Marcha en Santiago contra a transfobia e os recortes de dereitos: "A nosa existencia non é un debate"

O corazón de Santiago de Compostela tinguiuse este domingo de reivindicación trans. Preto dun milleiro de persoas concentráronse na capital galega para denunciar a transfobia e esixir unha protección legal máis ampla para o colectivo, nunha mobilización organizada pola sección xuvenil de Arelas, asociación de familias de menores trans, que se adiantou dous días ao Día da Visibilidade Trans, que se celebra o próximo 31 de marzo. A asistencia, segundo os propios organizadores, foi "superior ás expectativas".

A marcha arrincou ás doce do mediodía desde a praza 8 de Marzo baixo a lema 'A vosa transfobia, a nosa resposta' e culminou coa lectura dun manifesto na Praza do Obradoiro, con intérprete en lingua de signos, ao que se adheriron máis de 120 entidades de todo tipo, entre elas sindicatos, colectivos veciñais e formacións políticas. O texto reclamou que os dereitos trans son dereitos humanos e que a existencia das persoas trans non é unha ideoloxía nin un debate, senón unha realidade.

Alicia Arruti, representante de Arelas, tomou a palabra ante os medios antes do inicio da protesta e afirmou que "hai motivos dabondo para saír ás rúas". Entre eses motivos, citou a recente agresión a Bianca Lizbeth Fernández, Miss Trans Zamora, nun bar de La Bañeza (León), onde foi brutalmente atacada por un grupo de persoas cando tentou usar o baño de mulleres do local. A Garda Civil detivo a cinco novos de entre 18 e 24 anos, acusadas dun delito de lesións e rifa tumultuaria. A vítima sufriu oito puntos de sutura, estivo a piques de perder un ollo e foille diagnosticada unha fractura de mandíbula que require cirurxía. 

O contexto europeo, no punto de mira

Arruti tamén denunciou en Galiciapress un recente ataque homófobo ocorrido en Pontevedra, sen que até o momento produciuse ningunha detención respecto diso segundo as fontes consultadas. Pero a mirada dos manifestantes non se limitou ás fronteiras do Estado. A portavoz de Arelas alertou sobre o retroceso en Portugal, país que acaba de aprobar en primeira lectura unha reforma lexislativa que implica cambios profundos nos dereitos trans. 

O Parlamento portugués aprobou varias iniciativas que reintroducen a necesidade de informe médico para o cambio rexistral de nome e xénero, e que prohiben os bloqueadores da puberdade e as terapias hormonais para menores de 18 anos. A presidenta de ILGA Portugal cualificou a decisión como "un retroceso moi grave" e advertiu de que nunca antes na etapa democrática produciuse unha regresión semellante nos dereitos conquistados por este colectivo. 

Baixo ese clima de retrocesos, as persoas participantes na marcha compostelá responderon con consignas en galego: "Ou trans é real", "As persoas non binarias existen e resisten" ou "Con pene ou con vaxina, mulleres combativas". Algúns cánticos apuntaron directamente ao presidente da Xunta de Galicia, Alfonso Rueda, cuxo goberno non se pronunciou sobre a convocatoria. Representantes do #BNG, o PSdeG e Movemento Sumar Galicia si estiveron presentes na mobilización.

Arruti quixo rebater a percepción de que o apoio social aos dereitos trans é minoritario: "O que queremos demostrar é non só defender os dereitos conquistados e reclamar os que quedan por conseguir, senón concienciar e defender que a sociedade galega apoia ás persoas trans".

As lagoas da Lei Trans

O colectivo organizador puxo o foco nos grupos que a Lei Trans de 2023 —vixente no Estado español— deixa sen cobertura efectiva. O primeiro é o das persoas trans migrantes, que en moitos casos abandonaron países con lexislacións autoritarias buscando o recoñecemento da súa identidade en España e atoparon obstáculos burocráticos. O segundo é o das infancias trans menores de 12 anos, a quen a lei deixa nunha lagoa legal. E o terceiro é o das persoas non binarias, que atopan dificultades tanto para cambiar o seu nome como para acceder a determinados tratamentos médicos. O manifesto reclamou a súa inclusión na normativa como un primeiro paso imprescindible.

Entre as demandas concretas que o colectivo dirixe ás administracións figura a esixencia de formación obrigatoria en identidade de xénero para o profesorado e o persoal sanitario, así como a habilitación de programas de refuxio para persoas trans perseguidas nos seus países de orixe. Á Xunta de Galicia, en particular, pídenlle que reforme o protocolo educativo vixente en materia de diversidade de xénero para adaptalo á actual Lei Trans estatal, algo que o Goberno galego non anunciou até a data.

No plano estatal, o último informe Estado do Odio da Federación Estatal LGTBI+ reflicte un salto significativo nas agresións físicas ou verbais a persoas LGTBIQA+, que pasaron do 6,80% en 2024 ao 16,25% en 2025. Eses datos dan fondo estadístico ao que este domingo se viviu nas rúas de Santiago: a certeza de que, para quen saíron a marchar, a loita trans segue sendo urxente e necesaria.