A ameaza de Donald Trump de botar a España da OTAN, sumada á negativa europea a involucrar na guerra contra Irán, fixo pensar nunha pregunta que durante décadas se considerou retórica: que faría Europa se tivese que defender soa? A resposta, paradoxalmente, xa existe no Tratado de Lisboa. Chámase artigo 42.7 e obriga aos Estados membros a prestar «axuda e asistencia por todos os medios ao seu alcance» en caso de ataque. Pero, como adoita ocorrer en Bruxelas, ter a norma escrita non significa saber aplicala. Ante a crise transatlántica máis grave en 77 anos, Europa está a redactar un manual de uso para unha cláusula que nunca funcionou como tal. O problema non é a letra do tratado, senón a arquitectura política que a sostén. "A seguridade de Europa non pode depender dun tuit en Washington; debe depender da súa propia capacidade para actuar."
Dicía De Gaulle, que llas vía vir fai xa uns cantos anos.

Até hai pouco, o 42.7 era o artigo esquecido da seguridade europea. Só invocouse unha vez, tras os atentados de París en 2015, e máis como un xesto de solidariedade que como un mecanismo operativo. Agora, co ataque con drones á base británica en Chipre e a mobilización ad hoc de Grecia, Francia, Italia, España e os Países Baixos, a UE quere converter a improvisación en protocolo. António Costa, presidente do Consello, fala de «elaborar o manual»; a Comisión prepara un plan de resposta; prográmanse exercicios de mesa. Con todo, confundir a preparación loxística coa capacidade estratéxica é un erro. Un manual non resolve quen manda, quen paga, nin que país está disposto a arriscar vidas cando non hai un paraugas garantido.

Os propios expertos advírteno con crueza. Radosław Sikorski, viceministro de Polonia, sinala: Sen modificar os tratados, a UE non pode financiar operacións militares nin asumir o control directo de tropas nacionais. Cada Estado conserva as súas propias regras de enfrontamento, os seus vetos parlamentarios e as súas limitacións constitucionais. Jan Techau resúmeo con precisión: a UE é unha «máquina de compromisos», non unha alianza de defensa. A OTAN, a pesar das súas friccións, ofrece unha cadea de mando clara, procesos de decisión áxiles e unha potencia hexemónica que, até agora, asumía os custos e as responsabilidades. Substituír iso cunha cláusula redactada en tempos de optimismo institucional non é realismo estratéxico; é wishful thinking burocrático.

Ademais, Europa camiña sobre un arame xeopolítico. Os países bálticos e de Europa Central temen que falar en voz alta de defensa autónoma déalle a Washington a escusa perfecta para retirar. Mentres, Estados como Irlanda, Austria ou Malta ven no 42.7 a súa única rede de seguridade. No medio, xorde a idea dunha «coalición de dispostos», impulsada por Reino Unido e Francia, que xa se tentea para Ucraína ou o estreito de Ormuz. É un enfoque pragmático, pero tamén revela a fractura: Europa non avanza como bloque, senón como arquipélago de intereses. Dicía Jacques Delors: “Se a defensa europea non se fai nesta crise, farase contra Europa."

Se o 42.7 convértese nun parche para as urxencias do momento, acabará debilitando tanto á UE como á OTAN. O verdadeiro desafío non é redactar un protocolo de activación, senón responder a unha pregunta incómoda: están os europeos dispostos a ceder soberanía militar a cambio de seguridade colectiva? A autonomía estratéxica non se decreta nun cume informal en Nicosia. Esixe orzamento común, mando unificado, industria de defensa integrada e, sobre todo, liderado político que antepoña a supervivencia continental aos cálculos electorais nacionais. Mentres tanto, o artigo 42.7 debe entender como un complemento, non un substituto. Como ben sinalan membros da UE, a OTAN segue sendo a base. Pero si Washington segue xogando á chantaxe estratéxica, Europa non pode permitir o luxo de seguir improvisando.

#Defender mutuamente sen a OTAN non é un exercicio teórico. É unha advertencia. O manual que prepara Bruxelas non debe ser un documento de continxencia, senón o primeiro borrador dunha vontade política que leva décadas ausente. Porque a seguridade non se garante con cláusulas ocultas en tratados, senón coa decisión firme de actuar como unha soa entidade cando máis importa. Europa pode tardar en espertar, pero o reloxo da historia xa soou. Alguén dixo con razón que: "O destino de Europa non está escrito no Tratado de Lisboa, senón na firma dos seus líderes cando soe a alarma.". Soou xa? Ou sinxelamente é outra bravuconada do presidente Trump.

A ameaza de Trump de "expulsar a España da OTAN" é xuridicamente imposible e politicamente arriscada. Funciona como ferramenta de presión, pero non como opción real. Como sinala un experto: A OTAN baséase no consenso e a cooperación; non existen mecanismos automáticos de expulsión. Gústelle ou non a Trump, Europa non está disposta a deixar pisar. Europa non pode depender da vontade cambiante dun só líder; necesita autonomía estratéxica real e iso só pódeno facer os gobernos de cada país.