O prezo de ir por libre: CLAS mantén o que paga polo leite en Asturias, Larsa o baixa en Galicia

A mesma empresa, a mesma leite, pero dous prezos moi distintos segundo o lado da fronteira en que estea a vaca e segundo si a granxa en parte da cooperativa ou non. Central Leiteira Asturiana (CLAS) confirmou esta semana que mantén o prezo basee para os seus socios gandeiros -que están na súa práctica totalidade en Asturias- en 0,445 euros por litro, mentres que en Galicia, a través da súa filial Larsa, presenta aos seus provedores contratos para os próximos catro meses cun prezo basee de apenas 0,39 euros. 

A diferenza é de 5,5 céntimos por litro, unha brecha que o sector galego considera discriminatoria e que se produce nun dos momentos máis delicados para a gandaría de leite en España.

A noticia chegou o luns aos gandeiros asturianos na xunta reitora da cooperativa e foi recibida con alivio. Borja Fernández, coordinador de Unión Renovadora Asturiana (URA), sintetizou o sentimento xeneralizado: "É unha gran noticia, esperemos que convide a reflexionar ao resto". Fernández destacou que CLAS aglutina ao 90% dos gandeiros da rexión e que manter o prezo evita unha sangría no sector. Tamén valorou que outra empresa asturiana, Royal, optase por rebaixar só dous céntimos, unha cifra que cualificou de "algo asumible".

A propia Central Leiteira xustificou a súa decisión cun argumento de mercado: o prezo está axustado ao último índice coñecido, o de xaneiro, e mentres ese indicador non varíe, tampouco o fará o prezo. A empresa engadiu ademais que "o socio gandeiro ten outros ingresos que dependen das empresas do grupo e que complementan a súa renda total", unha referencia implícita á natureza cooperativa de CLAS en Asturias, onde os gandeiros son propietarios da empresa e participan dos seus beneficios de formas que van máis aló do prezo por litro.

Esa lóxica cooperativa explica en gran parte a diferenza de trato. En Asturias, os gandeiros son socios de pleno dereito de CLAS, propietarios da cooperativa. En Galicia, en cambio, a relación é moi distinta: os produtores que abastecen a Larsa son provedores, non socios, e carecen por tanto da mesma capacidade de presión e dos mesmos dereitos económicos. CLAS ten aproximadamente 6.500 socios en total, pero apenas conta con presenza cooperativa relevante en Galicia, onde opera fundamentalmente como industria transformadora a través de Larsa, con sede en Lugo, e da quesería Quescrem.

O peso da empresa na comunidade galega é significativo pero non dominante. As estimacións do sector sitúan a recollida de CLAS en Galicia entre 100 e 300 millóns de litros anuais, o que representaría entre o 3% e o 10% da produción galega. Galicia produce ao redor de 3.000 millóns de litros ao ano, aproximadamente o 42% de todo o leite español, seis veces máis que Asturias. Neste mercado, CLAS compite con actores moito máis consolidados como CLUN, a gran cooperativa galega, ou o grupo Lactalis.

A baixada proposta para os gandeiros galegos non é un caso illado. Nas últimas semanas, diversas industrias lácteas presentaron contratos con rebaixas de até nove céntimos en Galicia, desatando unha forte contestación do sector. As organizacións agrarias levan meses denunciando que os prezos non cobren os custos de produción, disparados desde o estalido do conflito en Oriente Medio polo encarecemento da enerxía, os pensos e os fertilizantes. 

O propio representante de URA, aínda que falaba de Asturias, puxo o dedo na chaga: "Con esa cantidade hai gandeiros que non poden seguir e dinnos que terán que pechar". A advertencia é extrapolable a Galicia, onde a estrutura produtiva é máis heteroxénea e onde conviven grandes explotacións con granxas familiares de tamaño medio que operan con marxes moi axustadas.

Á presión sobre os prezos súmase a incerteza pola Tratado UE-Mercosur, cuxa entrada en vigor está prevista para o 1 de maio. O acordo permite a entrada ao mercado europeo de produtos lácteos procedentes de países como Brasil ou Arxentina, sometidos.

Adiferencia de Asturias, onde CLAS vertebra cooperativamente ao 90% dos produtores, Galicia conta cunha base gandeira enorme pero fragmentada. A cooperativa CLUN é a principal referencia propia do sector, pero unha parte relevante dos gandeiros galegos segue vendendo o seu leite a multinacionais como Lactalis ou a outras industrias alleas, sen participación no valor xerado augas arriba da cadea.

O resultado é un paradoxo que se repite cada vez que se renegocian os contratos: a rexión que máis leite produce en España é tamén a que menos capacidade ten para defender o prezo dese leite.