Senén Barro: "O país que consiga unha IA xeneral terá unha vantaxe militar e estratéxica enorme sobre o mundo"

-'Poden pensar as máquinas?' lembra a un título de ciencia ficción como é 'Soñan os androides con ovellas eléctricas?'.

En realidade o que fago é reproducir unha pregunta formulada por Alan Touring, precursor da intelixencia artificial e das ciencias da computación en xeral. Touring sinalou que se unha máquina era capaz de enganar a un ser humano facer pasar por outro ser humano, a esa máquina habería que atribuírlle a capacidade de pensar. É por iso que recuperei esa pregunta como título para este libro tentando darlle unha resposta ao lector.

-Dentro dos diferentes pasos para escribir este libro, cal foi o máis difícil de dar para materializalo?

O obstáculo, aínda que poida parecer mundano, era o tempo. Escribir un bo libro necesita do seu tempo, e espero habelo feito ben. Ademais aínda que a miña profesión está ligada ao contido deste título, normalmente non me dedico a escribir libros, aínda que si escribín outros. Con todo, a falta de tempo era o principal elemento en contra, así pois, o feito de que o editor Quique Alvarellos fixéseme unha proposta para escribir este libro foi a escusa perfecta para porme en marcha. É por iso que aceptar a proposta obrigoume a tomarme o tempo necesario para redactar o texto que realmente eu quería escribir. Digo isto porque hai quen cre que é máis fácil escribir para un público xeral que para un público especializado. Si es un especialista nun campo é máis fácil escribir para especialistas que para o público xeral. Se queres chegar a un público máis xeral requírese un esforzo a maiores para atopar as palabras precisas que non compliquen a lectura. Foi un reto pero estou contento co resultado.

-Nunha das súas intervencións falaba da “delegación cognitiva”, deixar que as máquinas resolvan determinados procesos que antes resolviamos pensando. Na mesma intervención sinalaba que se isto continúa así, pódense eliminar parte das competencias cognitivas do ser humano. É isto o que quere dicir?

Si, é o que quero dicir pero non de forma determinista. Creo que pode chegar ese momento, teño esa preocupación, aínda que non estou seguro diso. Están a realizarse estudos sobre este aspecto, é dicir, en que forma as novas tecnoloxías (redes sociais, IA, etc.) poden afectar as persoas máis novas que están en formación. Hoxe en día, cunha IA con capacidades crecentes e equivalentes en varios sentidos ás nosas -que cultivamos e coidamos desde a nosa infancia- é posible que a xente en proceso de formación non adquira de forma suficiente capacidades como a comprensión lectora, procesos de abstacción, saber sintentizar unha idea ou ter pensamento crítico. É moi fácil que as máquinas fagan cantas máis cousas mellor porque algunhas tarefas que requiren aprendizaxe son sacrificadas. Delegar nas máquinas está ben a condición de que non mingüe o que vai condicionar a túa vida persoal e profesional. 

-Profesións como a de xornalista estarían en perigo co uso da IA?

Todas as profesións vanse a ir transformando de forma significativa coa IA, o xornalismo será unha delas, ou mesmo a programación informática. En dous anos é probable que a maior parte do novo código que se escriba estea realizado polas máquinas. Os humanos poderán axustar ou supervisar, pero o que é a codificación do programa maioritariamente estará feita por máquinas. O xornalismo podería formar parte da industria da cultura ou creatividade, pois toda esa gran industria cultural hai cinco anos considerábase a salvo da automatización do traballo. A percepción era que esa automatización puidese ir encamiñada ao cálculo ou automatización de datos, por exemplo. Con todo, as industrias máis creativas son as que recibiron un impacto maior da IA. Isto débese a que os modelos de linguaxe cambiaron por completo as perspectivas de automatización por iso, aquilo que parecía fóra das capacidades dunha máquina agora esta poida realizalo. 

 Delegar nas máquinas está ben a condición de que non mingüe o que vai condicionar a túa vida persoal e profesional
 

-Estariamos a falar dun impacto global no sentido de afectar a case todas as profesións.

Si, poderanse perder postos de traballo, pero por outra banda, hai ámbitos nos que se observa unha menor contratación de xente sen experiencia, menos “novatos”. Isto explícase porque a xente con experiencia tivo que aprender a usar IA co que aumenta o seu valor laboral. A falta de experiencia no dominio dun sector fai que as empresas non contraten xente que non coñece o funcionamento dese sector. Iso explica a redución de contratos nalgúns ámbitos.

-As empresas terán que repensar a súa cultura laboral para obter máis beneficios neste novo escenario.

Existen catro niveis de adopción da IA e o valor das empresas aumenta a medida que se sobe dentro deses catro niveis. O primeiro nivel é o da substitución, un computador é capaz de contestar chamadas ou atender ao cliente de forma case natural, aí temos un aforro de gasto a curto prazo. O segundo nivel está en ser capaz de colocar a IA complementando as capacidades humanas, os profesionais da radioloxía poden aumentar a súa capacidade de análise pero teñen máis tarefas que informar sobre imaxes médicas, con todo, aumenta a calidade do traballo. O terceiro nivel é que ao posuír máquinas capaces de mellorar o rendemento, pódese repensar ou reorganizar departamentos enteiros nunha empresa para afrontar tarefas que non se realizaron até ese momento. O cuarto nivel é a innovación, abordar a creación de produtos que até ese momento non se estaban materializando pero coa IA pódense levar adiante. Resumindo, se se pode, deberíase avanzar nos niveis de IA que teñan máis valor engadido para unha empresa e o que menos valor engadido posúe é o de substitución dunha persoa por unha máquina. 

