A historia esquecida da ourensá Rafaela Rodríguez Placer, a primeira educadora inclusiva moderna

Inventora, docente, feminista, escritora...a figura de Rafaela Rodríguez Placer (16 de febreiro 1868, San Eusebio dá Peroxa, Coles) non ten a consideración nos libros de historia que merecería polos seus méritos. 

O seu labor coas persoas cegas, proporcinándoles unha educación e pondo en práctica métodos novos para a época, foi o primeiro paso para a integración dos invidentes dentro da sociedade, algo que máis tarde cristalizaría coa fundación da Organización Nacional de Cegos Españois (ONCE).

O de Rafaela Rodríguez Placer é un deses nomes ilustres silenciados pola historia. Quen sabe si por ser muller, ou galega, ou polas dúas cousas, pero a súa figura non é das máis reivindicadas nos libros de historia, cando tería todo o dereito do mundo a ser estudada e homenaxeada.

A historia de Rafaela foi recollida pola investigadora Rosa Cid Galante, á fronte do blog ‘Historia dás nosas mulleres ourensás’, onde fai un exercicio de recoñecemento e memoria de todas esas ourensás ilustres que, por un motivo ou outro, non contan coa admiración merecida e que, seguramente de ser homes, hoxe gozarían de moita máis fama e gloria.  

Rafaela naceu a mediados do S.XIX en San Eusebio dá Peroxa, en Coles, e destacou desde moi pequena, logrando ser a primeira muller matriculada no Instituto Provincial de Ourense no curso 1880-1881, con só 12 anos de idade. O seu expediente intachable foi merecedor de premios en retórica e escritura, así como en Historia Universal. Chegou a estudar a carreira de Farmacia, pero cos seus títulos de Bacharelato, Institutriz e Mestra de Ensino Superior foi onde realmente destacou co seu labor no Colexio Nacional de Cegos.

Seguindo os ‘Métodos e procedementos para o ensino dos cegos’, Rafaela formou a decenas de persoas cegas con compaixón e dedicación infinitas, no que podemos considerar como o xerme da Organización Nacional de Cegos Españois (ONCE), fundada en decembro de 1938. O seu labor coas persoas invidentes, buscando sempre o compromiso da sociedade, fíxoa merecedora da Orde Civil de Beneficencia en 1942 e a Medalla de Ouro ao Traballo, catorce anos antes da súa morte, o 21 de febreiro de 1956, en Madrid. 

DOCENTE, INVENTORA, FEMINISTA… 

O seu defensa dos cegos como persoas independentes e capaces chegou até revistas, diarios e congresos internacionais, onde se recolleron os métodos novos que utilizou para instruír e adaptar o ensino a esta discapacidade. Segundo recolle Cid Galante, “creou métodos adaptados ás persoas cegas, mellorou procedementos, compuxo matices para a confección de mapas en relevo, ideou un aparello para o debuxo xeométrico, un metro con anotacións en puntos…”. Foi considerada por moitos como “nai dos cegos”. 

Pero Rafaela non tiña predilección unicamente polo avance das persoas cegas, senón que defendeu sempre o ensino ás mulleres, por entón apartadas en moitos ámbitos. A súa esperanza era que a ilustración “dignificase” ás mulleres, o que a levou a un agre enfrontamento con Modesto  Fernández nas  páxinas de La Voz de Galicia, onde Fernández consideraba que o lugar da muller era no fogar coas tarefas domésticas. 
 

Foi o labor de Rafaela e de moitas persoas que, como ela, axudou a abrir a senda para que as persoas con minusvalías físicas tivesen igualdade de oportunidades e unha educación adaptada e especializada, con métodos acordes ás necesidades de cada estudante e outorgándolles independencia na súa vida diaria. Persoas como Rafaela Rodríguez Placer que, sen aparecer en todos os libros de historia, cambiou para sempre a historia de moitas persoas.