Desafiuzamentos en Galicia: incerteza ante o fin da moratoria e falta de datos desde a Xunta

A problemática da vivenda en Galicia volveu a acender o debate político dentro dos corredores do Parlamento autonómico. Segundo a última contestación oficial emitida polo Goberno autonómico por vía escrita a preguntas do Grupo Socialista, un total de 779 unidades familiares recibiron asistencia integral durante o exercicio 2025 mediante o programa galego de apoio a persoas en risco de desafiuzamento. A pesar da relevancia deste indicador cuantitativo, o parlamentario do PSdeG-#PSOE, Aitor Bouza, sinalou a ausencia de documentación detallada e pormenorizada proveniente da Consellería de Política Social e Igualdade sobre este punto.

Esta «falta de transparencia administrativa» obriga aos investigadores, partidos da oposición e colectivos do terceiro sector a contrastar a dimensión do conflito socioresidencial recorrendo aos balances periódicos do Consello Xeral do Poder Xudicial (CGPJ) ou aos estudos elaborados de forma independente por entidades sociais. Sumado a isto, a Rede Europea de Loita contra a Pobreza e a Exclusión Social (EAPN-Galicia) advirte de que as familias vulnerables en Galicia afrontan un escenario de desprotección extrema tras a non prorrogación da moratoria estatal contra os desafiuzamentos, un escudo xudicial que freaba a emerxencia habitacional e cuxa supresión anticipa un repunte dos lanzamentos para este ano 2026.

Ausencia de datos desglosados

A iniciativa de control parlamentario liderada polo deputado socialista Aitor Bouza ten como meta verificar como interactúan as diversas carteiras da Xunta de Galicia fronte ás ordes de lanzamento inminentes. Desde o PSdeG sosteñen con firmeza que este asunto require unha intervención bidireccional e coordinado na que deben implicar obrigatoriamente tanto a Consellería de Vivenda como a Consellería de Política Social. O propósito dos socialistas céntrase en auditar o nivel de cumprimento dos compromisos adquiridos pola Xunta de Galicia no marco dos plans estatais de vivenda precedentes.

Con todo, o resultado da solicitude de información foi xulgado como insuficiente por Bouza. O deputado socialista lamenta que o Executivo galego só limitouse a facilitar a cifra agregada de 2025 sen achegar series históricas nin datos xeográficos ou socioeconómicos, o que permitiría facer unha avaliación de impacto en profundidade. «Só respondeuse en parte; a Xunta contesta o que quere para ofrecer a súa propio titular», denunciou o deputado socialista, remarcando que o programa autonómico nútrese ademais da cofinanciación de fondos comunitarios a través do programa Fondo Social Europeo Plus.

Atendendo á concisa contestación proporcionada pola administración, o programa galego operou ao longo de 2025 no sete grandes urbes da comunidade autónoma, dispondo para iso dun equipo composto por 18 profesionais entre traballadores sociais, técnicos xurídicos, asesores financeiros e auxiliares administrativos. O desglose do balance anual reflicte que o groso da atención destinouse a paliar situacións orixinadas por falta de pagamentos de aluguer, cun total de 691 unidades familiares asistidas por esta causa, fronte ás apenas 88 familias que requiriron apoio debido a débedas derivadas de préstamos hipotecarios.

O soporte institucional da Xunta consistiu en ofrecer asesoramento económico e xurídico integral, intermediar con arrendadores e entidades financeiras, confeccionar plans de economía doméstica, dispensar atención social ou psicolóxica e coordinar cos xulgados de instancia e os servizos sociais de cada municipio coa meta final de procurar alternativas habitacionales fiables.

Galiciapress púxose en contacto coa Consellería de Política Social preguntando directamente sobre esta ausencia de datos desglosados. A resposta dada desde o gabinete de prensa do organismo autonómico é que non leva un rexistro mediante desgloses. As diferentes peticións rexístranse segundo van chegando polas distintas canles: petición en persoa, correo electrónico, chamada, etc. A partir de aí levan a cabo unha serie de accións encamiñadas a unha solución habitacional en caso de ser necesario. Aínda así, non se fai desglose en canto a desafiuzamentos ou accións para evitar lanzamentos. Si existen devanditos informes en diferentes organismos como o CGPJ, sinalan desde Política Social.

Os lanzamentos segundo o balance anual do CGPJ

Ante a falta de series estadísticas amplas nos departamentos autonómicos, o informe anual elaborado polo Servizo de Estatística do Consello Xeral do Poder Xudicial correspondente ao peche do exercicio 2025 arroxa unha luz analítica indispensable para descifrar a tendencia da exclusión habitacional. Os datos dos xulgados confirman que os órganos xudiciais practicaron en Galicia un total de 1.046 lanzamentos ao longo de 2025, o que se traduce nunha contracción interanual do 12,2 % con respecto aos 1.191 executados durante 2024.

O desglose estadístico do Poder Xudicial demostra con claridade que a inmensa maioría das expulsións de inmobles na comunidade están directamente ligadas ao mercado do arrendamento urbano. En concreto, 876 desafiuzamentos executáronse en aplicación da Lei de Arrendamentos Urbanos (LAU) debido á falta de pagamento das rendas mensuais de aluguer, experimentando un leve retroceso do 8,7 % en comparación co exercicio previo. Pola súa banda, os desafiuzamentos derivados de execucións hipotecarias sumaron 118 casos, reflectindo un descenso moito máis pronunciado do 34,8 %. As 52 familias restantes perderon os seus inmobles por tipoloxías xurídicas variadas ou causas diversas. En paralelo, as demandas de execucións hipotecarias iniciadas nos tribunais galegos si rexistraron un incremento, pasando de 944 en 2024 a 1.011 en 2025 (+7,1 %).

