Estudantes de 2º de ESO deseñan drones para salvar vidas ante accidentes laborais

A sinistralidade laboral en traballos en altura segue sendo unha das grandes materias pendentes da seguridade no traballo en España. En 2024 rexistráronse máis de 27.000 caídas desde altura en xornada laboral, con 79 falecidos e preto do 20% de todos os accidentes graves do país. 

Para abordar ese problema desde a educación e a tecnoloxía, a Fundación Barrié e o centro tecnolóxico ITG puxeron en marcha a quinta edición da liga Maker Drone, unha competición escolar pioneira en España onde os participantes non só aprenden a construír e pilotar drones, senón que os programan para resolver un desafío con impacto social real.

Os protagonistas son preto de 180 alumnos de 2º de ESO procedentes de dezaoito centros educativos das catro provincias galegas. Desde novembro, estes mozos de entre 13 e 14 anos traballan en equipo para desenvolver un sistema dron que sexa capaz de executar tarefas de mantemento en contornas de altura perigosos para as persoas. A final da competición terá lugar o próximo 8 de maio no Coliseum da Coruña, un dos eventos de referencia do calendario educativo galego que nas súas catro edicións anteriores xa reuniu a máis de 4.000 asistentes.

A iniciativa arrincou este curso cunha novidade de peso no capítulo de premios. Por primeira vez na historia da liga, o equipo gañador recibirá como recoñecemento unha visita exclusiva ao Centro de Control Aéreo da Terminal de Santiago de Compostela, xestionado por ENAIRE, o organismo público responsable da navegación aérea en España. Os estudantes poderán coñecer de primeira man o funcionamento do sistema de xestión do tráfico aéreo e o papel dos profesionais e infraestruturas que garanten a seguridade no espazo aéreo. A organización non facilitou declaracións adicionais a este respecto.

PROGRAMA

Chegar á final non é sinxelo. O programa formativo da liga supón preto do 50% da puntuación total da competición e comprende 14 horas de traballo repartidas en tres bloques desde novembro. Na primeira sesión, de dúas horas, os participantes familiarizáronse cos compoñentes do dron, a normativa de seguridade e a montaxe básica, practicando co modelo Syma X5C. A continuación completaron seis horas de formación tecnolóxica en materias como materiais e fabricación, mecatrónica e sistemas de integración prototipo-dron, todas elas impartidas directamente nos seus propios centros educativos.

Agora os equipos atópanse na fase final do programa formativo: o adestramento en voo co dron F450, que lles permite perfeccionar as súas habilidades de pilotaxe de face á gran final. A organización facilita de forma gratuíta todos os recursos materiais necesarios para construír os sistemas, o que garante que os equipos participantes partan de condicións de igualdade independentemente do centro ao que pertenzan. Esta filosofía de acceso igualitario ao coñecemento tecnolóxico é un dos alicerces que a Fundación Barrié e o ITG destacan desde o inicio da iniciativa.

O impacto educativo da liga vai máis aló da aprendizaxe técnica. Na última edición, os preto de 180 estudantes de 2º de ESO participantes abordaron como reto o transporte urxente de medicamentos a zonas rurais ou de difícil acceso, demostrando que a tecnoloxía de drones pode aplicar a problemas sanitarios e de loxística moi presentes na realidade galega. 

Segundo datos da propia organización, tras participar na competición a porcentaxe de alumnos interesados en orientar o seu futuro cara a disciplinas STEM pasou do 48% ao 62%, un salto que evidencia o potencial deste tipo de iniciativas para espertar vocacións científicas e tecnolóxicas entre a mocidade.

18 CENTROS DAS CATRO PROVINCIAS

A representación territorial é un dos trazos máis destacados desta quinta edición. Participan seis centros da Coruña —entre eles o CPR San José de Cluny de Santiago de Compostela, o IES Fin do Camiño de Fisterra ou o IES Isaac Díaz Pardo de Sada—, seis de Pontevedra, tres de Lugo e tres de Ourense. Esta distribución garante que a competición chegue tanto a grandes núcleos urbanos como a municipios máis pequenos, en liña co obxectivo da Fundación Barrié de contribuír ao desenvolvemento social e educativo de Galicia desde unha perspectiva de alcance autonómico.

O xurado da final avaliará non só o rendemento en pista —onde gañará o equipo que complete o reto no menor tempo posible—, senón tamén outros catro premios especiais: ao mellor deseño, á solución máis disruptiva, á destreza en voo e á mellor presentación. Esta estrutura de avaliación multi-criterio busca recoñecer a diversidade de talentos e enfoques que os equipos desenvolveron ao longo de meses de traballo. A organización non informou sobre a composición definitiva do xurado para esta edición.

O contexto no que se enmarca este reto é preocupante: os accidentes laborais mortais en España alcanzaron en 2024 unha cifra de 796, dos cales 646 producíronse durante a xornada de traballo, o que supón un aumento do 10% respecto ao ano anterior segundo datos do Ministerio de Traballo. 

Nese escenario, a aposta por involucrar aos mozos na procura de solucións tecnolóxicas preventivas cobra un significado que transcende o educativo para penetrar no terreo da responsabilidade colectiva. A liga Maker Drone leva cinco edicións demostrando que a educación STEM e a conciencia social non teñen por que ir por camiños separados.