Monte Neme rebenta por segunda vez: Ecoloxistas en Acción prepara unha denuncia contra a Xunta

O Monte Neme volveu crebar de madrugada por segunda vez en case doce anos. Unha das balsas do antigo complexo mineiro, situado entre Malpica e Carballou, rebentou tras semanas de intensas precipitacións na Costa da Morte. Segundo as primeiras investigacións do 112 Galicia e técnicos municipais, o colapso orixinouse nunha galería das antigas explotacións, o que provocou o baleirado parcial da balsa máis pequena, facendo que o nivel da auga descendese tres metros en apenas unhas horas. A primeira consecuencia foi o arrastre de materiais como pedras, lodo e madeiras ademais das augas embalsadas que conteñen metais pesados, elementos cunha gran carga contaminante dada a súa composición química.

O torrente, cargado de sedimentos minerais e vexetación, descendeu con forza pola ladeira até colapsar por completo a estrada que une Leiloio con Aviño. Os veciños de Aviño, que amenceron sen rastro de asfalto a escasos metros das súas vivendas, describen o impacto visual como "desolador". E aínda que non se rexistraron vítimas persoais, o lodo alcanzou pistas forestais e chegou até os areais de Razo (Carballo) e Riás (Malpica), obrigando a activar a vixilancia medioambiental urxente ante a presenza de metais pesados. Isto podería supor un envorco moi negativo para o marisqueo e pesca da zona, así como para as áreas agrícolas afectadas.

Desde Ecoloxistas en Acción Galiza, Cristóbal López e Joam Evans, membros do colectivo, xa advertiran reiteradamente sobre a fraxilidade dos depósitos embalsados no monte Neme. “Un temporal, unha dana ou un terremoto podería ser o detonante dun feito como o que ocorreu” debido á cantidade de auga almacenada e a débil estrutura que a contiña. Para os ecoloxistas, este novo colapso non é un accidente natural provocado polas intensas choivas, senón o resultado de "décadas de desidia administrativa". 

Denuncian que, a pesar do anuncio da Xunta en maio de 2025 sobre o inicio das obras de restauración, cun investimento previsto de 1,6 millóns de euros, as máquinas apenas comezaran a traballar antes de que as borrascas deste inverno atrasasen de novo os plans. Ecoloxistas en Acción presentarán ante os xulgados de Carballo unha denuncia contra o director xeral  de Planificación Enerxética e Minas, Pablo Fernández Vila, por delito ambiental. 

2014-2026: Unha comparativa da neglixencia

O feito de seu nos retrotrae ao sucedido o 10 de febreiro de 2014. Naquel entón, o colapso dunha balsa liberou 24.000 metros cúbicos de auga e lodos tóxicos que arrasaron a contorna de Aviño e chegaron ao mar. Aquela vertedura foi unha "avalancha tóxica" de sílice e restos minerais que illou núcleos de poboación durante horas e causou danos materiais valorados en máis de 140.000 euros.

A diferenza de 2014, o colapso de 2026 afectou á balsa menor, pero o risco dun efecto dominou sobre a balsa grande —que contén o maior volume de augas contaminadas— mantén en alerta ás autoridades. Mentres que en 2014 a Xunta tentou responsabilizar á empresa concesionaria Leitosa S.A.#U. (hoxe liquidada), en 2026 a responsabilidade recae directamente sobre a administración autonómica. 

Tras a caducidade dos dereitos mineiros, a Xunta de Galicia asumiu a xestión subsidiaria do enclave, investindo desde 2014 apenas 250.000 euros en seguridade antes de licitar a restauración definitiva en 2025.

O legado tóxico de Leitosa: Da mina ao 'meme' mortal

A historia recente de Monte Neme está ligada á empresa valenciana Leitosa S.A.#U., que abandonou a explotación á súa sorte tras entrar en concurso de acredores en 2012. Leitosa S.A.#U., era propiedade do grupo SEDESA Concesións, empresa tamén liquidada nos tribunais en 2018. En SEDESA Concesións participaba a familia Cotino, a mesma á que pertencía o empresario e político Juan Cotino, quen foi investigado nunha peza separada da trama Gürtel e arquivada tras o seu falecemento en 2020.
 

O complexo mineiro de Monte Neme foi un enclave estratéxico para a extracción de wolframio e estaño —materiais cobizados mesmo polo réxime nazi— durante o século XX. Despois do seu peche e converteu nun cemiterio industrial de vertedoiros sen control e de augas acedas.

Nos últimos anos, a toxicidade das súas augas quedou “opacada” polo atractivo visual das balsas: o ton azul turquesa da auga. Esta cor, lonxe de ser natural, é o resultado dunha perigosa concentración de metais pesados como wolframio, chumbo, arsénico e aluminio. O lugar converteuse nun 'meme' de Instagram, atraendo a turistas que, ignorando os carteis de prohibición, bañábanse nas súas augas tóxicas. As consecuencias para quen o fixeron foron inmediatas: ingresos hospitalarios con severas irritacións cutáneas, erupciones e problemas graves no aparello dixestivo pola inxestión accidental de sedimentos químicos.

Situación actual e últimas horas

A esta hora, o dispositivo de emerxencia coordinado polo 112 Galicia permanece na zona. A conselleira de Economía e Industria, María Jesús Lorenzana, e o subdelegado do Goberno, Xullo Abalde, desprazáronse ao lugar, onde atribuíron a rotura á saturación polas choivas extremas deste xaneiro. 

No entanto, a indignación veciñal crece; os residentes de Carballo e Malpica esixen que os 1,6 millóns de euros orzados para a restauración iniciada pola Xunta execútense de forma inmediata unha vez remita o temporal, para evitar que o Monte Neme colapse definitivamente sobre as súas parroquias. Polo momento, o acceso ao monte está prohibido e a estrada Leiloio-Aviño permanece cortada mentres a maquinaria pesada tenta retirar as toneladas de sedimentos que aínda cobren o asfalto.