A APDR pide paralizar o dragado do Lérez e suma a súa voz a un aluvión de críticas ao proxecto da Xunta

Case dúas décadas de espera e agora, cando o dragado do río Lérez ao seu paso por Pontevedra parece máis preto que nunca, a oposición non para de crecer. A Asociación Pola Defensa dá Ría de Pontevedra (#APDR) reclamou a suspensión cautelar do proxecto promovido por Portos de Galicia ao termo do período de exposición pública, no que a entidade participou con numerosas alegacións. O seu argumento central: a actuación é un parche caro e ineficaz que non ataca as raíces do problema. A APDR non está soa. O proxecto recibiu até a data 39 alegacións, a inmensa maioría procedentes de colectivos vinculados ao sector marisqueiro e organizacións ecoloxistas.

O proxecto, cun orzamento de 11,9 millóns de euros, prevé actuar sobre 4,5 quilómetros do río e retirar máis de 500.000 metros cúbicos de sedimentos, unha cifra que supón un 39% máis do previsto no último estudo, realizado en 2024. A folla de ruta contempla licitar as obras este ano e comezar os traballos como moi tarde a principios de 2027. A conselleira do Mar, Marta Villaverde, defendeu en todo momento a viabilidade do proxecto e a súa importancia para a actividade portuaria e marisqueira da ría.

Para a APDR, con todo, o plan de Portos de Galicia non aborda as causas estruturais da acumulación de lodos: os recheos, as verteduras industriais e fecais ou determinadas prácticas forestais que favorecen a erosión do terreo. Ao seu xuízo, sen actuar sobre eses factores de fondo, o problema de sedimentación reproducirase nun prazo relativamente curto, convertendo o investimento nun esforzo estéril.

O marisqueo, no ollo do furacán

A APDR tamén dirixe a súa crítica cara aos impactos sobre o sector marisqueiro, un dos máis sensibles de toda a ría de Pontevedra. A entidade advirte de que antes de comezar os traballos sería imprescindible retirar o marisco de talla comercial e trasladar os exemplares máis pequenos a outras zonas, unhas operacións que prexudicarán directamente os ingresos dos profesionais do sector durante a paralización da súa actividade. A iso engádese a dispersión que, ao seu xuízo, provocará o propio proceso de dragado: a natureza fina dos sedimentos favorecerá a súa extensión polas augas, xerando un forte impacto sobre a calidade da contorna mariña.

A preocupación pola metodoloxía empregada é outro dos puntos da denuncia. A APDR sostén que as análises realizadas fixéronse sobre mostras superficiais, descartando deliberadamente aquelas consideradas perigosas pola súa elevada carga contaminante. Eses sedimentos, aseguran, permanecerán no fondo do Lérez e, ao ver removidos polo dragado, poderían liberar contaminantes á auga. Esta crítica compártena outros colectivos: varios grupos alertaron da presenza de mercurio nos lodos do Lérez, vinculada á actividade histórica de Elnosa e ENCE, e cuestionan que o plan non cuantifique a presenza de monometilmercurio, o composto máis tóxico derivado dese metal.

A asociación ecoloxista ADEGA esixiu a paralización do proxecto na súa configuración actual, lembrando ademais que existe un acordo parlamentario unánime adoptado pola Comisión de Ordenación Territorial do Parlamento de Galicia en xaneiro de 2020, que instou á Xunta a retirar e tratar en terra os lodos do dragado do Lérez que, pola súa carga contaminante, non puidesen empregar para a rexeneración doutras zonas da ría.

Sálvora, o punto de vertedura que enfronta a Pontevedra e Arousa

O aspecto que maior rexeitamento xera entre os colectivos críticos é o destino final dos sedimentos extraídos. O plan da Xunta contempla depositalos na denominada zona B, nas proximidades da illa de Sálvora, na boca da ría de Arousa. A APDR considera esa localización directamente inaceptable polo risco que supón para os bancos marisqueiros de toda a zona, dado que as correntes mariñas poderían arrastrar os áridos cara ao interior da ría.

Os colectivos oponse frontalmente a que a vertedura se realice na coñecida como zona B, situada na canle de entrada do afloramiento da ría de Arousa, e propoñen que os sedimentos sexan almacenados en terra en condicións de seguridade e impermeabilidad. Entre os 33 colectivos que presentaron alegacións atópanse confrarías, organizacións de produtores, mexilloeiros, ecoloxistas, plataformas en defensa da ría e a CIG. Todos reclaman tamén compensacións económicas para os mariñeiros e mariscadores que non poidan traballar durante a execución das obras.

Fronte a esas críticas, Portos de Galicia rexeitou que a elección do punto de vertedura responda a criterios económicos e insiste en que se basea en estudos técnicos elaborados conxuntamente con Portos do Estado e o CEDEX, o organismo estatal de referencia en materia de dragados. A Xunta subliña que se está cumprindo coa legalidade vixente. Pola súa banda, o Concello de Pontevedra emitiu un informe que non se opón á obra, aínda que inclúe unha serie de requisitos técnicos, entre eles a protección do emisario submarino que cruza a ría e a paralización dos traballos en caso de condicións meteorolóxicas adversas.

Unha obra con vinte anos de historia bloqueada

O dragado do Lérez arrastra unha tramitación accidentada. As orixes do proxecto remóntanse a 2009, cando a Xunta iniciou as roldas de consultas coas confrarías de pescadores. Ao longo dese tempo, a obra viuse bloqueada por sucesivos desacordos entre administracións, especialmente en torno ao momento de vertedura dos áridos. En 2021, o Ministerio para a Transición Ecolóxica prohibiu que a vertedura se realizase en Sálvora, paralizando non só o dragado do Lérez, senón tamén outros 15 proxectos previstos na costa sur de Galicia.

A APDR recoñece no seu comunicado que a acumulación de sedimentos e lodos no ecosistema río-ría ten unha incidencia negativa real sobre os sectores produtivos e deportivos, e que é necesario actuar. Pero a entidade insiste en que unha intervención que non corrixa as súas deficiencias técnicas e ambientais suporía malgastar un investimento millonario para acabar exactamente no mesmo punto de partida. "Pan para hoxe e fame para mañá", nas súas propias palabras.