas lograron negociar recentemente. "Isto supón unha flagrante discriminación cara a este colectivo", sinalan os asinantes, que advirten de que recorrerán á vía xudicial se a situación non se corrixe.

A resposta do Sergas non se fixo esperar onte, tras o primeiro comunicado. O director xeral de Asistencia Sanitaria cualificou de "absolutamente falso" que se estea bloqueando a contratación, e defendeu que a medida busca garantir que os recursos do sistema público destínense con equidad a toda a poboación galega, especialmente en zonas de difícil cobertura. A Consellería tamén lembrou que os urgenciólogos xa recibiron melloras retributivas que supoñen unha media de 3.560 euros máis ao ano por profesional, e que actualmente hai 149 prazas máis de médicos de urxencias no Sergas que en 2024.

Os coordinadores, con todo, rebaten punto por punto a resposta do SERGAS nun novo comunicado remitido este martes. Así, sobre esas 149 prazas, precisan que son o resultado dun acordo alcanzado hai catro anos coa anterior dirección de Recursos Humanos e que foi deseñado colectivamente xunto con todos os xefes de urxencias para afrontar o déficit estrutural do sistema. "Aínda que tente vostede adscribir este fito", advirten a Silva, "nin estaba nin se lle esperaba".

A situación sobre o terreo é grave. O Complexo Hospitalario Universitario de Ourense (CHUO) funciona con apenas o 40% dos urgenciólogos que necesitaría para operar con normalidade, segundo denunciaron os coordinadores no seu primeiro comunicado do martes. 

A propia Xunta recoñeceu a gravidade do caso e anunciou que o consello de dirección do Sergas aprobará nos próximos días "medidas extraordinarias" para reforzar ese servizo, tal como xa facer anteriormente no Hospital da Mariña, en Lugo. Curiosamente, asinan os comunicados críticos os xefes de urxencias de todos os hospitais do SERGAS, salvo o de Ourense.

Pola súa banda, desde a organización cidadá #SOS Sanidade Pública apoiou hoxe as denuncias dos urgenciólogos e apuntou a unha "xestión nefasta" por parte da Xunta como causa do colapso, describindo os servizos de urxencias como un "sumidoiro" onde acaban os problemas estruturais do sistema sanitario galego. Desde o #BNG, a portavoz nacional Ana Pontón foi directa: "Ou que necesita este país non é perseguir aos que se poñen de baixa, é que haxa medios suficientes e aí ou PP non está nin se lle espera".

Pola súa banda, fontes do sindicato Ou'Mega recoñecen que, en principio, é potestade -e mesmo obrigación- do SERGAS coller as rendas e coordinar a distribución dos recursos humanos entre os diferentes hospitais, aínda que insisten en que a Xunta debe, ao mesmo tempo, garantir todos os dereitos dos médicos, incluídas as súas vacacións estivais.