Alberto Varela: "Estamos nun momento moi complicado da política e as tensións están a trasladarse a todas as administracións"

— O pasado martes 24 de marzo mantivo unha reunión coa presidenta provincial de Lugo, Carmela López. Unha vez finalizado o encontro sinalaron a negatividad da "presión" que suporá a aplicación da nova lei autonómica para entidades locais. Que é esa presión e cal cre que é a intención do goberno autonómico?

O que non hai é un diálogo para sacar adiante unha lei consensuada. A creación dunha lei desta magnitude debería contar cunha participación activa do órgano de representación de municipios e provincias desde un primeiro momento, non resolver isto con simples alegacións coma se fósemos un administrado máis. Reivindicamos esa participación activa sobre todo porque é unha lei que fala de competencias municipais, de financiamento local, fala de fusións e moitas cuestións relativas aos concellos, unhas administracións que deberían ser escoitadas. Se isto non é así, vai ser unha oportunidade perdida.

Nas conversacións que tiven con representantes locais e provinciais a conclusión é unha necesidade de accións inmediatas. Entre esas accións están un maior financiamento, que non se nos impoñan competencias impropias da administración local e sen orzamentos. A lei de administración local de Galicia sería unha oportunidade para tratar algunha desas cuestións, e si non se nos ten en conta, esa lei está destinada ao fracaso.

— Parece un uso da maioría absoluta parlamentaria do PP para non querer negociar cos concellos.

Non podo estar dentro da cabeza da Xunta de Galicia, pero desde logo, se esta lei non é froito do consenso sería unha oportunidade perdida, sería un erro moi importante. Se estamos a demandar participar nas leis que nos toque xestionar aos concellos é porque deberiamos ter unha voz para ver si podemos facelo mellor ou peor. Debería haber diálogo e non está a habelo. Un exemplo, a lei do ciclo integral da auga, tamén se pechou sen diálogo e isto é algo que non debería repetir a Xunta de Galicia.

 Se non se ten en conta aos concellos a Lei de Administración de Galicia está destinada ao fracaso

— Estarían a responder así ás afirmacións do PP sobre que o PSdeG-#PSOE está instrumentalizando a FEGAMP?

Ese argumento cae polo seu propio peso. Non pode ser que a Fegamp sexa marabillosa e dígase que temos unha postura intelixente cando asinamos acordos, e cando consideramos que non debemos facelo iso sexa unha instrumentalización. A Fegamp ten os seus órganos de dirección e as súas maiorías, hai unha executiva que toma as decisións da Federación e eu represento aos concellos, pero temos unha executiva. Un exemplo, si somos capaces de asinar un acordo de subida no SAF e si foi cualificada polo presidente da Xunta como unha postura moi intelixente. Se non estamos de acordo coa Lei de Administración Local, estamos instrumentalizando a Fegamp? Isto é un argumento que non se sostén e quen o di, normalmente PP e Xunta, fano coa boca pequena.

— Sobre a subida do canon para a recollida de lixo, considérao unha vía para manter o proceso de tratamento do lixo por parte de Sogama?

A postura da Fegamp foi clara desde o primeiro momento, dixemos que non era necesaria a subida do canon do lixo. Os concellos estamos a facer esforzos moi importantes por esa subida. Tamén se falou da subida amparar en que era unha obrigación do Estado a través dun imposto, pero o que non se dixo é que ese imposto estaba transferido ás CCAA. Por tanto, non había motivo, si neste caso a Xunta quixese, para subir ese canon. Insisto, os concellos estamos a facer un esforzo moi importante para pagar o canon. E sobre isto tamén dixemos que debería haber coordinación entre administracións para concienciarnos de que o tratamento de residuos debe facer de mellor maneira. Isto non debe ser só competencia dos concellos, outras entidades deben pór o seu gran de area.

 Estamos instrumentalizando a Fegamp? Isto é un argumento que non se sostén e quen o di, normalmente PP e Xunta, fano coa boca pequena

— Cre que se pode chegar a esa coordinación para o cambio no tratamento do lixo?