Unha das grandes novidades metodolóxicas que incorpora o informe do CGPJ é a recompilación, con carácter orientativo, das solicitudes de suspensión de lanzamentos en vivendas habituais motivadas por situacións de especial vulnerabilidade socioeconómica. #Centrar no cuarto trimestre de 2025, os xulgados de primeira instancia e seccións civís de Galicia tramitaron 104 peticións desta índole, logrando resolver un total de 94. Deste volume de expedientes resoltos, a xudicatura galega tan só decretou a suspensión de cinco lanzamentos aplicando o artigo 1 do Real Decreto 11/2020, relativo a fogares vulnerables carentes de alternativa. Ningunha paralización puido sacar adiante mediante o artigo 1 bis de devandita normativa estatal. En contraposición, os órganos xudiciais galegos aplicaron en 9 ocasións o artigo 441.5 da Lei de Enjuiciamiento Civil para deter preventivamente os desaloxos en xuízos verbais.

EAPN-Galicia: Vivenda debería facer cargo

A análise do tecido asociativo galego sobre risco habitacional en Galicia é considerablemente máis crítico coa xestión institucional. Coincidindo coa publicación do estudo de investigación sobre a provisión e xestión de inmobles por parte do Terceiro Sector de Acción Social en Galicia, o director de EAPN-Galicia, Xosé Cuns, fixou a postura da rede de entidades que loita contra a exclusión. A análise de EAPN-Galicia sinala que existe un debate competencial soterrado entre departamentos, o cal frea a eficacia protectora do autogoberno. Desde a ONG galegas esixen con firmeza que a responsabilidade directa de atallar a emerxencia e coordinar as solucións habitacionales recaia sen fisuras sobre a Consellería de Vivenda e non sobre a de Política Social. «A competencia e a obrigación de prover teitos é da Consellería de Vivenda; non se pode despachar a pobreza residencial como un mero trámite asistencial de servizos sociais», argumenta Cuns.

O informe presentado por EAPN-Galicia desvela que as entidades sociais están a asumir unha carga de traballo desproporcionada ante as carencias do parque público autonómico de vivenda. Galicia sofre un déficit estrutural histórico: o parque de vivenda social apenas representa un exiguo 0,4 % do total edificado, unha cifra notablemente inferior á media de España, que se sitúa no 1,7 %. Aínda que colectivos como EAPN aplauden o compromiso verbal adquirido polo Goberno galego de duplicar o parque residencial público até alcanzar as 8.000 vivendas sociais cara a 2028, denuncian reiterados incumprimentos previos. Entre eles destaca a promesa insatisfeita de constituír de forma permanente unha «Axenda Social» dotada cun mínimo de 100 vivendas destinadas de forma inmediata a emerxencias residenciais extremas, unha medida que segue sen materializar de forma efectiva máis aló de experiencias testemuñais.

Ante este baleiro nas políticas públicas, o terceiro sector galego viuse forzado a «arremangarse» e intervir de maneira directa empregando fórmulas sumamente imaxinativas e con recursos moi limitados. Os datos estadísticos solicitados pola rede demostran que practicamente a metade das actuacións de inclusión socioresidencial levadas a cabo pola ONG nos últimos anos executáronse por completo sen ningún tipo de financiamento público, soster exclusivamente sobre fondos propios das entidades ou mediante o sobreesfuerzo laboral e persoal dos seus equipos profesionais. As organizacións de acción social galegas actúan xestionando bolsas de aluguer alcanzable, mediando de forma directa con propietarios de vivendas buxán aos que ofrecen garantías de seguridade xurídica e acompañando ás familias vulnerables nos seus itinerarios de inserción comunitaria.

Un futuro con máis incertezas que certezas

O panorama habitacional de Galicia penétrase nun terreo sumamente pantanoso debido ao choque frontal entre realidades estadísticas e decisións normativas. A conxuntura sociopolítica actual vén marcada de forma indeleble polo rexeitamento no Congreso dos Deputados a prorrogar de maneira definitiva a moratoria que paralizaba temporalmente os desafiuzamentos das familias economicamente vulnerables. O fin desta blindaxe legal altera por completo as regras do xogo e ameaza con disparar a conflitividade social nos barrios. As propias asociacións integradas no Grupo de Vivenda de EAPN confirman que os seus equipos de primeira liña xa están a percibir un agravamento do problema a pé de rúa, cun fluxo crecente de familias que carecen de recursos económicos mínimos para asumir o encarecemento desbocado das rendas no mercado libre de aluguer.

No plano político, o desafío bifúrcase en dúas frontes. Por unha banda, a oposición parlamentaria seguirá incidindo na fiscalización das contas públicas; preténdese así evitar que a Xunta de Galicia dilúa o orzamento destinado aos colectivos en risco de exclusión severa. Desde o tecido asociativo vixíase con extrema cautela que os novos plans autonómicos orientados a subsidiar o acceso á vivenda das clases medias non terminen minguando as partidas económicas e os recursos destinados á poboación en niveis de pobreza extrema. O equilibrio social de Galicia nos próximos anos dependerá de que as intencións institucionais transfórmense en realidades orzamentarias e de que o dereito constitucional a gozar dunha vivenda digna deixe de ser un labirinto estadístico inescrutable.