A ponte de Cruzul en Becerreá recibe a declaración BIC

A Ponte de Cruzul, situado no municipio lucense de Becerreá, conta xa coa máxima protección que ampara a lexislación española en materia de patrimonio. O Boletín Oficial do Estado publica este xoves o real decreto que o declara Ben de Interese Cultural (BIC) na categoría de Monumento, culminando así un proceso que arrincou formalmente en novembro de 2025 cando o Ministerio de Cultura iniciou o expediente administrativo correspondente.

A declaración foi aprobada o pasado martes polo Consello de Ministros a proposta do ministro de Cultura, Ernest Urtasun. A medida outorga a esta infraestrutura a protección máis elevada que contempla a Lei 16/1985 de Patrimonio Histórico Español, o que implica unha obrigación reforzada de conservación e limita calquera intervención sobre ela ou a súa contorna.

O proceso para esta declaración iniciouse en novembro de 2025 por parte do Ministerio de Cultura, que abriu o expediente co obxectivo de garantir a conservación desta ponte, considerado unha das obras de enxeñaría máis singulares da provincia de Lugo. A pesar do seu valor indiscutible, a ponte presentaba deterioración en diversos elementos e a súa contorna atopábase invadido por vexetación, o que dificultaba mesmo a súa contemplación. 

Unha xoia neoclásica no corazón dos Ancares

A Ponte de Cruzul foi construído no século XVIII a petición do rei Carlos III, quen desexaba unir Madrid con Lugo, Ferrol e A Coruña a través dunha vía que acabaría sendo a N-6, integrada na rede do Camiño Real. O seu deseño neoclásico convérteo nunha peza singular: é a única ponte desta corrente arquitectónica en toda a provincia de Lugo.

O proxecto foi obra do enxeñeiro francés Lemaur, quen ideou unha ponte para salvar a canle do río Cruzul, tamén chamado Narón, á altura do quilómetro 465 da antiga N-VIN. Deseñouno con tres arcos de medio punto de doce metros de diámetro, unha altura que supera os 29 metros e unha lonxitude total de 93 metros. A súa construción supuxo no seu momento un fito da enxeñaría civil española.

A infraestrutura mantívose en uso até finais da década de 1960. Nese momento, o trazado da estrada nacional foi desviado e construíuse unha nova ponte, o que deixou ao de Cruzul destinado unicamente ao tráfico local. Desde entón, a estrutura foi perdendo visibilidade pública mentres o paso do tempo deixaba pegada nos seus elementos secundarios.

Testemuña da Guerra da Independencia

Máis aló do seu valor arquitectónico, a Ponte de Cruzul atesoura unha memoria histórica excepcional. Durante a Guerra da Independencia española (1808-1814), este enclave foi escenario de episodios que marcaron a resistencia galega fronte á invasión napoleónica. Entre os máis destacados figura o momento no que guerrilleiros galegos lograron apoderar de máis de mil fusís que tropas francesas esconderan nas inmediacións da ponte. 

Así mesmo, este enclave foi parte do percorrido da persecución do exército británico dirixido por John Moore por parte das tropas napoleónicas comandadas polo mariscal Nicolas Jean-de-Dieu Soult, durante a retirada cara ao porto da Coruña.  Un episodio que non caeu no esquecemento: cada ano celébrase en Becerreá unha recreación histórica daquela retirada, na que a poboación local lembra tamén a resistencia dos veciños fronte aos invasores.

A importancia histórica destes feitos conservouse nas tradicións locais, e até finais do século pasado era habitual que durante as festas de entroido reunísense na ponte grupos de veciños vestidos de guerrilleiros. Unha memoria viva que agora queda reforzada co recoñecemento institucional máis alto posible.

Anos de presión veciñal e política

A declaración non chegou da noite para a mañá. A asociación Patrimonio dous Ancares lembra que xa en 2019 solicitou por segunda vez a declaración de BIC para esta infraestrutura. Detrás dese esforzo houbo tamén un intenso labor político. O BNG celebra que, despois de anos de iniciativas tanto no Congreso como no ámbito municipal, o Goberno do Estado inicie finalmente o expediente para declarar a Ponche de Cruzul como BIC, un paso esencial para asegurar a súa conservación e a súa posta en valor. 

O deputado do #BNG no Congreso, Néstor Rego, foi un dos principais impulsores desta causa no ámbito estatal. Rego insistiu en que a declaración como BIC non só garante a preservación da estrutura, senón que tamén abre novas posibilidades de aproveitamento cultural e turístico para contribuír a frear o despoboamento da comarca. No plano local, o portavoz municipal do BNG en Becerreá, Martín Gómez, tamén subliñou o papel das asociacións veciñais neste logro colectivo.

Pola súa banda, o Partido Popular cualificou a declaración como BIC de boa noticia para Becerreá e a provincia de Lugo. Os deputados do PP por Lugo no Congreso sinalaron que seguirán insistindo en que o Goberno realice actuacións de conservación mentres se tramita o expediente.  O alcalde de Becerreá, Manuel Martínez, tamén valorou positivamente a declaración, aínda que nin a Xunta de Galicia nin o Ministerio de Transportes —titular da infraestrutura— pronunciáronse publicamente sobre que actuacións concretas de restauración prevén acometer a partir de agora.

Coa publicación no BOE, a Ponte de Cruzul entra oficialmente no catálogo de monumentos protexidos do Estado, un recoñecemento que chega despois de anos de abandono relativo e que abre a porta a que esta xoia neoclásica da montaña lucense recupere o protagonismo que merece, tanto como testemuño de enxeñaría ilustrada como escenario vivo da historia de Galicia.