Non é que o crea eu, estánolo pedindo o planeta e tamén o pide Europa. Aos concellos e á cidadanía estásenos esixindo un esforzo moi importante coa instalación do quinto colector, pero non considero que sexa algo optativo senón totalmente necesario. Debemos aprender dos erros e neste sentido hai moitas CCAA en España que levan moita vantaxe no tratamento do lixo, por exemplo o País Vasco, onde teñen un modelo que se pode seguir da mesma maneira que Galicia pode ofrecer boas iniciativas neste campo.

— O canon pode ser tamén unha manobra para evitar a desaparición do modelo Sogama e que se perdan determinados intereses detrás?

Non son eu quen pode dicir cales son as intencións da Xunta ou de Sogama. Este é o modelo que coñezo e cando se implantou, tanto a Fegamp como moitos concellos dixeron que non estaban de acordo con ese sistema. O que non me parece razoable é que cando as cousas non funcionan apúntese á responsabilidade: "isto é cousa dos concellos que están moi afeitos".

Falouse da subida do canon do lixo amparar en que era unha obrigación do Estado a través dun imposto, pero o que non se dixo é que ese imposto estaba transferido ás CCAA

— Outra das liñas de actuación é a fusión "obrigatoria" de concellos. Considera necesaria a fusión e por que debería ser obrigatoria? Entre que municipios deberíase dar devandita fusión: os que non poden prestar servizos e, por tanto, deixar que unha administración superior actúe para fusionalos?

A segunda parte non a podo contestar polo razoamento que vou facer na primeira, á parte da túa pregunta, creo que é chocar contra un muro. Por moi incentivado que tratou de ter a Xunta de Galicia esas fusións municipais, a realidade e o tempo demostraron que foi dar contra un muro. As fusións entre concellos non están a ter moito éxito, primeiro porque en Galicia tampouco temos un exceso de municipios en comparación con outras CCAA. Logo, todos temos a nosa identidade de concello e ninguén quere que o absorban ou fusionen. Noutros lugares en España onde se aprobou por referendo a fusión, aínda están a falar sobre como chamarlle á nova entidade municipal.

Insistir niso é perder o tempo, existen outras fórmulas de colaboración local como poden ser as mancomunidades, mancomunar servizos ou xestións conxuntas que poden abaratar e beneficiar os servizos públicos. Seguir pola liña de obrigar a fusionar é insistir en algo que o tempo mostrou pouco éxito.

— Fala de servizos mancomunados, pero cal é o papel das deputacións?

As deputacións é algo que tamén se debe recoller nas leis sobre administracións locais. O papel das administracións provinciais é axudar aos concellos máis pequenos e tamén poden axudar ás mancomunidades. De todas as maneiras, os municipios máis pequenos deben ter un financiamento máis estable e cunha contía necesaria e tampouco deben asumir competencias que non lles corresponden. Se os concellos medianos e grandes xa temos dificultades para o día a día e non melloramos o financiamento municipal, as entidades locais máis pequenas van ter difícil a súa supervivencia. Existe un fondo para o reto demográfico aprobado hai anos pero aínda non está dotado de orzamentos.

As fusións entre concellos non están a ter moito éxito, primeiro porque en Galicia tampouco temos un exceso de municipios en comparación con outras CCAA

— Sobre o reto demográfico, que lle transmiten os alcaldes que sofren o abandono do espazo rural?

Transmiten angustia, ademais, isto tamén afecto a todos, grandes e pequenos. Se hai dez anos os alcaldes falabamos de dificultades para realizar investimentos, agora as dificultades son para o día a día, para cubrir o noso gasto corrente. Se temos en conta a dispersión de Galicia, o noso envellecemento, servizos que son un esforzo moi importante como é o SAF, todo isto crea dificultades para chegar, como moitos fogares, a fin de mes. Por iso é importante corrixir as carencias da Lei de Administración Local de Galicia, a Lei de Facendas Locais e ese mesmo debate ten que abrir no marco do Estado; á vez que se fala de financiamento autonómico non podemos deixar de falar do financiamento local. Non podemos quedarnos sentados na mesa e coller o que sobre da repartición entre o Estado e as CCAA.

