Cuatreros en Galicia: cae a banda armada que roubaba cabalos no Barbanza e O Salnés

A Garda Civil de Boiro detivo a cinco homes no marco da operación Besteiros, que permitiu desarticular unha banda dedicada ao roubo sistemático de cabalos nas zonas de pasto da serra do Barbanza. Os detidos residen nos municipios de Boiro, Caldas de Reis, Barro e Meis, e atribúeselles a presunta autoría de delitos de furto, receptación e malos tratos animais con resultado de lesións graves e morte.

A investigación arrincou por mor da desaparición reiterada de gando en distintas zonas de pastoreo da serra. Segundo o ateigado, o grupo actuaba de maneira coordinado: subtraía os animais e vendíaos posteriormente a integrantes dunha asociación gandeira. Para evitar que os lexítimos propietarios recoñecesen ás súas reses, os implicados modificaban as marcas identificativas nas orellas dos animais, realizando novos sinais sobre os orixinais sen ningún tipo de supervisión veterinaria, o que causou feridas de consideración nos equinos.

Cinco cabalos mortos a tiros

O aspecto máis grave da causa é a morte de cinco animais por disparos de arma de fogo. A Garda Civil interveu cinco escopetas de caza que serían utilizadas por un dos implicados para abater as reses. As dilixencias foron remitidas ao Tribunal de Instancia de Garda de Ribeira.

A operación está relacionada coa denuncia formulada a principios deste ano polo gandeiro de Lousame Enrique Laranga, quen localizou o cadáver dunha egua preñada —a menos de tres semanas do parto— cun orificio de entrada e saída de bala nos montes de Cures, en Boiro. 

Xunto a ese animal, outras cinco eguas da súa propiedade desapareceran. Laranga cifrou entón nuns 60 os cabalos desaparecidos na zona entre varios propietarios, e advertiu de que a cabana equina do Barbanza caera a apenas o 25 % da que existía anos atrás. «Botámoslle a culpa ao lobo, pero cando atopas animais mortos por disparos, iso xa non é normal», declarou ao Correo o gandeiro. En setembro de 2023, outros nove cabalos foran cribados a balazos nos montes da Curota.

O negocio do cabalo roubado

O biólogo Pedro Alonso, especialista no lobo coñecedor da problemática do roubo de equinos en Galicia, explica a lóxica económica que move a estas redes. Segundo Alonso, existe «un comercio ilegal espallado por varias zonas do país» que varía segundo as necesidades destes cuatreros modernos, a quen el denomina «vos do coche-escoba»: individuos que aproveitan os animais que ás veces  parecen abandonados porque os seus donos envellecen e descoidan o seguimento do gando. 

O biólogo explica que o destino dos equinos roubados pode ser dobre: a venda de carne a mercados ilegais en Italia ou Francia, ou o tráfico para cría con documentación falsificada e microchips reutilizados.

Concluída a operación, as reses recuperadas foron devoltas aos seus propietarios en Boiro, Porto do Son e Lousame. O cinco detidos quedaron en liberdade tras prestar declaración ante a Garda Civil de Boiro.

O cabalo galego, a metade de camiño da extinción

Nos últimos cincuenta anos, a poboación de cabalos salvaxes nos montes de Galicia reduciuse á metade.  O único censo oficial data de 1973, cando o veterinario Pedro Iglesia contabilizou 22.000 exemplares para a súa tese doutoral; hoxe os investigadores da Universidade da Coruña estiman que quedan menos de 10.000 besteiros no monte galego.

O biólogo Jaime Fagúndez, que liderou a investigación presentada ante a Comisión Europea advirte de que a poboación actual está en risco de desaparición, a pesar de ser a maior de toda Europa.

As causas do declive son múltiples e refórzanse mutuamente. A investigadora Laura Lagos, da Universidade da Coruña, documentou na súa tese doutoral que a depredación do lobo sobre os poldros nados no centro da Dorsal Galega alcanza o 59 %, con estimacións mesmo superiores na Serra do Xistral.  A esa presión natural súmase un obstáculo administrativo: o decreto da Xunta de 2012 que clasifica aos cabalos como semidomésticos obriga a identificalos con microchips cuxo custo ás veces supera en ocasións o valor dos propios poldros, o que encareceu e dificultado a súa tenencia.

A iso engádense unhas regulacións europeas que impoñen custos adicionais á gandaría equina extensiva e a escasa rendibilidade económica do aproveitamento tradicional, factores que xuntos afastan aos propietarios do monte.

A desaparición do garrano non é só unha perda patrimonial. O proxecto Life GrazeLIFE demostrou que as zonas de pasto dos cabalos salvaxes presentan unha maior diversidade de brezales, altas taxas de almacenamento de carbono e un menor risco de incendios grazas ao consumo de especies arbustivas como o toxo. 

Un estudo publicado na revista Conservation Letters engade que os cabalos de monte actúan ademais como amortiguadores dos conflitos entre o lobo e os gandeiros de bovino, ao constituír a principal fonte de alimento do cánido alí onde están presentes e reducir así os ataques a outro tipo de gando.