Neves Corte rescata a Christine de Pizan en 'A gardiá da rosa': "Hoxe hai mulleres peor que na Idade Media"

Vés de presentar a novela en Vigo. Que tal foi a experiencia? 

Xenial! A verdade é que a xente foi súper cariñosa e todos tan hospitalarios, todo tan ben organizado...encantada da vida. E logo este tempo fenomenal que tedes e esta cidade tan bonita, gozándoa na medida do que se pode co tempo que hai.

E nese contacto cos lectores, que resposta estás a recibir con esta primeira novela?

Moi boa. O libro está moi recente, está moi calentito porque saíu o 19 de febreiro e a xente estase agora terminando de ler a novela, pero estou a recibir unha resposta que me está fascinando. Mensaxes moi cariñosas, dicindo que foi unha lectura moi inmersiva na Idade Media, que lles gustou moito a historia, que lles atrapou. Cando chéganche eses recoñecementos, pois dis: "Mereceu a pena todo o traballo e tantos anos de escritura". É moi bonito, como un soño, a verdade.

En ‘A gardiá da rosa’ remontámonos até a Idade Media, un período que moitos poden considerar bárbaro en moitos sentidos, pero ti descóbresnos a un personaxe que estaba moitos séculos por diante do seu tempo.

Si, e iso é o fascinante desta muller, que se adiantou á súa época. Sempre digo que é unha innovadora ou unha revolucionaria porque as ideas que mantivo eran ideas xa mantidas, pero séculos despois por outras mulleres e por outros homes en defensa da muller, dos seus dereitos e da dignidade feminina. Que en plena Idade Media, Baixa Idade Media xa, moi cerquita do humanismo, fose unha adiantada total, unha muller nas súas circunstancias que escribise, que se metese no mundo de homes e que defendese á muller, era algo incrible.

Sería xusto dicir que Christine de Pizan foi a que abriu o camiño para que chegásedes as demais? Ou esa é unha responsabilidade compartida?

Creo que é que foi a primeira porque foi a que iniciou un movemento que se chamou "a querela das mulleres" ou "a querela da rosa". Ela foi a primeira, porque logo houbo moitos despois, homes e mulleres, que defenderon a mesma idea. Pero en que consistiu a querela? Pois precisamente en rebater as ideas tan asentadas ao longo dos séculos, de toda a historia, da inferioridade feminina, tanto natural, como biolóxica, como moral. Entón considerábase á muller como un ser de segunda orde, cunha moral distinta á do home, o valor da alma da muller mesmo se dicía que tiña menos valor, cuestionábase todo, até espiritualmente.

E fronte a iso álzase Christine de Pizan, co cal inicia unha querela, unha loita, en defensa non tanto dos dereitos, que tamén, pero, sobre todo, da dignidade feminina, que é a base de todo. É dicir: primeiro considéreme vostede como persoa e non como algo de segunda orde e logo xa falamos de igualdade e de dereitos, pero primeiro como persoa. Iso é o que empezou ela, esa loita.

ANOS DE DOCUMENTACIÓN

Todo arrinca con ‘O romance da rosa’, un poema medieval escrito moitos séculos antes e que serve como reverso ás ideas de Christine. Como chegan até ti este poema e esta figura tan descoñecida para moitos? 

Chegoume primeiro a figura de Christine. Eu descubrina un pouco por azar porque eu non a coñecía, como nos pasa a case todos neste país. En Francia, por exemplo é un personaxe moi famoso, considerada como unha das mulleres máis eminentes de toda a historia francesa, pero aquí era unha descoñecida. Cando a coñecín, por pura casualidade lendo cousas de mulleres, saíume o seu nome e lina. Cando o lin puiden ver o debate literario no que entrou contra este libro, 'O romance da rosa', que era un libro que se escribiu un século antes da época de Christine, pero era como o bestseller da época. 

Este libro expandiuse e era un insulto contra a muller. Esa temática que viña facendo desde hai séculos de que a muller é inferior, que cosifica á muller dicindo non ten ningún valor, que ten todos os vicios, é a que ten o pecado orixinal, a que enganou a Adán...todo o malo era concentrado na muller. Christine ao ler este libro que estaba na fala da xente quedou impactada e quixo rebater as súas ideas. Entón entrou nunha polémica con todos os escritores da época que defendían ese libro, que dicían que o seu escritor era eminente, ilustre, que o seu libro dicía marabillas. Ela o que dixo que de marabillas nada, que era un insulto contra todo o xénero feminino.

