A Consellería de Sanidade da Xunta de Galicia confirmou que o cidadán galego non presenta ningún síntoma da enfermidade, aínda que non transcendeu a súa identidade nin si viaxaba acompañado. O barco atópase actualmente ancorado fronte a Praia, a capital de Cabo Verde, á espera de instrucións das autoridades sanitarias internacionais.

O pasaxeiro galego forma parte dun grupo de 14 cidadáns españois que viaxan no MV Hondius —13 pasaxeiros e un membro da tripulación—, cinco dos cales residen en Cataluña. Xunto a eles viaxan persoas de 23 nacionalidades distintas, no que debía ser unha travesía de expedición por algúns das contornas máis remotas do planeta. O barco partiu o 20 de marzo do porto arxentino de Ushuaia con destino final ás Illas Canarias, con escalas na Antártida, as Malvinas, as Georgias do Sur, a illa de Santa Elena e Tristán de Acuña.

O cruceiro non é un navío turístico ao uso. Operado pola empresa neerlandesa Oceanwide Expeditions e especializado en viaxes a zonas polares e remotas, o MV Hondius ten capacidade para 170 pasaxeiros e 71 tripulantes, con trece guías especializados e un médico a bordo. Os seus prezos oscilan entre os 8.000 e os 21.000 euros por persoa, e a súa clientela habitual son viaxeiros de entre 45 e 65 anos con alto poder adquisitivo e interese pola natureza e a fotografía.

Unha cadea de mortes desde abril

A secuencia de traxedias a bordo comezou a principios de abril. O 11 dese mes faleceu un pasaxeiro cuxa causa de morte non puido determinar durante a viaxe; o seu corpo foi desembarcado o 24 de abril na illa de Santa Elena, acompañado pola súa esposa para a repatriación. Días despois, o 27 de abril, a naviera foi informada de que a muller enfermara durante o traxecto de regreso e falecera. O 4 de maio confirmouse nela a infección por unha variante de hantavirus. Ambos eran de nacionalidade neerlandesa.

Ese mesmo 27 de abril, un pasaxeiro de nacionalidade británica enfermou de forma grave a bordo e foi evacuado a Sudáfrica, onde permanece en estado crítico pero estable na Unidade de Coidados Intensivos dun hospital privado de Johannesburgo. O 2 de maio faleceu un terceiro pasaxeiro, de nacionalidade alemá, cuxa causa de morte aínda non foi establecida oficialmente. Actualmente, dous membros da tripulación —un británico e un neerlandés— presentan síntomas respiratorios agudos. En total, a #OMS contabiliza dous casos confirmados e cinco sospeitosos.

A Organización Mundial da Saúde recibiu a notificación formal da situación o sábado 2 de maio, a través do Punto Focal Nacional do Regulamento Sanitario Internacional do Reino Unido, que alertou sobre un brote de enfermidade respiratoria grave de causa inicialmente descoñecida. Ese mesmo día, as probas de laboratorio confirmaron a infección por hantavirus nun dos casos. A hipótese máis plausible da OMS apunta a que a infección se produciu fóra do cruceiro, posiblemente durante as excursións terrestres previas ao embarque en Arxentina.

España pide evacuar en Cabo Verde

 O Ministerio de Sanidade, en coordinación co Centro Europeo para a Prevención e Control de Enfermidades (ECDC) e a Comisión Europea, propuxo este martes que os pasaxeiros con síntomas e os seus contactos de alto risco sexan evacuados en Cabo Verde, descartando así, polo momento, unha escala en territorio español. 

O departamento dirixido por Mónica García sinalou que, de producir esas evacuacións, non existiría motivo clínico que xustificase unha parada nas Illas Canarias, a menos que xurdisen novos casos durante a navegación. As Canarias era o destino final do cruceiro.

A directora de prevención e preparación de epidemias e pandemias da OMS, Maria Van Kerkhove, confirmara horas antes que a organización traballa coas autoridades españolas para que o cruceiro sexa recibido en Canarias, onde se realizaría unha investigación epidemiolóxica exhaustiva, unha desinfección completa do barco e unha avaliación individualizada do risco de cada pasaxeiro. Cabo Verde, pola súa banda, xa denegou autorización para que os pasaxeiros desembarcasen no seu territorio, aínda que si permite ao buque permanecer ancorado nas súas augas mentres se resolve a situación. 

A experta asegura que a OMS considera que o risco para a saúde pública é "baixo". A epidemióloga engade que está en contacto coas autoridades españolas e que estas dixéronlle que darían a benvida ao buque, o que contradi comunicar por España. "Unha vez que esas dúas persoas infectadas sexan evacuadas o barco pode seguir o seu camiño", indicou.

Van Kerhvove lembra que o test das persoas en risco poden tardar varios días e que se están facendo análise en Sudáfrica. A directora sinala que están a trazar os contactos dos pasaxeiros e tamén controlando os contactos de todos os pasaxeiros e membros da tripulación que deixaron o cruceiro ao longo de singradura.  

A científica engade que a OMS sospeita que algún tipo de transmisión entre humanos tivo lugar a bordo entre xente, como un matrimonio, con contacto estreito. A hipótese principal agora mesmo é que algún pasaxeiro introduciu o virus durante algunha expedición en terra. 

Que é o hantavirus e por que preocupa

O hantavirus é unha infección de orixe zoonótico —é dicir, que pasa de animais a humanos— transmitida principalmente a través do contacto con feces, ouriños ou saliva de roedores infectados, ou con superficies contaminadas por estes. Os seres humanos inféctanse habitualmente ao inhalar partículas microscópicas do material excretado por ratas ou ratos. Non se coñecen casos de transmisión mediante picaduras de insectos nin animais domésticos.

O período de incubación varía considerablemente: pode ser de entre unha e oito semanas -algunhas fontes limítano a seis semanas- desde a exposición, aínda que a maioría dos casos maniféstanse entre unha e tres semanas. 

Os síntomas iniciais da síndrome pulmonar por hantavirus lembran a un cadro gripal: febre alta, dores musculares xeneralizados, calafríos, cefalea, náuseas, vómitos e, en ocasións, dor abdominal. Tras varios días, a enfermidade pode agravar cunha rápida insuficiencia respiratoria, acumulación de líquido nos pulmóns e, nos casos máis graves, shock cardiogénico. Segundo os CDC, cerca do 40% de quen desenvolven síntomas respiratorios poden falecer.

Non existe un tratamento antiviral específico contra o hantavirus. Os pacientes son hospitalizados, habitualmente en UCI, e reciben tratamento de soporte para manter a función pulmonar e cardiovascular. A detección temperá é determinante para o prognóstico. O que alarma especialmente ás autoridades no caso do MV Hondius é a concentración de casos nunha contorna pecha e o feito de que o barco partise do Cono Sur, rexión onde circula o virus de Ándelos, a única variante de hantavirus da que existe evidencia de transmisión de persoa a persoa, aínda que en contextos de exposición estreita e prolongada, como os brotes rexistrados en Arxentina (1996 e 2018) e Chile.

A Consellería de Sanidade galega, que xa está en contacto coas autoridades nacionais e internacionais, insistiu en que o risco de transmisión en España considérase "moi baixo", dado que os hantavirus presentes en Europa non se transmiten entre persoas e non detectouse ningún caso de infección en territorio español. O galego a bordo, asintomático, permanece baixo vixilancia sanitaria mentres se resolve o destino final do barco.