Os tubos que lle saen do cu e da boca ás gárgolas do hostal chegarán á UNESCO

A polémica polos tubos metálicos que atravesan as gárgolas do Hostal dous Reis Católicos de Santiago de Compostela acaba de dar un salto institucional. A Asociación de Vecinos da Cidade Histórica Fonseca, o Ateneo de Santiago, Apatrigal e a Asociación Cultural Casino remitiron este luns un escrito ao Consello Internacional de Monumentos e Sitios (Icomos-España) para denunciar o que denominan unha "grave alteración" nun dos monumentos con catalogación de máxima protección do patrimonio galego e mundial.

O conflito arrincou en abril de 2026, cando veciños e usuarios de redes sociais comezaron a difundir imaxes dunhas lanzas metálicas que sobresaen das figuras orixinais das gárgolas, esculpidas fai máis de 500 anos. A intervención, promovida por Turespaña e autorizada pola Xunta de Galicia, tiña como obxectivo afastar a auga de choiva da fachada para evitar a deterioración da pedra e as filtracións no edificio. O balcón que os tubos tentan protexer é unha construción posterior, e a choiva caía directamente sobre a pedra provocando humidades. A obra cumpre a súa función, pero o seu impacto visual foi maioritariamente rexeitado.

A Carta de Venecia, no centro do debate

As entidades asinantes argumentan que a actuación "contraviene os principios internacionais de conservación recollidos na Carta de Venecia de 1964": mínima intervención, reversibilidad e compatibilidade, respecto á autenticidade formal e funcional, e respecto ao contexto e á paisaxe cultural. No seu escrito, identifican tres tipos de afeccións. A primeira e máis directa afecto ás propias gárgolas: a incorporación dun tubo metálico "totalmente alleo á morfología e ao espírito histórico, artístico e estético orixinal" altera a talla, desfigura a función expresiva da peza e introduce un elemento "desproporcionado e innecesario" que supón perda de autenticidade e dano material. A segunda afecto á fachada no seu conxunto, con elementos discordantes que alteran a percepción do ben protexido. A terceira refírese á praza do Obradoiro: os tubos "transforman unha paisaxe acolledora nun espazo hostil".

Por todo iso, as asociacións solicitan a Icomos que leve a cabo unha avaliación independente tanto da reversibilidad da intervención como da súa idoneidade técnica, que investigue si existen alternativas menos intrusivas, e que avalíe o impacto real sobre a autenticidade do monumento e a súa contorna. Piden ademais que Icomos recomende ás autoridades competentes a revisión do proxecto e que se mellore "substancialmente a transparencia" neste tipo de actuacións sobre o Patrimonio.

A Xunta pide retirar as lanzas

Ante a presión social e mediática, a Xunta de Galicia non tardou en desmarcar. O conselleiro de Cultura  recoñeceu publicamente que os tubos non son a mellor solución e avanzou que pedirán a súa retirada: "Estou convencido de que seremos capaces de atopar fórmulas que permitan ou mesmo resultado sen un impacto visual tan elevado". Os técnicos de Patrimonio —que en 2022 aprobaron o proxecto— reuniranse co arquitecto responsable para explorar alternativas, como sistemas de drenaxe integrados ou canlóns ocultos que cumpran a función protectora sen alterar a imaxe icónica do Parador.

A administración galega recoñece que comparte o obxectivo funcional da intervención, pero non a súa solución estética. Turespaña e o Goberno central, promotores da obra, aínda non se pronunciaron sobre as demandas formuladas polas asociacións ante Icomos.