E atreveuse a facelo en plena Idade Media, co cal foi unha revolución.

Nese proceso de construción dos ambientes, os escenarios e demais que tanto tempo che levou, como foi o traballo de documentación para empaparche dese París do século XV?

Foi un traballo moi longo e lento. Eu dedícome ao dereito e hai que contar con iso, que teño pouco tempo e é o meu tempo libre o que dedico á novela e á documentación. Tireime como cinco anos simplemente lendo, e lendo, e lendo da Idade Media. Ata que non tiven na cabeza a idea do París medieval non me puxen a escribir a novela. Primeiro tiña que saber como vivían, como comían, que sentían, que carácter tiñan na Idade Media, porque todo iso logo reflíctese na novela. E como era o París medieval, como estaban as pontes, cheos de casa, cheos de mercados, incluso o cemiterio dos Santos Inocentes que salgue tanto na novela era como unha especie de mercado alí, non un cemiterio na idea que temos hoxe en día. Había até prostitución dentro do cemiterio. O que quero dicir é que ata que non tes unha idea de como era ese París ti non podes escribir, non podes mover aos teus personaxes nun sitio que descoñeces. Iso só puiden facelo ao longo dos anos, lendo moito.

Tampouco as igrexas e catedrais tiñan a mesma función que imaxinamos hoxe. Funcionaban como hospicios en moitos casos. Que outras cousas descubriches nese proceso que che sorprendesen?

Pois todo. Por exemplo, eu fun moitas veces a París e hei visto que enfronte de Notre Dáme hai un hospital, que é o Hôtel-Dieu. Cando descubrín que ese Hôtel-Dieu existía na Idade Media e no mesmo sitio enfronte de Notre Dáme, púxenme a indagar e entón empezas a atopar cousas marabillosas, libros antigos que che falan de como aí acababan os peregrinos, como coidaban aos enfermos, era o hospital medieval. Entón fas descubrimentos importantes pois a través de ir tirando moito de biblioteca e dásche conta de cousas como que por exemplo, no Notre Dáme que estiven tantas veces, dásche conta que era un Notre Dáme moi diferente porque a fachada era policromada, estaba todo pintado de cores. Accedíase a Notre Dáme por unha escalinata porque París entón estaba a un nivel máis baixo. Hoxe en día ti pasas e é todo plano, non hai ningunha escaleira, pero o meu protagonista síntaseme con todos os esmoleiros de París aí, na escaleira de Notre Dáme. O que o lea pode dicir: "Pois eu fun a Notre Dáme e non hai escaleira". Non, pero é que na Idade Media si a había. Todo iso é un descubrimento de cousas que ves e coas que vas descubrindo un París distinto.

"SE CHRTISTINE DE PIZAN LEVANTASE A CABEZA..."

A moitos pode sorprender que este sexa o teu primeiro salto ao mundo da novela. Para os que non o saiban es letrada no Tribunal Constitucional. Non sei se isto servía como refuxio dos tribunais, que tamén deben de ser lugares moi testosterónicos. 

A verdade é que a novela foi como un pouco esparexemento de todo, un escape. Dáche conta que cando empezas a escribir, e sobre todo noutra época, vives nesoutra época durante moito tempo. Vives no Madrid do século vinte e un, pero na cabeza tes un mundo distinto e que che serve un pouco de evasión, que é o París medieval e que é fascinante. Espero que a xente faga esa inmersión. A xente está a dicirme que si, que viaxa á Idade Media coa novela. Iso éncheme de alegría, que ese esforzo de documentación ao final dea resultado.

É paradoxal que presentes o teu libro, que fala dunha muller que defendía a dignidade do seu xénero na Idade Media, nun momento no que se multiplican as correntes e as voces que precisamente o que buscan é devolver ás mulleres á Idade Media.

