Un único técnico para atender unha infraestrutura crítica como a presa de Vilasouto no inverno máis chuvioso

A auga que caeu no que vai de 2026 podería abastecer aos galegos durante 113 anos. Esas son as contas que fixo públicas a Xunta hai uns días e que falan da cantidade de choiva que regou a comunidade galega nos pouco máis de 50 días que levamos de ano, onde as borrascas non deron un só respiro. A auga pode ser unha bendición, pero tamén un auténtico desafío cando cae en cantidades tan abundantes. Sábeno ben na presa de Vilasouto, a única de categoría A en Galicia na Confederación Hidrográfica Miño-Sil, onde os traballos son especialmente intensos estes días e onde hai un só técnico de instalacións hidráulicas nesta infraestrutura capital para o regadío de boa parte de Lugo.

UN 2026 PASADO POR AUGA

Foi a Central Sindical Independente e de Funcionarios (#CSIF) a que deu a voz de alarma, advertindo das dificultades que estaban a experimentar desde hai anos neste enclave onde falta persoal e onde sobran asuntos que requiren de atención especializada, especialmente estes días onde a auga embalsada supera o 92% da capacidade, deixando unha imaxe de abundancia fronte a outras postais, como a do verán de 2022, cando o nivel chegou a establecer no 30%. 

Esta presa de tipo A “é de máximo risco”, segundo a clasificación do ministerio para a Transición Ecolóxica (que ten a titularidade do enclave), a única en Galicia do seu tipo na Confederación Hidrográfica do Miño-Sil. Iso fai que o seu único técnico mire con preocupación ao ceo cada vez que os nuboeiros se ciernen sobre O Incio, pois nesta localidade atópase esta infraestrutura que dá de beber a un basto territorio que cobre zonas do Val de Lemos e a Serra do Courel. 

A súa importancia é máxima, pois a súa categorización vai aparellada aos riscos potenciais que entraña un problema como pode ser “un fallo grave” na presa, pois pode ter consecuencias sobre núcleos urbanos ou servizos esenciais, o que obriga a ter plans de emerxencia estudados ao milímetro. “Se houbese un fallo no Incio afectaría directamente a Monforte de Lemos”, ejemplifican desde o sindicato sobre esta presa cuxo aproveitamento se destina ao regadío do Val de Lemos ou ao aproveitamento municipal de municipios como Bóveda. 

Isto fai que a de Vilasouto sexa “unha presa un pouco especial”, pois das súas canles xorden tensións como a da comunidade de regadoras do Val de Lemos con motivo do pago de taxas, xa que lembran que o abaratamento das mesmas “ten un custo” que pasa por non cubrir os postos que quedan vacantes por xubilacións. No entanto, e aínda que esta infraestrutura construída a finais dos anos 60 parece ir superando todos os exames aos que é sometida de maneira periódica pola Confederación Hidrográfica nas súas auditorías de seguridade, desde CSIF puntualizan que non coñecen o contido dos informes sobre o estado actual do encoro. 

A pesar dos intentos deste medio por tentar contactar coa Confederación Hidrográfica, de momento non deron resposta ás cuestións trasladadas por este diario sobre o estado dunha presa que desde CSIF recoñecen que “por fóra pode verse algo vella” e da que cren que podería ser sometida a un mantemento máis constante.

SÓ UN TÉCNICO PARA ATENDER A INFRAESTRUTURA

“O problema que ten esta presa é que calquera cousa que se faga nela repercutiría no usuario final e nas taxas”, indican desde o sindicato, onde estiman que o principal problema é a falta de medio humanos nunha presa que arrastra desde hai anos un preocupante déficit de persoal, cunha vacante de técnico que leva moito tempo sen cubrir e que resulta aínda máis perentorio si temos en conta o interese que suscita pola súa categoría.

“O persoal da presa son os ollos e a man do enxeñeiro, quen trasladan os datos, a vixilancia, a inspección, a auscultación, as manobras como os desembalses, o mantemento das vías para o servizo e para emerxencias…”, enumeran sobre Vilasouto, que sostén polo traballo dun técnico e dúas persoas con funcións de carácter administrativo e que se encargan tamén de “labores de vixilancia nocturna”. Así, practicamente todas as funcións para a operatividade da presa recaen sobre os ombreiros do técnico, cando fai apenas un lustro “había un persoal de seis persoas”. 

“A deterioración non é nin medio normal”, censura o sindicato. Cun único técnico, que ten tamén dereito ao seu descanso e vacacións, até agora foise parcheando o servizo con algún técnico procedente da berciana presa de Bárcena no mellor dos casos, cando non se tivo que tirar de “a vocación de servizo público que hai no persoal” como último recurso ou dun traballador do regadío para, polo menos, acompañar ao técnico, pois a normativa dita que non pode estar só, algo que non sempre se cumpre: “De feito, está só moitas veces. Na presa non hai nin cobertura. Se pasa algo…”

“Pero son solucións moi puntuais, porque cada presa é un mundo. Que un traballador sexa levado a unha presa non quere dicir nin que saiba facer a auscultación, nin como se manobra, nin os problemas que ten… Non deixa de ser un parche que non ten sentido, porque hai unha vacante e desde CSIF insistimos unha chea de veces que ese posto ten que saír a provisión de postos de traballo”, reiteran. 

