Filtración apunta que á Mina de Doade e outras dez minas concedéronlle carácter estratéxico saltar as normas

Unha investigación do medio alemán Table.Briefings, apoiada por un comunicado conxunto de varias organizacións ecoloxistas portuguesas, revela que varios proxectos mineiros na Península Ibérica —entre eles o xacemento de litio de Doade, en Beariz— foron incorporados á lista de Proxectos Estratéxicos da Unión Europea despois de que unha avaliación técnica inicial non lles deu o visto e prace, o que reabre o debate sobre a a legalidade da decisión. 

A partir de documentos internos confidenciais da Comisión Europea filtrados agora, despréndese que  once proxectos ausentes nun borrador datado o 20 de febreiro de 2025 apareceron na lista final presentada o 7 de marzo do mesmo ano. O problema é que, en aparencia, non recibiron o aval dos expertos externos na avaliación técnica previa.

Ecoloxistas en Acción indica a Galiciapress  que este colectivo solicitara estes documentos como parte do seu preito contra a declaración favorable a Mina Doade, pero que até agora a Comisión negouse a publicalos. Segundo a filtración de hoxe, eses documentos aparentemente non existen.

A inclusión irregular destes 11 proxectos a última hora tería lugar tras as consultas celebradas entre a Comisión Europea e os Estados membros no seo do Consello Europeo de Materias Primas Críticas. 

Entre os proxectos engadidos a posteriori figuran varios vinculados á minería e o procesamiento de materias primas en Portugal e España. Un comunicado conxunto das organizacións MiningWatch Portugal e Unidos em Defesa de Covas do Barroso, difundido este venres, alertou de que o proceso "revela fortes indicios de irregularidades graves" cometidas pola Comisión na implementación da súa estratexia para as materias primas críticas.

A Comisión Europea ha vindo rexeitando reiteradamente as solicitudes de acceso aos informes técnicos e documentos de avaliación interna presentadas por diversas ONG e individuos ao amparo do regulamento europeo de acceso a documentos e do Convenio de Aarhus, invocando razóns de seguridade pública e protección de intereses económicos e comerciais.

Este é un dos argumentos que enarborou Ecoloxistas en Acción este febreiro cando anunciou que levaría a declaración ante o Tribunal Xeral da Unión Europea (TJUE).

O xacemento de litio de Doade, no municipio de Beariz (Ourense), é un dos proxectos españois que quedou encadrado na primeira convocatoria de proxectos estratéxicos do REMPC. O proxecto, promovido pola filial do grupo Samca Mina Doade, prevé a extracción e procesamiento de litio e postúlase como un dos futuros alicerces da subministración europea de litio para a industria da electromovilidad. Galiciapress solicitou o punto de vista da Mina de Doade para dar o seu punto de vista, sen recibir resposta por agora.

O evaluador é tamén socio a través da Xunta?

Entre os promotores está indirectamente a Xunta de Galicia a través da empresa público-privada Recursos de Galicia (RDG), que comprou o 10% da sociedade promotora Mina Doade a Samca. 

Na súa denuncia, Ecoloxistas en Acción argumentou que podería existir "conflito de intereses" por parte dun experto que participou na selección dos proxectos estratéxicos, dado que Carlos Martínez Torres é o actual  é o actual director de minería de Recursos de Galicia (RDG), a empresa público-privada que impulsa a Xunta e que investiu na Mina de Doade. 

A obtención do estatuto de Proxecto Estratéxico ao amparo do REMPC, que implica? Os ecoloxistas temen que facilite a aceleración dos procedementos administrativos. É dicir, entre outras vantaxes, que supoña máis velocidade e menos trámites ambientais,  algo clave para estes proxectos que adoitan levantar moita oposición entre veciños e ecoloxistas. 

Isto é algo que a Comisión Europea rebate, argumentando que non ten ningún impacto no procedemento ambiental, nin será menos estrito nin máis veloz.

En todo caso, a revelación de que once proxectos poderían ser incorporados por presión política —e non por méritos técnicos— reabre  o debate sobre a lexitimidade da nova estratexia da Unión Europea de darlle preferencia a certas explotacións que considera estratéxicas fronte ás proteccións medioambientais. 