Houbo moita evolución en defensa da muller, garantir os seus dereitos e todo. Pero hai comportamentos moi reprobables aínda que hai que combater, e roles que aínda tarda a xente en cambialos, e países nos que a muller está, eu diríache, peor que na Idade Media. Pero peor, e isto é forte dicilo. Se Christine de Pizan levantase a cabeza e vise como están nalgúns países, que á muller non lla permite aínda estudar ou ir á universidade, ou llas obriga a tapar o rostro completamente, diría: "Deus meu, na Idade Media non!". 

Na Idade Media tiñan os seus traxes pesados e incómodos, pero a muller lucía o seu rostro e tiña a súa propia identidade, ninguén as ocultaba. Hai moito por facer, e se te les 'A cidade das damas' hai un chamamento precioso da propia Christine de Pizan a todas as mulleres para que se valoren e que non fagan caso daqueles que as menosprezan e as infravaloran, e ten unhas frases espectaculares ao final da súa obra. Creo que é un tema actual, pero de moita actualidade.

Sería unha especie de libro previo a 'Unha habitación propia', de Virginia Woolf.

Si! Pero fíxache que é que unha das innovacións que tivo Christine de Pizan foi precisamente iso. Virginia Woolf falaba da habitación propia nese magnífico ensaio, que é un dos máis bonitos que ten, de que a muller necesita un espazo propio para desenvolver intelectualmente. E resulta que é que Christine, no século XV, xa se adiantou a iso. Creo que sería a primeira muller que dentro do seu habitáculo, dentro do seu espazo familiar, ten un estudo para ela. E ela fala nas súas obras de "o meu estudo". Tiña a súa cátedra, que era unha cadeira para escribir cos seus pupitres, as súas plumas, ten o espazo propio do que falaría Virginia Woolf séculos despois. Era adiantada até niso, até en crear o seu propio habitáculo persoal.

O libro fala tamén dunha proto sororidad, como a entenderiamos agora. No plano literario vémolo tamén entre as escritoras, polo menos aquí en Galicia, onde parece que existe unha moi sa relación entre as autoras, dar alento constante unhas a outras nun momento de verdadeiro boom e éxito de moitas mulleres novelistas. Percibiches xa unha rede de apoio dentro da literatura española?

Eu creo que si. Hai xente que foi un pouco remisa a escoitar voces femininas. Teño un amigo que é un lector asiduo e non lle gustaba ler sobre mulleres. E resulta que saíu o libro e dixo: "Sorprendeume gratamente". Dígolle que me alegro que se enganche agora con voces femininas. Sempre lle dixen que a voz feminina ve o mundo dunha forma distinta. Non dígoche nin mellor nin peor, pero vemos ás veces cunha mirada distinta que tamén che achega moito a literatura masculina, pero tamén feminina. Iual que a el sorprendeulle, e eu creo que se pode enganchar con voces femininas, pódelle pasar a moita xente que dis: "Bo, pois as escritoras tamén teñen moito que dicir". 

A SERIE DE 'A GARDIÁ'?

Ademais, este é un xénero que se presta moito ao formato das plataformas de series. É posible que xa che sondaron cunha idea parecía?

Dimo moita xente! Desde que saíu a novela veno moi cinematográfico. Eu non o sei, creo que é pola forma de escritura que ten. Baseo case todo en escenas. Entón, como hai moita escena, entón resulta moi visual, e en lugar de utilizar unha voz narrativa externa que che fale o narrador, prefiro mostrar a través das escenas e de como se moven os personaxes, con diálogo e escena. Creo que iso faio moi visual, por iso sempre me din que están a ver unha película ou unha serie. En Vigo dicíanmo e niso posiblemente coincida bastante a xente, pero é simplemente o lograr que sexa visual ou non, e crible.

Agora toca gozar de todo o proceso despois da publicación, pero, estás a traballar xa en algo novo? Podemos esperar máis libros coa túa firma de face a 2027?

Estou agora tan desbordada con todo isto que estou centrada en 'A gardiá da rosa', pero estou xa recompilando información, comprándome libros sobre temas que me gustan para documentarme. E cando atope unha historia como a de 'A gardiá' que realmente me encha no corazón e diga "isto hai que contalo", pois contalo. Pero estou xa un pouco niso. Así que espero  que si, que haxa unha segunda.