A Penouta prepara a súa venda: nuns días a Xunta pode autorizar o xacemento de coltán

A mina de coltán de Penouta, no municipio ourensán de Viana do Bolo, está máis preto que nunca da súa reapertura. A empresa australiana Energy Transition Minerals (ETM), a través da súa filial ETM Spain, sinala maio como o mes no que podería completar definitivamente a compra do xacemento, o único do seu tipo activo en Europa occidental. O último paso pendente está en mans da administración galega.

A Dirección Xeral de Enerxía e Minas da Xunta de Galicia debe aprobar a transmisión das dúas licenzas mineiras que até agora estaban en mans da antiga xestora, Strategic Minerals, compañía que entrou en concurso de acredores en 2024 despois de que o Tribunal Superior de Xustiza de Galicia anulase o seu permiso de explotación por considerar insuficiente o estudo ambiental. Segundo o director de ETM en España, Jorge Luís Gil, a resolución podería chegar antes de que acabe a semana. Unha vez concedida, as escrituras de compravenda deben asinar nun prazo inferior a vinte días, tal como fixa o auto xudicial.

A Consellería de Economía e Industria confirmou que o proceso está "moi avanzado" e trasladou á empresa a súa "vontade firme" de aprobar a transmisión, aínda que sen concretar datas. ETM, cotizada na Bolsa de Valores australiana, tamén tivo que obter a autorización de investimento estranxeiro directa por parte do Goberno central, un requisito que o Consello de Ministros aprobou na súa última reunión de marzo.

O labirinto xudicial e o futuro da explotación

A mina ten un historial xurídico complexo. A sentenza do TSXG que anulou o permiso de explotación da sección C —a zona de extracción ao descuberto— non é aínda firme, xa que tanto a Xunta como a anterior promotora presentaron recursos ante o Tribunal Supremo, que aínda non se pronunciou. Mentres tanto, ETM traballa para ter preparada toda a documentación necesaria e presentar unha nova solicitude de licenza en canto o Alto Tribunal resolva o asunto.

A primeira fase da actividade centraríase na sección B, correspondente aos vertedoiros con residuos da antiga actividade mineira, cuxa reactivación non está condicionada polo proceso xudicial. Esa apertura inicial permitiría unha incorporación progresiva de traballadores, aínda que de forma limitada dada a natureza desa licenza. ETM mantén 2027 como horizonte para retomar a extracción de coltán a pleno rendemento, aínda que recoñece que os prazos dependen tanto da decisión do Supremo como dos trámites administrativos posteriores. Para acurtar eses tempos, a empresa prevé solicitar que Penouta sexa declarada Proxecto Industrial Estratéxico (PÉ).

A compañía tamén avanzou que ao redor do 85% das empresas contratistas serán galegas e que a porcentaxe de traballadores locais podería roldar o 95%, seguindo o modelo aplicado noutros proxectos mineiros do grupo en España. Desde a comunidade de montes propietaria dos terreos, con todo, non houbo declaracións públicas recentes, a pesar de que durante o proceso de poxa expresaron a súa preferencia polo consorcio formado polas empresas pontevedresas Taboram e Arenal, que quedou excluído ao ofrecer 5,1 millóns fronte aos 5,2 millóns de ETM.

Entre o emprego local e a vixilancia ambiental

Outra fronte que marcou a historia recente da mina foi unha causa xudicial por un presunto delito medioambiental relacionado con verteduras. A Audiencia Provincial de Ourense arquivouna definitivamente en febreiro ao non atopar indicios suficientes. ETM celebra a resolución, aínda que o seu director en España subliña que iso non lles exime de máxima responsabilidade ambiental. A empresa prevé investimentos específicos para garantir a circularidad da auga na mina e asegura que a sustentabilidade medioambiental será un dos eixos centrais do proxecto.

Gil recoñece que é posible atopar oposición por parte de organizacións ecoloxistas, mencionando expresamente a Ecoloxistas en Acción, cuxa denuncia foi no seu día o detonante do peche cautelar da sección C. Con todo, distingue entre esas entidades e a posición maioritaria dos veciños da zona, entre os que inclúe municipios como A Veiga e A Gudiña, e a quen describe como favorables á reapertura. Ecoloxistas en Acción, pola súa banda, non realizou declaracións públicas recentes sobre a nova etapa do proxecto.

O interese por Penouta desborda o ámbito galego. O coltán —do que se obteñen tántalo e niobio— é unha material clave na fabricación de dispositivos electrónicos, sistemas de almacenamento enerxético e tecnoloxías vinculadas á transición enerxética. Nun contexto no que a Unión Europea trata de reducir a súa dependencia de provedores externos de materias primas críticas, este xacemento é considerado o único de coltán activo en Europa occidental e unha das principais fontes de estaño, niobio e tántalo do continente. ETM xa asumiu o compromiso de que a produción se destine prioritariamente ao desenvolvemento industrial dentro da UE.