A volta ás aulas en Galicia está marcada cada ano polo prezo dos libros de texto e material escolar. Un custo que supón un desembolso nada despreciable para as familias galegas. Cos libros de texto "a prezo de platino", as familias ven divididas entre aquelas con posibilidade de acceder ás subvencións autonómicas e as que deben asumir o gasto íntegro. Este último puiden verse aliviado unicamente por deducións fiscais as cales esixen métodos de pago electrónicos para evitar a fraude. Mentres o Goberno galego defende que a súa convocatoria cobre de forma gratuíta os libros e material de quen cumpren os requisitos, a Confederación ANPAs Galegas ve neste sistema un parche que "adorna" con subvencións o que debería ser un dereito: a gratuidade total da educación obrigatoria. 

Radiografía das axudas: Quen ten dereito e canto recibe?

O sistema da Xunta de Galicia articúlase fundamentalmente a través do nivel de renda per cápita da unidade familiar. As axudas directas para a compra de libros destínanse principalmente aos cursos onde os manuais non son reutilizables (1º e 2º de Primaria) ou para aqueles alumnos que, por diversas razóns, non poidan empregar exemplares do Fondo Solidario. 

As contías divídense nos seguintes tramos: 

Rendas iguais ou inferiores a 6.000 €: 240 euros en Primaria e 270 euros en ESO. 

Rendas entre 6.000 € e 10.000 €: 160 euros en Primaria e 180 euros en ESO. 

Situacións especiais: O alumnado en réxime de tutela ou garda da Xunta, así como aquel con discapacidade igual ou superior ao 33% ou escolarizado en centros de educación especial, recibe o importe máximo (até 300 euros nalgúns casos) con independencia da súa renda. 

En canto ao material escolar, válelos son de 75 euros para o primeiro tramo de renda e de 60 euros para o segundo. Con todo, este sistema deixa fóra das axudas directas a todas aquelas familias que superen o limiar dos 10.000 euros de renda per cápita. Para estas familias, a única vía de alivio é unha dedución fiscal, que para o exercicio 2025 permitiu excepcionalmente o pago en metálico, aínda que a norma xeral esixe pagos trazables (cartón, transferencia ou cheque) para combater a fraude fiscal. 

Gratuidade total fronte a "subvencións por tramos"

Desde asociacións de nais e pais de alumnos (#ANPA) do ensino público, a postura é tallante: "Pedimos a gratuidade total, tanto en libros como en material escolar". Argumentan que, ao tratar dun dereito constitucional, o ensino debe ser gratuíta de forma efectiva e non estar condicionada á renda, xa que isto rompe o principio de igualdade entre o alumnado. 

Para ANPAs, o concepto de "material escolar" é inabarcable e vai moito máis alá dos libros de teto. Inclúe cadernos, cartafoles, bolígrafos e até os cadernos pequenos de idiomas, que non son reutilizables. Consideran que este material é obrigatorio de facto porque "un neno non pode ir a clase sen un caderno ou un lapis". Ademais, critican que tanto o modelo híbrido e o programa de ensino dixital (E-Dixgal) non contemplen a gratuidade de todo o material complementario, a pesar de que o alumnado nestes cursos xa ten acceso ás axudas tras as reivindicacións de anos anteriores. 

É suficiente o Fondo Solidario? A loita contra a desigualdade escolar

O Fondo Solidario de Libros de Texto permite ao alumnado de 3º de Primaria até 4º de ESO acceder a manuais reutilizables, sempre que se devolvan en bo estado. Aínda que a ANPA recoñecen que o estado dos libros adoita ser axeitado e adáptase aos currículos, insisten en que o sistema é insuficiente. 

O principal argumento é que a repartición non é equitativo desde a súa orixe pois ven que hai unha insuficiencia de contías: os prezos dos libros de texto seguen sendo un "escándalo" e as axudas a miúdo non cobren o gasto real total. 

Doutra banda, está o “dilema” da renda, un “cribado” por ingresos que pode crear situacións de desigualdade na aula. ANPAs sosteñen que, aínda que as familias con menos recursos deben ser axudadas socialmente en todos os ámbitos, a educación pública debería ser gratuíta para todos por igual, á marxe da súa conta corrente. 

Por último, está aquel material que non é reutilizable. En cursos como 1º e 2º de Primaria, onde se traballa sobre fichas e libros que non se poden incluír no Fondo solidario, a carga económica segue sendo moi pesada para as familias que non alcanzan o máximo da axuda. 

En definitiva, mentres a Xunta defende a eficiencia do seu baremo de renda para chegar aos máis necesitados, os representantes das familias en Galicia manteñen que o verdadeiro éxito do sistema educativo público só chegará cando o material escolar deixe de ser un gasto directo, independentemente dos ingresos de cada fogar galego.