O SERGAS de Vigo, condenado por tardar anos en diagnosticar un cancro de páncreas

O Xulgado número 2 do Contencioso-Administrativo de Santiago de Compostela ditou unha sentenza que obriga ao Servizo Galego de Saúde (#Sergas) a indemnizar con 190.000 euros á familia dun home de 54 anos falecido en 2022 no hospital Álvaro Cunqueiro de Vigo por mor dun cancro de páncreas que non foi diagnosticado a tempo. A viúva e o fillo menor do falecido recibirán 95.000 euros cada un tras un proceso xudicial no que a maxistrada conclúe que tanto o diagnóstico como o tratamento se produciron cunha demora que resultou determinante para o desenlace fatal.

Segundo recóllese no auto, a xuíza aprecia que o atraso asistencial "influíu decisivamente na evolución da enfermidade e no seu falecemento". O paciente acudira ao sistema sanitario público en reiteradas ocasións entre 2018 e 2020 afectado de dores abdominais e unha perda de peso drástica nun período curto de tempo. Era ademais fumador habitual e contaba con antecedentes oncolóxicos no seu historial. Tres circunstancias que, a xuízo do tribunal, configuraban unha combinación de "datos alarmantes ou de sospeita de malignidad" que deberían orientar a atención médica cara a unha procura máis activa dun proceso tumoral.

Con todo, o paciente recibiu en sucesivos ingresos un diagnóstico de pancreatitis, primeiro na súa forma aguda e posteriormente crónica. Non sería até case entrado o ano 2021 cando se identificou o tumor pancreático, momento no que foi derivado ao servizo de oncoloxía do Álvaro Cunqueiro, onde quedou ingresado. Faleceu en 2022, sen que a enfermidade puidese abordar nunha fase susceptible de tratamento curativo.

A argumentación da Xunta, rexeitada

A Consellería de Sanidade, en representación do Sergas, presentou o seu defensa argumentando que o cadro clínico do paciente non respondía o perfil sintomático máis habitual do cancro de páncreas, o que xustificaría a dificultade do diagnóstico diferencial. 

A maxistrada rexeita expresamente esta alegación na resolución e considera que, precisamente pola concorrencia de múltiples factores de risco e a persistencia dos síntomas ao longo de máis de dous anos, a sospeita diagnóstica debería haber activado con maior dilixencia.

A sentenza estima parcialmente o recurso presentado pola familia —a contía solicitada era superior á finalmente concedida— e fixa a indemnización en partes iguais entre a cónxuxe e o fillo menor. O fallo non é firme e pode ser recorrido ante instancias superiores

.

Un patrón de condenas que se acumula

Esta resolución súmase a unha longa serie de sentenzas contrarias ao Sergas por fallos na atención sanitaria que os tribunais galegos han ido consolidando nos últimos anos. En xullo de 2024, o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia (#TSXG) ratificou a condena ao Sergas e á súa aseguradora, SegurCaixa Adeslas, a abonar case 159.000 euros a unha familia por unha operación realizada en 2017 a unha nena de 20 meses que derivou en complicacións graves, nun caso no que o alto tribunal galego subliñou que a intervención non contou co debido consentimento informado. 

Ese mesmo ano, en marzo de 2024, un tribunal condenou a un cirurxián do Sergas na Coruña a indemnizar con preto de 1,7 millóns de euros a unha menor que quedou parapléxica tras unha operación no Complexo Hospitalario Universitario da Coruña (CHUAC), aínda que a responsabilidade penal cualificouse de imprudencia simple, o que determinou que fosen as aseguradoras quen asumisen o groso da indemnización, correspondendo ao Sergas unha responsabilidade subsidiaria. 

A acumulación de condenas contra o Sergas reflicte unha tendencia que preocupa tanto aos xestores sanitarios como ás organizacións de pacientes. En maio de 2023, o TSXG tamén ratificou unha condena de 70.000 euros contra o Sergas en favor dunha muller que sufriu lesións durante unha intervención cirúrxica no CHUAC por un problema lumbar, desestimando os argumentos da Administración autonómica. 

O cancro de páncreas figura entre as neoplasias con peor prognóstico do sistema oncolóxico español, en parte precisamente porque o seu diagnóstico adoita producir en fases avanzadas da enfermidade. A súa localización anatómica e a inespecificidad dos síntomas en estadios temperáns dificultan a detección precoz, aínda que os especialistas subliñan que a presenza simultánea de varios factores de risco —como a combinación de tabaquismo, perda de peso inexplicada, dor abdominal recorrente e antecedentes oncolóxicos— debería activar protocolos de cribado específico.