A súa insistencia podería ter pronto os seus froitos, pois o sindicato conseguiu arrincar ao Goberno de España un compromiso para a publicación dunha oferta extraordinaria de emprego do MITECO, o que permitirá, entre outras cousas, “avanzar agora cara á aprobación do complemento da auga”. A dúbida que queda aínda é saber, desa oposición, “cantos postos tocarán ao Miño-Sil”, polo que desde CSIF convidan a tomar o anuncio con certa cautela.

“#CSIF propuxo unha dotación mínima de persoal considerando que a lei é un pouco ambigua. Non se fala dun número exacto e cada presa de tipo A ten as súas propias normas e plans de emerxencia. A lei di que o que ten que haber é un equipo suficiente que garanta a súa operatividade, inspección e vixilancia permanente. Pero unha presa non é igual en agosto que en febreiro, porque non se require o mesmo segundo as situacións ordinarias que se expoñan ou as extraordinarias que poidan ter lugar, como estes episodios de choivas importantes que vivimos”, detallan desde a central sindical.

"HAI QUE BUSCAR QUE A PRESA SEXA RENDIBLE"

Nesa orde, consideran que, atendendo a cada escenario, a cantidade de persoal que se necesita varía irremediablemente. “Cunha persoa non podes asegurar nin resulta suficiente para todas esas circunstancias”, aseveran desde CSIF, que acusan á Confederación Hidrográfica de actuar a base de parches e ignorando a capacitación do persoal, pois o que establece é un mínimo de catro traballadores, pero dous dos cales, reiteran, son administrativos. “Non é un cálculo real e así o trasladamos. Son persoas que nin sequera aparecen nas normas de explotación da presa e contan o posto vacante coma se estivese cuberto. O posto vacante é un posto vacante, non é un posto cuberto”, reprochan.

Así as cousas, as contas son claras: un só traballador para atender esta presa que, ademais de infradotada, está infrautilizada, pois desde o sindicato estiman que poderían dárselle outros usos co aproveitamento hidroeléctrico, rescatando do caixón unha proposta antiga para a instalación dunha turbina que podería resultar rendible. 

“Hai que buscar maneiras de que a presa sexa rendible, e con ese aproveitamento non habería que repercutir todo sobre os regadores. Sería un cambio importante”, sopesan, sen que iso signifique necesariamente que se privatice o servizo coa concesión deste aproveitamento a unha enerxética, xa que “podería xestionalo a propia Confederación Hidrográfica”, aínda que a outra vía sexa a máis habitual

“A solución en Viladesouto ten que ir ligada á canle de regadío do Val de Lemos. Todo isto é un conxunto ao final e terá que sentar todas as institucións e buscar unha solución integral que abarque a todos os actores. Ou se soluciona o problema no seu conxunto ou seguiremos tirando de parches e todo o mundo disconforme como até agora”, advirten. 

Á espera DO DESXEO

En Vilasouto non hai tempo que perder e aínda que o inverno está a ser especialmente duro, a primavera pode traer consigo máis dificultades co desxeo cando neste 2026 xa se multiplicaron as auscultaciones, as vixilancias e os controis habituais pola subida repentina do nivel das presas. “Cando isto sucede as xuntas sofren, hai máis filtracións, hai que extremar as precaucións, realizar tarefas do mantemento de obra civil, do sistema de regadío que abarca moitos quilómetros e onde hai que facer rozas, mantemento, limpar as rejillas…Pero a dotación de persoal segue sendo a mesma”, lamentan sobre unha presa que é “bastante estresante, porque non hai descanso en todo o ano”, como podería ocorrer noutras confederacións hidrográficas, onde nalgunhas estacións baixa sensiblemente o volume de traballo. 

En CSIF demandan á ministra Sara Aagesen que, sobre os criterios económicos, prevalezan “os criterios de seguridade e técnicos” e que se busque o financiamento necesario para que estes últimos se cumpran. “Os traballadores, só co seu esforzo e vocación, non poden suplir unha planificación nefasta nin os problemas de taxas, de pagos ou demais. Temos que traballar en condicións dignas e a eles corresponde atopar solucións, que non poden pasar por precarizar o servizo ou externalizarlo”, acusan, lembrando que cada ano se asinan contratos con TRAGSA para labores de mantemento que antes asumían empregados públicos. “Con esa partida do contrato poderías ter a dous traballadores todo o ano como persoal laboral fixo, e sobraría diñeiro”, salientan. 

En Vilasouto non descartan ningunha medida de presión para reclamar máis persoal, pero consideran que xa se esgotaron “ todas as vías de negociación posibles”. “Pedimos unha negociación real. Non é un tema local e exclusivo de Vilasouto, é a nivel xeral. Faremos mobilizacións en presas e nas infraestruturas hidráulicas se o MITECO non atende ás nosas demandas”, avanzan. 

“Non podemos seguir cun persoal claramente insuficientes, en condicións moi mellorables… O complemento da auga é unha reivindicación fundamental porque non podemos seguir sendo o patito feo da administración cos nosos salarios. Basta con compararnos cun traballador da Xunta en condicións similares. É un agravio comparativo e que desmotiva ao persoal, atopándonos sempre con problemas e xente encabuxada. Pero co persoal que temos, simplemente, é que non podemos dar a máis”, resolven.