 As industrias máis creativas son as que recibiron un impacto maior da IA. Isto débese a que os modelos de linguaxe cambiaron por completo as perspectivas de automatización

-Indo a un aspecto máis económico, coa IA pode suceder o mesmo que a crise do 'punto com' a principios deste século?

No caso do 'punto com' houbo unha burbulla que estalou. Agora non creo que suceda o mesmo, pero pode suceder que non se cumpran as expectativas detrás de todo o investimento realizado no prazo previsto e na magnitude que se estima. En 2026 só catro empresas, AlphaBet, Meta, Amazon e Microsoft (catro empresas da EE.UU) van investir en capital asociado á IA uns 650.000 millóns de dólares, as catro xuntas. Iso serían oito veces o que investirá España este ano en todas as etapas de educación pública. É sostible ese nivel de investimento? Creo que non. Eu véxoo como un investimento preventivo, para non quedar atrás, mesmo para gañar a partida. É dicir, a compañía que logre un avance moi significativo sobre a IA existente, pode sacar do mercado ás súas competidoras. É máis, si en dous ou tres anos non se ve retorno de todo este investimento realizado en IA, os socios investidores, a dirección das empresas e a presión da sociedade vai ser tal que o ritmo actual de desenvolvemento vai decrecer. 

-Dous ou tres anos é un período moi curto.

É curto pero é que se non o é tampouco é sostible. Que ocorrerá dentro de dous anos, falaremos dun investimento de máis dun billón de dólares só destas catro empresas? Iso non se pode soster, as empresas non son propiedade dunha persoa que caprichosamente decide tirar o diñeiro. Non é así, as empresas teñen socios, están en bolsa e pode haber penalizacións de mercado polo feito de non existir retornos esperados. Unha empresa como OpenIA debe ter un valor no mercado próximo ao billón de dólares, unha empresa que naceu fai nada e que en principio non ten beneficios, segue realizando un nivel de investimento moitísimo máis grande que o nivel de ingresos. Personalmete vexo todo isto como unha fuxida cara a adiante para acabar sendo o líder.

-Cal é o interese detrás do desenvolvemento de toda esta IA e quen a vai a controlar?

A IA que temos a día de hoxe, dependendo dos usos, ten un valor estratéxico enorme. EEUU está a usala para a guerra, a min non é algo que me agrade pero a eles si. Iso estalles dando unha capacidade bélica moi importante tanto para mellorar a eficiencia do arsenal que posúen como mellorar a planificación de accións bélicas. Por outra banda, as empresas poden ser máis competitivas sobre todo no ámbito tecnolóxico. A IA actual é un elemento competitivo pero a IA que desexan as compañías líderes é unha capaz de ter a versatilidade dun ser humano, é unha IA xeneral. Si unha delas consegue ter dita IA terá o elemento crave para dominar aos seus competidores e, se me apuras, dominar o mundo. Pensemos nos países, este tamén é o desexo de China e EE.UU e o que consiga unha IA xeneral terá unha vantaxe política, estratéxica e militar enorme sobre o resto do mundo. Esta é a gran ambición que move a carreira entre estes dous países e as empresas que, ao final, son as que están a mover o desenvolvemento da IA. Onde estaba a investigación de fronteira hai algúns anos? Nas universidades, pero hoxe en día a investigación de vangarda non está aí porque non temos os recursos financeiros das grandes empresas. 

Si en dous ou tres anos non se ve retorno de todo este investimento realizado en IA, os socios investidores, a dirección das empresas e a presión da sociedade vai ser tal que o ritmo actual de desenvolvemento vai decrecer
 

-A IA puiden supor un perigo para a existencia humana ou é moita ciencia ficción?

Por agora si é ciencia ficción, de momento non temos á vista ningún tipo de perigo nese sentido, se seica consideramos que exista unha IA con intencións propias de someternos, pero non existe. Si poden existir riscos sempre que permitamos á IA ser máis autónoma, se a conectamos a bases de datos, a Internet e dámoslle capacidade para tomar decisións arriscadas. O que si se pode delegar na IA é a análise de toda a información que se recompila a través de sistemas electrónicos, iso non pode facelo un único ser humano pero si puiden facelo unha IA preparada para iso. Non se pode pór recursos dos que che podes arrepentir en mans dunha máquina, non se poden delegar responsabilidades humanas nunha máquina.

-Como pode a IA beneficiar a linguas minorizadas como o galego?

Na medida que as máquinas nos demostraron altas capacidades de ver, ouvir, ler e escribir, si somos capaces de que esas linguas minorizadas teñan presenza nese mundo de máquinas, que cada vez é máis un mundo humano porque dependemos cada vez máis do mundo dixital. Se dentro dese mundo dixital as linguas minorizadas non están presentes, cada vez estarán máis afastadas das nosas vidas, das entidades educativas, culturais e profesionais. É unha cuestión de necesidade que as linguas estean no mundo dixital, pero polas aí significa darlles un novo valor porque estás preto de calquera outra lingua do mundo. Hoxe en día é posible usar aplicacións de IA para obter traducións en tempo real dun idioma a outro.