 O papel das administracións provinciais é axudar aos concellos máis pequenos e tamén poden axudar ás mancomunidades

— Falou de que os concellos non deben coller competencias que non lles corresponden, as deputacións tampouco. Aínda a día de hoxe as competencias están mal repartidas?

Sempre dicimos que asumimos competencias que non nos corresponden, competencias impropias. Hai tempo, durante a Comisión de Cooperación Local, aí dixemos que cada un ía a auditar as súas competencias, sentar nunha mesa e, entón, chegamos a calcular un déficit de 600 millóns de competencias impropias; agora deben ser 700 millóns. Pero esa mesa quedou parada, fai máis dun ano que non se convoca; quedamos en avanzar co acordado no Pacto Local de Galicia, asinado no seu momento con outro presidente da Fegamp, José Crespo, e o presidente da Xunta, Emilio Pérez Touriño.

Desta maneira, parte dos problemas que estamos a ter as administracións locais é que cada vez nos lastran con máis competencias. Cada vez que alguén non sabe que facer cunha xestión o fácil é traspasarllo ao concello pero sen os fondos necesarios para asumir esa competencia. Podemos falar do SAF, mantemento dos centros educativos, pois a pesar de que o dita unha lei do Estado, non ten sentido que os concellos esteamos obrigados a realizar o mantemento dos centros educativos ou pagar os salarios dos conserxes. Non ten sentido porque ademais tampouco temos outra competencia en educación. Tamén está que concellos e deputacións fagámosnos/fagámonos cargo dos conservatorios ou escolas de música e outros centros. A resposta non pode ser: "tedes que querelo", porque se non o tivésemos habería unha zona de Galicia que quedaría sen determinada formación.

— Cando se trata, por exemplo, de arranxar infraestruturas indispensables como vías de comunicación, como sería posible superar as cores políticas entre concellos e deputacións?

Cando estamos dentro de labores institucionais, aínda que sexa fácil dicilo, gobernamos para todos e todas e a nosa obrigación é chegar a acordos. Como alcalde de Vilagarcía e como presidente da FEGAMP, creo que os feitos o van mostrando co tempo; cando unha cousa é boa para o interese xeral, neste caso para Vilagarcía ou dos concellos galegos, estamos dispostos a chegar a acordos. Cando necesitamos ser máis reivindicativos estamos a selo. Creo que estamos nun momento moi complicado da política e que esas tensións a nivel nacional están a trasladarse a todos os espectros da política e da cidadanía. Está a crisparse moito o ambiente e non é bo, é necesario chegar a acordos.

Parte dos problemas que estamos a ter as administracións locais é que cada vez nos lastran con máis competencias

— Considera necesario limitar o número de mandatos dos alcaldes?

A Fegamp non ten unha postura sobre isto. Persoalmente entendo que non. Eu vexo compañeiros e compañeiras que levan moitos anos con moita forza e moitas ideas e xestión para os seus concellos e iso demostra que non é necesario. Tamén demostra que, primeiro, depende do que queiran os cidadáns; segundo, a nivel persoal ou colectivo, ver si cada proxecto ten aínda as ganas e ilusión para seguir adiante con el. Neste caso non creo que a limitación de mandatos sexa necesaria en ningunha faceta da política. Os cidadáns somos capaces de ver si esa etapa está terminada e, desde logo, o equipo e quen lidera o equipo deben avaliar si teñen ganas de seguir.

— Como alcalde de Vilagarcía de Arousa está preocupado pola reapertura da mina de Touro e os efectos sobre a ría de Arousa?

Todo o relacionado coa ría de Arousa sempre me preocupou, sexa Altri ou sexa a mina de Touro. Estarei sempre alerta e pendente de calquera elemento que afecte á nosa ría, ao mar e ás persoas que viven do mar. A nosa posición é clara: non. Se algo pode pór en perigo as nosas rías estaremos de fronte, pero vivimos nun estado de dereito onde ten que haber filtros para calquera actividade; aínda así, non se pode pór en risco o medio de vida doutros.