As once explotacións beneficiadas serían as seguintes:

1. Romano Mine — Portugal
   • Mineral: Litio
   • Empresa: Lusorecursos
2. Lift One — Portugal
   • Mineral: Litio
   • Empresa: Lifthium Energy
3. Barroso Lithium Project — Portugal
   • Mineral: Litio
   • Empresa: Savannah Lithium
4. Mina Doade Project — España
   • Mineral: Litio
   • Empresa: Recursos Minerais de Galicia
5. As Navas — España
   • Mineral: Litio
   • Empresa: Lithium Iberia
6. Polymetallic Refinery Project — España
   • Mineral principal: Cobre
   • Empresa: Cobre as Cruces
7. European Sustainable Graphite — Alemaña
   • Mineral: Grafito
   • Empresa: NGC Battery Materials
8. GALLICAM — Francia
   • Materiais: Níquel (Nin), Cobalto (Co), Litio (Li), Grafito, Manganeso (Mn), Cobre (Cu)
   • Empresa: Sibanye-Stillwater Sandouville
9. Hydrometallurgy — Francia
   • Materiais: Litio (Li), Cobalto (Co), Níquel (Nin), Manganeso (Mn), Grafito
   • Empresa: Orano Batteries
10. LIFE22-ENV-IT-INSPIREE — Italia
    • Materiais: Grafito
    • Empresa: Itelyum Regeneration
11. SALROM Baia de Fier — Romanía
    • Materiais: Terras raras
    • Empresa: ISocietatea Națională a Sării

Que impacto tería a mina de Doade?

 Os grupos ecoloxistas galegos levan anos sinalando riscos para os recursos hídricos do Sil e o Miño e afeccións sobre a biodiversidade da Ribeira Sacra —territorio aspirante á declaración Patrimonio da Humanidade pola Unesco.

Pola súa banda, os seus promotores estiman a creación de varios centenares de empregos directos e indirectos nunha comarca cunha taxa de despoboamento das máis acusadas da comunidade. A empresa argumentou en repetidas ocasións que o proxecto ten unha dimensión estratéxica innegable para a soberanía industrial europea, xa que o litio é un mineral esencial para a fabricación de baterías de vehículos eléctricos e para o almacenamento enerxético, dous vectores calves da transición verde que promove a UE.  

Fontes de Ecoloxistas en Acción confirmaron a Galiciapress  que o preito interposto pola organización contra a declaración de Doade como Proxecto Estratéxico segue o seu curso ante os tribunais e que as revelacións sobre o proceso de selección reforzan, ao seu xuízo, os argumentos esgrimidos na demanda. 

A nivel Galicia, Doade atópase actualmente en fase de avaliación de impacto ambiental, pendente de resolución por parte de Xunta. Os promotores responderon no pasado ás críticas ecoloxistas subliñando que o proxecto cumpre cos estándar técnicos e ambientais esixidos pola normativa europea e española, que os estudos hidrológicos encargados descartan afeccións significativas sobre os acuíferos e canles próximas, e que o deseño do plan de restauración garante a recuperación da contorna unha vez concluída a vida útil da mina.  

O feito de que a Comisión Europea negouse a publicar os informes técnicos externos que sustentarían as garantías ambientais dos proxectos seleccionados -ou que estes simplemente non existisen- alimenta a desconfianza entre as comunidades afectadas e as organizacións ecoloxistas.  

 Desde MiningWatch Portugal, o seu cofundador Nik Völker sinalou que unha acumulación de procesos opacos, informes técnicos nunca publicados e denegacións sistemáticas do acceso á información ambiental configuran un modelo de gobernanza "marcado pola opacidade" ao redor dos proxectos mineiros da Península Ibérica. 

A Comisión Europea mantén que todos os proxectos seleccionados foron avaliados conforme aos criterios establecidos no artigo 6 do REMPC e que o proceso se axustou aos pasos legalmente previstos. 

A #ONG ClientEarth, que xa presentou unha demanda ante o Tribunal Xeral da Unión Europea en relación coa mina portuguesa de Barroso, tamén elevou unha queixa ao Defensor do Pobo Europeo en xullo de 2025 polas negativas a facilitar documentación, e en setembro do mesmo ano emprendeu unha acción xudicial ante o Tribunal de Xustiza da UE. 

As frontes xudiciais que están a levantar ao fío da declaración de estratéxicos diso proxectos mineiros son, por tanto, múltiples.